|

سرگذشت اصلاح‌طلبی در سال ۹۳

آنها خود را برای مجلس آماده می‌کنند

مهسا‌جزینی: از زمان انتخابات ریاست‌جمهوری92 که اصلاح‌طلبان همه عزم خود را جزم کردند و نتیجه را آفریدند، این انتظار بود که کم‌کم بستر برای بازگشت این طیف سیاسی به عرصه عمومی قدرت فراهم شود؛ اما این‌چنین نشد و رکود ناشی از رخدادهای سال‌های اخیر همچنان ادامه داشت. این نگرانی وجود داشت که این رخوت ادامه پیدا کند. گلایه‌هایی حتی گاه‌وبیگاه از سوی خود فعالان سیاسی اصلاح‌طلب شنیده می‌شد. سال93 اما نشان داد که این رکود، قابل شکستن است. حجم فعالیت‌های اصلاح‌طلبان در این سال قابل مقایسه با سال‌های اخیر نیست. اصلاح‌طلبان در این سال شروع به جمع‌وجورکردن خود کردند. احزاب نیمه‌فعال، دوباره احیا شدند. یک همایش جمعی برگزار و دفاتر خود را در استان‌ها فعال کردند. در این یک‌سال یکی، دوحزب نوپا هم به این جریان اضافه شدند که برخی‌شان البته با حاشیه‌هایی همراه شد. سازمان عدالت و آزادی ایران اسلامی یک حزب اصلاح‌طلب استانی است که امسال متولد شد. حزب ندا با محوریت صادق خرازی و حزب اتحاد ملت ایران اسلامی- که دومی مجوز خود را از وزارت کشور دریافت کرده و سومی در تلاش برای دریافت است- امسال متولد شدند. موتور محرکه همه این فعالیت‌ها هم انتخابات مجلس سال94 است؛ اگرچه انتظار و امید است که مقطعی نباشد و فرصت‌های عرصه عمومی گذشته نزد اصلاح‌طلبان باز گردد. همان ماه نخست یعنی فروردین‌ماه محمدرضا عارف که بنیاد امید ایرانیان را بنا نهاده‌است گفت در حال تدوین راهبردهای شرکت در انتخابات مجلس هستیم. در این یک‌سال رقیب اصلاح‌طلب روحانی، دفاتر استانی بنیاد خود را هم افتتاح کرده است. در همان فروردین‌ماه، دو حزب کارگزاران و اعتماد ملی اعلام کردند که فعالیت خود را از سر می‌گیرند. اگرچه بعد از گذشت یک‌سال به‌نظر می‌رسد کارگزاران توانسته جلوتر از اعتمادملی حرکت کند. حزب اعتمادملی در غیاب دبیرکل خود همایش در امتداد اعتماد را برگزار کرد. کارگزاران اما یک پوست‌اندازی در شورای مرکزی را تجربه کرد؛ رفتن تعدادی و آمدن افرادی جدید از جمله سعید لیلاز و محمد قوچانی و فعال‌سازی دفاتر استانی خود به علاوه یک‌هفته‌نامه که غیرمستقیم ارگان این حزب تلقی می‌شود. مرعشی سخنگوی این حزب گفته بود ما برای انتخابات مجلس برنامه‌های جدی‌ای داریم. در مقایسه با سایر احزاب اصلاح‌طلب، حزب کارگزاران موقعیت بهتر و حضور بیشتری در دولت دارد. جهانگیری، عضو شورای مرکزی آن، معاون اول دولت تدبیروامید است. اگرچه این حزب در همین پوست‌اندازی اخیر خود تجربه یک جدایی را هم داشت. محمد هاشمی برادر هاشمی‌رفسنجانی، عضو هیات موسس این حزب از آن جدا شد. به‌نظر می‌رسید که او به این پوست‌اندازی معترض بوده‌است. او در اظهارنظری گفته‌ بود که نمی‌خواستم ببینم حزبی که من در آن مسوولیت دارم سرنوشت حزب مشارکت را پیدا می‌کند. حزب مردمسالاری هم در همین بهمن‌ماه، کنگره خود را برگزار کرد. دبیرکل آن در همایش سراسری اصلاح‌طلبان گفته ‌بود که ما نه به‌دنبال اکثریت مجلس که به‌دنبال کسب همه کرسی‌های آن هستیم. مجمع زنان نواندیش و مجمع نیروهای خط امام هم دو تشکل دیگر اصلاح‌طلب هستند که در ماه‌های پایانی سال موفق به برگزاری کنگره خود شدند. هرچه به ماه‌های پایانی سال93 نزدیک می‌شویم بحث انتخابات مجلس آینده و برنامه‌های اصلاح‌طلبان هم داغ‌تر و پر‌رنگ‌تر می‌شود. تاکید بر وحدت، رسیدن به فهرست واحد و پرهیز از تک‌روی، شاکله سخنان و حرفهاست. آنها می‌گویند نقشه راه انتخابات 92 باید تعیین‌کننده مسیر انتخابات مجلس94 باشد؛ استفاده از ظرفیت بزرگان و رهبران اصلاحات به‌اضافه بازوهای اجرایی احزاب. شاکله تصمیم‌سازی و سازماندهی اصلاح‌طلبان، دوبازو دارد؛ شورای مشورتی و شورای هماهنگی جبهه اصلاحات. اصلاح‌طلبان در این یک‌سال و در آستانه انتخابات مجلس آینده به این نتیجه رسیدند که بخش نرم‌افزاری را به شورای مشورتی که شامل افراد است و سخت‌افزاری را به شورای هماهنگی که شامل احزاب چندگانه اصلاح‌طلب است بدهند. اگرچه در این میان برخی اخبار هم از تصمیماتی مبنی‌بر یکی‌شدن این دوبازو حکایت داشت اما اخبار موثقی از آن منتشر نشده‌است. در همین راستا شورای هماهنگی جبهه اصلاحات در این سال صاحب دبیرخانه شد و یک همایش سراسری برگزار کرد. همایشی که بعد از شش‌سال بزرگ‌ترین گردهمایی اصلاح‌طلبی نام گرفت. سخنرانان همایش که عمدتا دبیران کل احزاب و گروه‌های اصلاح‌طلب بودند در این مراسم بر دو چیز تاکید داشتند؛ رفع ‌حصر و حفظ انسجام. اواخر بهار، زمزمه‌هایی از تشکیل یک حزب جدید به گوش رسید. این همزمان با وقتی بود که برخی از بزرگان اصلاحات گفته‌بودند ما نسلی هستیم که دیگر نباید به قدرت بازگردیم. یا محمدرضا تاجیک از لزوم روی‌کارآمدن نسل دوم اصلاح‌طلبی سخن گفته ‌بود؛ اگرچه معتقد بود که رهبر مشترک هردو نسل، لاجرم فقط یک نفر است. حزب جدید که خود را نسل دوم اصلاحات نام نهاده شامل جمعی از جوانان اصلاح‌طلب بود که گرد صادق خرازی جمع شده ‌بودند. اظهارنظر‌های برخی از اعضای ندا در همان ابتدا این تصور را ایجاد کرد که آنها به‌دنبال ایجاد یک گفتمان جدید در اصلاح‌طلبی‌اند؛ قائل به برخی مرزکشی‌ها شدند واصلاح‌طلبی را به خوب‌وبد و تندرو و کندرو تقسیم کردند؛ برخی را داخل حاکمیت و برخی را خارج از آن توصیف کردند. طبیعی بود که این‌گونه گفتمان‌سازی از سوی تازه‌از‌راه‌رسیده‌ها واکنش‌هایی میان اصلاح‌طلبان برانگیزد. اگرچه به مرور با گفت‌وگو‌ها از این نقدها کاسته شد. اعضای ندا گفته‌های خود را اصلاح کردند و در این‌سو هم سعی شد که واقعیت ندا پذیرفته شود تاجایی که ندا درخواست کرده در شورای هماهنگی جبهه اصلاحات عضو شود. به این درخواست تا این لحظه پاسخی داده نشده است. حزب اتحاد ملت ایران هم اگرچه هنوز موفق به دریافت مجوز نشده اما درخواست آن در وزارت کشور در دست بررسی است. مقارن با خبر تاسیس این حزب، رسانه‌های اصولگرا جنجالی علیه آن به‌پا کردند و آن را بدل مشارکت خواندند تا با فشار رسانه‌ای مانع صدور مجوز برای آن شوند. در سال93 زمزمه‌های تشکیل حزب فراگیر اصلاح‌طلبی دوباره شنیده شد. این بحث که پیش‌تر هم میان اصلاح‌طلبان مطرح شده ‌‌بود اما به سرانجام نرسید با صحبت‌های علی تاجرنیا دوباره در عرصه رسانه‌ای مطرح شد. اصلاح‌طلبان اگرچه تشکیل یک حزب فراگیر را آرمان خود می‌دانند ولی اماواگرهایش را هم بسیار می‌دانند؛ اینکه باید به اندازه کافی گفت‌وگو درباره این مساله انجام شود، درحال‌حاضر ادبیات تولید شده درباره حزب فراگیر بسیار فقیر است. فاصله گفتمانی، ادعاها و سهم‌خواهی‌ها و مهم‌تر از آن نگرانی‌های ناشی از برخی معادلات بیرونی قدرت باعث شده که اصلاح‌طلبان تمایلی به صحبت درباره ایجاد حزب فراگیر نداشته‌باشند و جبهه اصلاح‌طلبی را کارآمد‌ترین شکل سیاست‌ورزی در وضع فعلی بدانند. اگرچه در آن‌سو مخالفان وضع موجود هم معتقدند که عدم‌مسوولیت‌پذیری و پاسخگویی، از آفات وضع موجود است که نمونه آن را در انتخابات شورای شهر دیدیم؛ زمانی که یک فرد با پشت‌پا‌زدن به تعهدات خود در قبال جبهه، به‌راحتی باعث شکست‌خوردن طیف اصلاح‌طلب شورای شهر در انتخاب شهردار تهران شد. سخن آخر اینکه اصلاح‌طلبانی که خود را حامی و عامل انتخاب روحانی می‌دانند تا پایان سال93 همچنان بر این عهد خود استوار مانده‌اند. باوجود برخی انتقادات به دولت در حوزه سیاست داخلی اما خود را همچنان پشتیبان دولت یازدهم می‌دانند و معتقدند برای ادامه مسیر و موفق‌شدن دولت، باید انتخابات مجلس آینده را جدی گرفت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.