نکاتی درباره عکسهای امیرحسین حشمتی
در عکسها، گویی باد میآید
حسین گنجی . پژوهشگر و عکاس
«زندگی برای من عکاس، در قابکشیدن آنچه دوست دارم است تا انگاشتی دیگر از جهان پیرامونم بسازم.» در ابتدای ورود به طبقهدوم گالری شیرین، این روزها با این جمله مواجه خواهید شد. این جمله از اختلافی برمیآید که دوگروه برسر آن همواره در گفتوگو و بحث بودهاند؛ گروهی واقعنگار که عکاسی را جز نشاندادن آن چیزی که میبینند، نمیدانند و هیچگونه تغییر را برنمیتابند و گروهی که عکاسی را فراتر از یک مستندنگاری ساده میدانند. پس اینجا ما با جهانی مواجهیم که عکاس میپسندد و دوست دارد به دیگران نشانش دهد. عکاسان بعد از این مناقشه کوتاه با یکمناقشه بزرگتری هم همواره رودررو هستند و آن اینکه آیا عکس واقعیت را میگوید یا بخشی از واقعیت که میتواند وارونه جلوه داده شده باشد که این مناقشه، نهتنها درگیری میان عکاسان بوده که یک سر ماجرا به فیلسوفان و پژوهشگران حوزه هنر نیز کشیده شده است. این یعنی گاهی عکاس دست میبرد و بهنوعی آن واقعیت را نشان میدهد که معنای دیگر جز ماهیت موجود آن را به ذهن تماشاگر آن عکس مینشاند. البته منظور از دستکاری، فتوشاپ و اینگونه از ابزارها دستکاری نیست که اینها طور دیگر و راه دیگری است که برخی عکاسان به آن دست میزنند و بحث اینها جداگانه است. اینکه ما بخواهیم با طبیعت چگونه برخورد کنیم و اینکه از چه زاویه و با چه منطق و درونیاتی به سراغ بیرون یعنی طبیعت برویم، همواره بحث مقدماتی و اولیه دوربینبهدستان تاریخ بوده است. در نمایشگاه هفتسال عکس امیرحسین حشمتی، او با این گذاره و جمله کوتاه به تماشاگر نشان میدهد میخواهد محیطش را آنگونه که دوست دارد نشان دهد و میخواهد انگاشت دیگری به نوعی یعنی انگاشت تازه از جهان پیرامونش بسازد. او با به نمایش گذاشتن، عکسهای آرام، خوابگونه و اندکی رویایی که در برخی عکسها، گویی باد میآید و در برخی عکسها، گویی زمان از کار افتاده و جهان در یک نقطه شاعرانه مکث کرده است، انگاشت تازه از جهان پیرامونش ساخته و به نمایش گذاشته است. البته اگر ساختن را به این معنا بگیریم که نه به لحاظ فیزیکی، بلکه به لحاظ معنایی چیزی را به تصویر بیفزاییم و معنایی دیگر به تصویر ببخشیم. البته این استدلال و این نوع نگاه شامل تمامی عکسهای امیرحسین نمیشود زیرا در برخی از عکسهای نمایشگاه تصویر سادهای را میبینیم که از محیط پیرامون عکاس حکایت دارد؛ همان محیطی که او نمیخواهد به آن سوار شود یا چیزی را بر آن بیفزاید. فقط صحنه زیبایی را در زمان و نور مناسب با قاببندی درست شکار کرده است. این بهتصویرکشیدن محیط یا بهنوعی عکاسی گزارشی از پیرامون خود، چیزی نیست که فضیلت عکاس را نشان دهد، بلکه اتفاقا و طبق نوشته خود عکاس بر نمایشگاه و اظهارنظر او در کتابی که در جوار همین نمایشگاه برای فروش عرضه شده است، هنر از آنجایی در عکاس، خودش را بهخوبی نشان داده است که چیزی افزون بر محیط، یا چیز نادیده یا کم دیده از پیرامونش را به بیننده ارایه میدهد. در برخی از عکسها معنایی از عکس برمیخیزد که گویی انگاشت متفاوت و نویی از جهان پیرامون خود ارایه داده است، پیچیدن باد میان درختان یا احاطه مه بر عمق میدان عکس، بهنوعی که هم قواره شاعرانه بهتصویر میدهد و هم تنهایی انسان را به نمایش میگذارد و هم اینکه گویی عکاس این تصاویر را در رویا و خواب گرفته است. این همان ارزش و معنای تازه و افزونشوندهای است که میتوان بهعنوان انگاشت تازه از طبیعت، معرفیاش کرد. جالب است در عکسهای کوچک این نمایشگاه که در ابعاد بسیار کوچک ارایه شدهاند، همان تصویر یکدست و ساده از محیط به نمایش درآمده و در تصویرهای بزرگ و قابهایی با ابعاد بزرگتر این نمایشگاه، عمدا تصاویر خوابگونه و رویاوار به نمایش گذاشته شده است. نوعی نگاه سهراب سپهریگونه در عکسها دیده میشود که بهنوعی میتواند تاثیر ادبیات و خوانش شعر سهراب بر عکاس باشد. تصویر جنگل و وزش باد و نوع خاص کادربندیها و آن نور بسیار کمسوی پس درختها شباهت بسیاری به نقاشی سهراب از درختها و البته به جنس شعرهای او دارد که در عکسهای دیگر نمایشگاه این همجنسی و همخوانی را میتوان دید؛ ارایه عکسی با یکماه نیمه در بالا و درختی مهگرفته و تنها در پایین قاب و میان این دوفاصله بسیار بزرگ و بلند که به شب هم میزند، یا نشاندادن حرکت آرام پرندگان، یا تنهایی پرنده و سیمبرق (نشانهای از مدرنیت)، شعرهای سهراب و حالوهوای طبیعت دوستی از آن جنس را به بیننده منتقل میکند. امیرحسین حشمتی همانطور که خودش در ابتدای کتاب نوشته او به صورت تجربی و بهخاطر زیست طولانیمدت با طبیعت علاقهمند به عکس شده و آموخته و اندکاندک به کادربندی دلبخواه خود از عکس و خود و زندگی رسیده است. رجوع به طبیعت و بیرون، بهنوعی رجوع به خود درون خود هم هست. در روند عکسهای امیرحسین حشمتی میتوان دید که بیشتر و بیشتر به آن نوع نگاه ممتاز و خاص خودش از طبیعت دارد نزدیک میشود. این همان حرفی است که عکاس در قالب کارهایش میزند، مثل هرهنرمند دیگری که اثرش را زبانی میسازد برای بیان آن معانیای که به آنها علاقهمند است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.