ایران مهمترین شریک علمی و آکادمیک در منطقه
آمنه شیرافکن
دنیس شرودر، مسوول دفتر و نماینده DAAD در ایران، از تعداد زیاد ایرانیان علاقهمند به فراگیری زبان آلمانی متعجب است. او این روزها علاوهبر مدیریت دفتر دآآد، مدرس زبان آلمانی در گروه زبان آلمانی دانشگاه شهید بهشتی نیز هست. وی علاقهمند است هرچهزودتر آموختن فارسی را آغاز کند و روابط گستردهتر و عمیق آکادمیک میان ایران و آلمان را یکی از اهداف دفتر در تهران میداند. ایران و آلمان از نظر او از سالهای دور دارای روابط آکادمیک فعال بودهاند. اولین فارغالتحصیلان در دانشگاههای آلمان که از بورسیههای دآآد استفاده کردهاند، مربوط به دهه60میلادی هستند. ظرفیتهای علمی بالایی در ایران برای حضور بیشتر آلمانیها وجود دارد. آمار دانشجویان آلمانی در ایران، اما از نظر او رضایتبخش نیست. فقدان آموزش به زبانهای بینالمللی در دانشگاههای ایران شاید یکی از چالشهای پیشرو است. فعالیت دفتر موسسه مبادله آکادمیک آلمان «دآآد» از سال86 به بعد در ایران متوقف بوده و حالا بعد از هفتسال بازگشایی شده است. به گفته او ایران یکی از مهمترین شریکهای آلمان در تبادلات آکادمیک است که طبق آمار، پس از مصر در منطقه بیشترین فرصت حمایت مالی را از «دآآد» داشته و درصورت توسعه روابط علمی و آکادمیک، این آمار افزایش خواهد یافت.
چندیپیش هیات آلمانی با تاکیدبر توسعه روابط دانشگاهی و با هدف آشنایی بیشتر با فضای دانشگاهی و فرصتهای موجود در زمینه روابط علمی و آکادمیک با دانشگاههای ایران، به ایران آمد. این هیات چه اهدافی را دنبال میکرد و به نظر شما دستاورد این سفر چه بود؟ براساس آنچه همکاران ما در وزارت علوم بیان کردهاند، این هیات یکی از بزرگترین هیاتهای بازدیدکننده ازدانشگاههای ایران طی 35سال گذشته بود. این هیات متشکل از رییس و نایبرییس «دآآد» و روسای پنجدانشگاه مهم آلمان و همچنین استادانی بود که قبلا ارتباطی با ایران داشتند؛ برای نمونه آنها که به ایران سفر کرده و از پیش ایران را میشناختند یا آنهایی که دانشجوی ایرانی داشتهاند. هدف از این سفر معرفی تصویری کلی از آموزشعالی در ایران به این استادان آلمانی و از طریق آن به جامعه دانشگاهی آلمان بود. ما معتقدیم ایران درزمینه آکادمیک، کشور بسیار قدرتمندی است و هیات نیز برداشت بسیار مثبتی از سفر خود داشتند. همکاری و تبادلات علمی زیادی بین ایران و آلمان از گذشتههای دور وجود داشته و با بازگشایی دفتر «دآآد» تلاش ما بر ادامه و گسترش این زمینهها خواهد بود. افراد زیادی از فضای آکادمیک آلمان خواهان ورود به ایران هستند و البته بعد از حضور هیات آلمانی دانشجویان و محققین بیشتری خواهان حضور در ایران هستند. مختصری درباره تاریخچه مرکز «دآآد» در ایران بگویید. دفتر «دآآد» در سال2002 بهطوررسمی فعالیتش را در ایران آغاز کرد و تا سال2007 بهمدت پنجسال این فعالیتها ادامه داشت و با وقفهای چندساله در سال2014، کار را آغاز کردیم. همانطور که گفتم ارتباطات آکادمیک میان ایران و آلمان همواره خوب بوده، اما شاید در دورهای سوءبرداشتهای سیاسی باعث وقفهای چندساله شد، البته صحبتها و تعاملات برای بازگشایی دفتر به سال2012، برمیگردد. برایناساس یکسال پس از آن من به ایران آمدم، حتی در دورانی که دفتر دآآد در ایران دایر نبود، روابط آکادمیک میان این دوملت تداوم و پایداری خود را حفظ کرد. پروژههای مشترک متعددی بین دانشگاهها، محققین و دانشجویان ایرانی و آلمانی بهصورت مداوم انجام شده و هماکنون نیز درحال پیگیری است. آمار دانشجویان پذیرفتهشده توسط مرکز «دآآد» و تبادل دانشجو میان دوکشور به چه شکل است؟ بهطورکلی ما دونوع طرح حمایت مالی داریم؛ یک، برنامههای انفرادی که در قالب این برنامهها هرشخص میتواند بستهبه مقطع تحصیلی و برنامه و هدف خود از بورسیههای تعریفشده موسسه دآآد استفاده کند. این برنامهها شامل حمایت از دانشجویان دکترا، استادان و همچنین بهصورت محدود و در قالب چندبرنامه خاص برای دوره تحصیلی ارشد است. در قالب این برنامهها در سال قبل، 127دانشجوی دکترا در دورههای بلند و کوتاهمدت و 17محقق در زمینه همکاریهای تحقیقاتی داشتهایم. دوم، حمایت مالی از پروژهها و روابط دانشگاهی است؛ برای مثال هنگامیکه طرفهای ایرانی و آلمانی باهم بر سر انجام تحقیقاتی به توافق رسیدند، «دآآد» میتواند کمکهای مالیای برای برقراری کارگاهها و مدارس تابستانی، تبادل دانشجو و برنامههای مشترک علمی- تحقیقاتی ارایه دهد. بیش از 371دانشجو و استاد ایرانی و آلمانی توانستهاند سال گذشته در قالب این برنامهها از بورسیهها و حمایتهای دآآد استفاده کنند. بهطورکلی میتوان گفت موسسه دآآد توانسته در سال گذشته، از حدود 500دانشجو، محقق و استاد دانشگاه در قالب برنامههای انفرادی یا پروژهای حمایت مالی کند. آیا برنامهای برای هنرمندان هم دارید؟ بله. ما برنامههای انفرادی برای هنرمندان داریم که من طرفدار سرسخت آن هستم، بهایندلیل که میدانم ایران در این زمینه بسیار توانمند است و «دآآد» میتواند کمکی باشد برای بینالمللیکردن بیشتر هنرمندان ایران. بهطورکلی نزدیکترکردن روابط در بخش فرهنگی برای هر دوطرف بسیار جذاب به نظر میرسد. هنرمندان از رشتههای مختلف هنری مانند عکاسی و حتی معماری میتوانند برای فرصتهای کوتاهمدت یا برای تحصیل در مقاطع ارشد و دکترا در آلمان، بهویژه در یکی از دانشگاههای هنر آلمان از بورسیههای تحصیلی دآآد استفاده کنند. همچنین برنامه دیگری وجود دارد بهنام «برنامه هنرمندان در برلین» که از نظر من بسیار مهم است و هنرمندان مطرح بسیاری، و در بین آنها هنرمندان و نویسندگان مطرح ایرانی، دورهای را در آنجا سپری کردهاند. از روابط متقابل بین دوکشور گفتید، چه تعداد از دانشجویان آلمانی در ایران تحصیل میکنند؟ اجازه بدهید تا دوباره به حضور هیات آلمانی در ایران اشاره کنم؛ یکی از اهداف مهم ما از تشکیل این هیات این بود که به آنها و بهطور کل به فضای آکادمیک آلمان، جامعه آکادمیک ایران را نشان داده و به آنها بگوییم که امکانات بسیار خوبی برای تبادل علمی وجود دارد. تبادل به معنای واقعی کلمه، بهمعنای رفتوآمد دانشجویان و استادان بهصورت دوطرفه است. ما باید تلاش کنیم شرایطی فراهم آوریم تا تعداد بیشتری از دانشجویان آلمانی برای گذراندن دورههای کوتاه و درازمدت تحصیلی به ایران سفر کنند. آمار خاصی در دست نداریم، ولی شاید حدود 30 دانشجو و محقق آلمانی هماکنون در دانشگاههای ایران حضور دارند. از وضع جمعیت دانشجویی آلمانی در ایران رضایت نداریم. درحالحاضر بیشتر دانشجویان آلمانی مشغول در ایران شاید آنهایی هستند که ایرانشناسی یا شرقشناسی میخوانند و برای آموختن زبان فارسی به ایران میآیند. علاوهبر آن گروه معدودی هم در رشتههای باستانشناسی و جغرافیا مشغولاند اما ترجیح ما این است که استادان آلمانی هم بتوانند به ایران سفر کرده و پروژههای تحقیقاتی و سمینارهای مشترک با همکاری دوستان خود در ایران انجام دهند. میخواهیم که درهای بیشتری برای ورود چنین افرادی باز کنیم و باید با هماهنگی و همکاری دوستانمان در وزارت علوم ایران شرایط بهتری را برای این امر ایجاد کنیم و برخی موانع را در صورت امکان رفع کنیم. یعنی در مساله زبان بینالمللی یا دیگر موارد؟ خب یکی از مشکلات اصلی مساله زبان است. در آلمان همانطور که میدانید امکان تحصیل به زبان انگلیسی مهیا است و آنهم بهصورت خیلی گسترده. در سالهای اخیر در قالب سیاستهای بینالمللیکردن دانشگاهها، دانشگاههای آلمان تعداد بسیار زیادی از رشتههای خود را به زبان انگلیسی یا شاید زبانهای دیگر نیز ارایه میدهند، اما فکر میکنم در ایران برنامههای محدودی به زبان انگلیسی وجود دارد و این نکته از نظر من میتواند خود مانعی باشد برای حضور بیشتر دانشجویان آلمانی در ایران. تا جایی که بنده خوانده و شنیدهام، علاقه برای حضور در ایران و گذراندن یکدوره تحصیلی از جانب دانشجویان آلمانی کم نیست، خیلیها شاید منتظر شرایط بهتری هستند. وقتی با بسیاری از دانشجویان آلمانیای که در ایران حضور دارند، صحبت میکنم این ابراز علاقه و رضایت را میشنوم، در کنار آن البته مسایلی چون پروسه اخذ ویزا یا تمدید آن یا یافتن اقامت مناسب و افتتاح حساب بانکی و اینقبیل مسایل مطرح میشود. بهعنوانمثال بهتازگی شنیدهام دانشجویان با ویزای اقامتی که در ایران دریافت میکنند، تنها یکبار اجازه ورود و خروج دارند، درصورت صحت این موضوع، به نظر میرسد این مساله میتواند چالشی جدی تلقی شود. شما در نظر بگیرید دانشجویی برای موردی اضطراری باید از کشور خارج شود و پروسه فرآیند دریافت ویزا را دوباره طی کند. البته امیدوارم راهکاری برای این مساله در نظر گرفته شده باشد. تماسها و ایمیلهایی که ما در دفتر خود از دانشجویان و استادان آلمانی دریافت میکنیم، گویای این مطلب است که علاقه برای حضور در دانشگاههای ایران زیاد است، البته ما سعی میکنیم درخصوص شرایط موجود توضیحات موثقی را انتقال دهیم و تا حد امکان آنها را ترغیببه حضور در دانشگاههای ایران کنیم. آیا پاسخ مثبتی هم در مورد بینالمللیکردن دانشگاهها در ایران دریافت کردهاید؟ ارتباط خوبی با مسوولان وزارت علوم و تحقیقات داریم و دوستان و همکاران در مرکز همکاریهای علمی بینالمللی همواره از درهای باز و تلاش برای تحقق این امر و بهبود شرایط سخن گفتهاند. نظر شما در مورد اثر تبادل دانشجو بر روابط سیاسی چیست؟ فکر میکنم بازگشایی «دآآد» گام موثری در نزدیکترکردن روابط علمی و تبادلنظر درخصوص سیاستگذاریهای حوزه علوم و تحقیقات میان دوکشور باشد. ما عمیقا به دیالوگ باور داریم، برای اینکه بیشتر یکدیگر را بشناسیم و از هم یاد بگیریم. این نکته بیشک منجربه درک متقابل بالاتر میشود و توسعه تبادلات فرهنگی و علمی را بهدنبال خواهد داشت، البته دیالوگ در حوزه سیاسی مربوطبه حوزه کاری ما نیست. ما معتقد به گفتمان میان مردم هستیم که ارتباطی مستقیم به مسایل سیاسی ندارد. هدف ما تنها ایجاد بستری برای آشنایی بهتر انسانها در زمینههای آکادمیک است و نتیجه این دیالوگ در دستان افرادی است که با هم ارتباط علمی و آکادمیک دارند. قطعا همکاری در این حوزه نقش و تاثیری مثبت در روابط سیاسی دوکشور ایفا میکند. پیشبینی شما از آینده گسترش چنین تبادلات علمی و فرهنگیای چیست؟ در منطقه، ایران بعد از مصر بیشترین میزان حمایت مالی را دارد. مصر بیش از دوهزارمورد حمایت مالی دریافت کرده و دلیل بیشتربودن این رقم در مقایسه با ایران، این است که در مصر پروژههای با حمایت مالی مشترک زیاد است و همکاریها خیلی گستردهتر است. اگر در آینده راهی برای همکاری و حمایت مالی مشترک ازسوی ایران هم ایجاد شود، من باور دارم تعداد فرصتهای تحقیقاتی در ایران افزایش خواهد یافت. البته باید به این نکته توجه کرد که ما در ایران تازه شروع به کار کردهایم و ایجاد شرایط برای همکاریهای گستردهتر باید با تعامل و همکاری با دوستان و همکارانمان در وزارت علوم فراهم شود. این مطلب از آن جهت حایزاهمیت است که با بودجههای مشترک و همکاری در این زمینه، امکان گسترس روابط فراهم میشود. عملکرد یکسالهتان را چطور ارزیابی میکنید؟ در طول سال گذشته توانستهایم همکاری گستردهای با دانشگاههای مختلف ایران داشته باشیم. با همکاران بسیاری در دانشگاههای ایران آشنا شدهام. در دانشگاهها سمینارهایی برای اطلاعرسانی برنامههای «دآآد» برای دانشجویان و اساتید برگزار کردیم و همچنین میزبان تعداد زیادی از همکاران در روابط بینالملل و دانشکدههای مختلف دانشگاههای دیگر بودیم. در دانشگاههای اصفهان و تهران «دآآد» دونماینده دارد که آنها نیز مشغول به تدریس زبان آلمانی هستند و برای گسترش روابط و تبادلات دانشگاهی بین ایران و آلمان در زمینههای مختلف تلاش میکنند. موفق شدیم هیاتی بلندپایه از آلمان را به اینجا بیاوریم که در ابتدای گفتوگو به آن اشاره شد، همچنین موفق به همکاری با کنفرانسهای ایرانی در زمینههای مختلف چون انرژی و توسعه پایدار شدهایم. در محل دفتر نیز به صورت منظم جلسات مشاوره تحصیلی برگزار میکنیم و پاسخگوی نامهها و مراجعات علاقهمندان ایرانی و آلمانی برای شرکت در این تبادلات هستیم. در مجموع فکر میکنم قدمهای بزرگ و مثبتی برداشتهایم. آیا تاریخ مشخصی برای ثبتنام بورس «دآآد» وجود دارد؟ بله، ما بسته به نوع برنامه موردنظر بازههای زمانی ویژهای داریم. همانطور که اشاره کردم، دوره دکترا مهمترین مورد برای اعطای بورس توسط «دآآد» است و دانشجویانی که میخواهند تمام یا مدتی از دوران دکترا را در آلمان بگذرانند، میتوانند تا تاریخ 15اکتبر برای این بورس اقدام کنند. برای برنامههای دیگر نیز تاریخهای متفاوتی وجود دارد. اما نکتهای که شاید برای شما جالب باشد، این است که خود «دآآد» مسوول گزینش افراد برای دورههای مختلف نیست. به طور کلی هرسال حدود 50هزار متقاضی دکترا از کل کشورها وجود دارند. بنابراین بررسی درخواستها و پروندههای دانشجویان چندماهی طول میکشد. کار ما دریافت و تکمیل پروندههای متقاضیان و فرستادن آنها به مرکز« دآآد» است. گروهی از استادان داوطلب در گروههایی که بر اساس رشته تحصیلی مرتبط شکل گرفته، درخواست متقاضیان را تکبهتک بررسی میکنند؛ به عنوان مثال پروپوزال پیشنهادشده از سوی متقاضی را مطالعه میکنند و نمرات و سابقه علمی پژوهشی و سایر جنبههای علمی مرتبط با درخواست متقاضیان را مورد ارزیابی قرار میدهند و در نهایت بهترینها را انتخاب میکنند. درست است که بورس کمتری به حوزه علوم انسانی در مقایسه با سایر علوم تعلق میگیرد؟ بله، اما به این دلیل که ما درخواستهای بهمراتب کمتری از سوی رشتههای علوم انسانی دریافت میکنیم. اما به طور کلی ما هیچ سهمیهای برای رشتههای خاص یا برای جنسیت زن و مرد نداریم. معمولا هرساله در بین پذیرفتهشدگان شاهد تنوع شاخههای علمی هستیم. برای پیشبرد هرچه بهتر این برنامه، شما چه انتظاری از طرف ایرانی دارید؟ فکر میکنم بخش زیادی از درخواستهای ما از پیش برآورده شده و از این بابت از دوستان و همکاران ایرانی خود سپاسگزاریم. مسالهای که شاید نیاز به بررسی و تامل بیشتری دارد، مساله ایجاد شرایط بهتر برای حضور پررنگتر دانشجویان، محققان و استادان آلمانی در دانشگاههای ایران است. و اثر تحریمها بر برنامه تبادل دانشجو در این برنامه چه بوده؟ قطعا به دلیل تحریمها ما دچار محدودیتهایی شدهایم. البته همانگونه که اشاره کردم، ما با حوزه سیاسی کاری نداریم و کمیسیون متشکل از اساتید در آلمان بهترینها را در شاخههای علمی مختلف انتخاب میکند. ما در واقع نماینده دانشگاههای آلمان هستیم و کاملا در محدوده آکادمیک و علمی قدم برمیداریم. البته شاهد محدودیتهایی هستیم. در سالهای گذشته شاهد موارد بسیار اندکی بودهایم که به دلیل این محدودیتها دچار مشکل در امر اخذ ویزا شدهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.