مزیتهای جراحی کمتهاجمی قلب
حداقل آسیب با کمترین برش
احمدعلی امیرغفران .فوقتخصص جراحی قلب و عروق ،دانشیار دانشگاه علوم پزشکی شیراز
از گذشته تاکنون، جراحان همیشه بهدنبال ابداع روشهایی بودند که بتوانند اعمال جراحی را طوری انجام دهند که با ایجاد کمترین برش، حداقل آسیب و تروما را برای بیماران بهدنبال داشته باشد. جراحان در رشتههای عمومی و زنان، سریعتر از دیگر رشتههای جراحی توانستند به روشهای جراحی با آسیب کمتر دست یابند، اما این موضوع در مورد رشته جراحی قلب متفاوت بود. به عبارتی چون قلب ارگانی درحال زنش و پرخون است، کارکردن روی آنها با برشهای محدود بسیار دشوار بود. از حدود سالهای 1990تا1995میلادی، گروههایی به سردستگی جراحان قلب «لایپزیک» آلمان و برخی کشورهای دیگر مانند بلژیک و آمریکا، روشهای کمتهاجمی در جراحی قلب را ابداع کردند که بتوان بدون بازکردن قفسه سینه، اعمال جراحی پیچیدهای را روی قلب بیماران انجام داد. البته تمام اعمال جراحی قلب را نمیتوان به این روش انجام داد و درحالحاضر تنها حدود 20درصد از کل اعمال جراحی قلب باز، به روش کمتهاجمی قابل انجام است. به عبارت دیگر در اعمال جراحی که باید به قسمتهای مختلف قلب دسترسی وجود داشته باشد، مانند تعویض توام چند دریچه یا بایپس تعدادی از عروق کرونر نمیتوان از روشهای کمتهاجمی بهره گرفت، اما برای جراحی روی یکدریچه (دریچه میترال یا آئورت یا سهلختی) بهصورت ترمیم یا تعویض آنها و همچنین بستن سوراخهای بین دو دهلیز میتوان به روش کمتهاجمی عمل کرد. از جمله مزایای روش کمتهاجمی آسیب کمتر، درد کمتر و خونریزی کمتر برای بیمار است. همچنین بیمار پس از این نوع اعمال جراحی، سریعتر بهبود یافته و به فعالیت و زندگی روزمره خود بازمیگردد. از دیگر مزایای این روش میتوان به کوچک و پنهانبودن محل برش اشاره کرد که از نظر زیبایی بهویژه در بیماران جوان، بسیار حایزاهمیت است. نکته مهم و اساسی در مورد این نوع اعمال این است که کوچکبودن برش نباید به اختلال در عمل جراحی اصلی که روی قلب صورت میپذیرد، منجر شود. مطالعات متعددی که در این زمینه انجام شده، بیانگر آن است که این روشها اختلالی در انجام بهینه عمل جراحی ایجاد نمیکند و نتایج کوتاهمدت و درازمدت آنها کاملا با عملهایی که در آن قفسهسینه باز میشود، قابلمقایسه است. در اعمال جراحی کمتهاجمی قلب، معمولا بیمار از طریق لولههایی که از طریق کشاله ران وارد سیستم سیاهرگی و سرخرگی بدن میشود، روی دستگاه پمپ قلبی-ریوی قرار گرفته و قلب و ریه بیمار از حرکت ایستاده و وظیفه گردش و تصفیه خون را دستگاه مذکور برعهده میگیرد. سپس از طریق برش چهار، پنجسانتیمتری که معمولا در زیر سینه راست بیمار ایجاد میشود و به کمک وسایل بلند و ظریف و دستگاههای مخصوص و به کمک دوربین ویدیوئی که وارد قفسه سینه میشود، اعمال پیچیده قلبی با ظرافت و دقت تمام انجام میشود. در کشورمان ایران، گرچه فعالیتهای محدود از مدتی قبل در مراکز مختلف انجام شده بود، ولی از حدود ششسال پیش، انجام این اعمال را بهصورت کاملا کلاسیک و پیشرفته و همسان با مراکز تخصصی خارجی آغاز کردیم و به یاری خداوند با ادامه این مسیر، اکنون پیچیدهترین اعمال جراحی قلب به این روش خاص انجام میشود و با نتایج بسیار خوب و رضایت بیماران همراه است و این نتایج در کنفرانسهای بینالمللی در سایر کشورها نیز ارایه شده است. برای انجام جراحیهای قلب به این روش، نیازمند جراحانی باتجربه و مسلط و همچنین تیم جراحی آموزشدیده بهخصوص در گروههای بیهوشی، تکنیسینهای اتاق عمل و پرفیژنیستها (متخصصان گردش خون برونپیکری) هستیم. این درحالی است که هنوز یک دوره مدون آموزشی به نام فلوشیپ جراحی قلب کمتهاجمی در کشور ما ایجاد نشده است. در واقع چون تعداد مراکزی که این روشهای جراحی در آنها انجام میشود، محدود و انگشتشمارند، هنوز دوره مدون آموزشی برای این رشته وجود ندارد. به غیراز موضوع لزوم آموزش در این زمینه و اینکه بسیاری از جراحان هنوز آموزشهای لازم را ندیدهاند، گرانی تجهیزات لازم برای این اعمال نیز از دلایل توسعه محدود روشهای جراحی کمتهاجمی در کشور است؛ زیرا اگر مرکزی بخواهد این روش را راهاندازی کند، باید تمام تجهیزات مدرن و بهروز آن را تهیه کند که انجام این کار به دلیل پرهزینهبودن، از عهده بسیاری از مراکز درمانی کشور خارج است؛ هرچند در اروپا هم که از امکانات و تجهیزات خوبی در این زمینه برخوردارند، تعداد مراکزی که اینگونه اعمال را انجام میدهند، بسیار محدود است. از سوی دیگر از آنجا که انجام اعمال کمتهاجمی برای جراحان بسیار زمانبر و همراه با استرس فراوان است و در عوض از نظر بازده مالی، برای جراح و تیم وی تفاوت زیادی با اعمال جراحی به روش سنتی ندارد، تمایل به آموزش برای بهکارگیری شیوههای کمتهاجمی از سوی جراحان بهخصوص جراحان جوان زیاد نیست. در پایان ذکر این نکته ضروری است از آنجا که مسیر نهایی جراحی به دلیل گرایش بیماران و منافع آنان به سمت روشهای کمتهاجمی است و روزبهروز بر مجموعه اعمال جراحی که میتوان به کمک روشهای کمتهاجمی انجام داد، افزوده میشود، جراحان هم باید ناگزیر به این سمت حرکت کنند که امید میرود در آینده به سمتی برویم که با تدوین دورههای مدون آموزشی بتوانیم مراکز بیشتری را برای بهرهگیری از این روشها، مهیا کنیم تا درنهایت منفعت آن نصیب بیماران عزیز شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.