|

هویت مستقل

حافظ باجُغلی . روانپزشک

پسری حدودا 20ساله عاشق دختری 17ساله به‌نام فرشته می‌شود و پاسخ منفی می‌شنود، سپس هم فرشته و هم خواهر دوقلویش به‌نام فرزانه را می‌کشد. داستانی که می‌توان آن را در قالب چندجمله خلاصه کرد، درواقع داستانی غم‌انگیز است که از نقصان‌های فرهنگی حکایت دارد. نقص‌هایی که اگر شناسایی و تحلیل شوند آسیب‌های ناشی از آن تا حد زیادی قابل‌پیشگیری هستند. «الیزابت کوبلر راس» از برجسته‌ترین روان‌شناسان در زمینه سوگ، معتقد است در هر فاجعه هدیه‌ای پنهانی وجود دارد که زندگی ما را غنی‌تر می‌کند، البته اینکه سعی کنیم برای لحظه‌ای بدون در نظرگرفتن احساس گزنده‌ای که این ماجرا در ذهن ایجاد می‌کند به سویه عبرت‌آمیز آن فکر کنیم، کار ساده‌ای نیست. این جنایت به‌دنبال یک احساس عاشقانه انجام شده است. عشق همیشه احساس سرخوشی و شورانگیزی نیست و نیمه تاریکی هم دارد. رابطه گاهی مانند مرداب ما را در خودش فرومی‌کشد. در عشق زمان‌هایی پیش می‌آید که انسان توانایی همیشگی خود را در تصمیم‌گیری از دست می‌دهد. معلوم نیست در آن‌زمان‌ها چه اتفاقی می‌افتد که دیگر از غرور و صلابت همیشگی خبری نیست و انسان به ورطه واماندگی ‌کشانده می‌شود. یکی از مصائب عشق این است که گاهی دنیای انسان را کوچک می‌کند. عاشق به‌جز معشوق چیزی نمی‌بیند و گویی همه دنیا را در وجود معشوق خلاصه می‌کند. این ویژگی عشق اگر با وابستگی همراه شود، دل‌کندن از معشوق سخت و گاهی ناممکن می‌شود. داستان به اینجا ختم نمی‌شود، گاهی فرد طردشده دست به مزاحمت می‌زند؛ تماس‌های پی‌درپی و شبانه‌روزی و گاهی هم تهدید و آبروریزی در محل کار و زندگی و گاه تهدید‌ها و باج‌گیری‌هایی جدی‌تر. طبیعی است که همه انسان‌ها از تهدید می‌ترسند. افراد زیادی هستند که دلیلشان برای ادامه رابطه ترس است. تراژدی متاسفانه به اینجا هم محدود نمی‌شود، تراژدی اصلی این است که این قربانیان عشق که بیشتر هم دختران نوجوان هستند از حمایت خانوادگی برخوردار نیستند، نه به این دلیل که خانواده‌ منسجمی ندارند، بلکه بیشتر به این علت که خانواده‌ها از داستان عشق فرزندشان بی‌خبرند، اگر هم چیزهایی حدس زده باشند، جزییات را نمی‌دانند. اینکه فرزندشان از چه چیزهایی دقیقا در رنج است یا می‌ترسد؟ احساس‌های دوگانه و متضادش چیست؟ چگونه است که هم عمیقا کسی را دوست دارد و هم از او نفرت دارد یا می‌ترسد؟ به نظر می‌رسد یکی از مظلوم‌ترین و آسیب‌پذیرترین گروه‌ها در جامعه ما برخی دختران نوجوان هستند که عشق را تجربه می‌کنند، ولی دربرابر مصائب آن بی‌دفاع هستند. عشق آنها راز سر به مهری است که نزدیکانشان هم از آن بی‌خبرند. دختری که نتواند عقده دلش را برای پدرش بگشاید و از تجربه‌ها و حمایت‌های او بهره‌مند شود مانند این است که اصلا پدری ندارد. عشق پدرومادر به فرزند، در تامین معاش و تحصیل خلاصه نمی‌شود. فرزندان ما پدران و مادرانی حمایتگر می‌خواهند که آمادگی شنیدن و برخورد منطقی و خردمندانه در مورد هر مساله‌ای را داشته باشند نه اینکه خود را به تجاهل بزنند. این گسستی که میان دونسل در جامعه ما ایجاد شده، نگران‌کننده است و پیامد‌های خوبی نخواهد داشت. مساله‌ای که در ماجرای فرشته و فرزانه قابل تامل است دوقلوبودن آنها است. دوقلوها در رابطه‌های عاطفی مشکلات خاص خودشان را دارند؛ یکی از این مشکلات وابستگی به قل دیگرشان است. مطالعات نشان می‌دهد خواهران دوقلو نسبت به سایر دختران در سن بالاتری ازدواج می‌کنند که شاید تا حدی مربوط به وابستگی آنها به قل دیگر باشد و موجب شود آنها به‌صورت ناخودآگاه نسبت‌به برقراری رابطه عاشقانه مقاومت کنند. مشکل دیگر در شکل‌گیری هویت مستقل آنهاست. کودکان از حدود سه تا چهارسالگی مفهوم «من» را به‌عنوان موجودی مستقل از مادر و دیگران می‌فهمند، اما دوقلوها در این سن به مفهوم «ما» می‌رسند و این موضوع سیر شکل‌گیری هویت را در آنها پیچیده‌تر می‌کند. رفتارها و برخوردهای دیگران هم به مشکل هویت آنها دامن می‌زند. یکی از اشتباه‌ترین رفتارهای مادران پوشاندن لباس‌های یک‌شکل به دوقلوهاست. بیشتر وقت‌ها دیگران حتی اسم آنها را هم صدا نمی‌کنند و فقط می‌گویند «دوقلوها». گاهی هم سوال‌های ناخوشایندی از آنها می‌پرسند، مثل اینکه تا حالا چندبار به‌جای هم امتحان داده‌اید؟ چنین رفتارهایی از کودکی به دوقلوها این پیام را می‌دهند که شما با هم یکی هستید و موجودیت مستقلی ندارید. گاهی رفتارهای آسیب‌رسان‌تری از جانب دیگران سر می‌زند که مصداق سوءاستفاده از کودک است. یکی از آنها واردکردن کودکان دوقلو به‌صورت ناخواسته در بازی‌ها و تفریح‌هایی است که به مذاق بزرگسالان خوش می‌آید. مثلا با هم شرط‌بندی می‌کنند چه‌کسی می‌تواند آنها را از هم تشخیص بدهد، بعد از آنها می‌خواهند در اتاق دیگری بروند و لباس‌هایشان را عوض کنند و دوباره شرط‌بندی را ادامه می‌دهند. در این‌بازی باوجود میل کودکان چندنفر گستاخانه به چهره معصوم آنها دقیق می‌شوند و تلاش می‌کنند در شرط‌بندی برنده شوند. این مثال یکی از تراژدی‌های سوءاستفاده از کودکان دوقلو است؛ سوءاستفاده‌ای که ممکن است از سر نادانی صورت بگیرد. کودکان دوقلو اسباب تفریح و سرگرمی کسی نیستند. آنها کودکان معصوم و دوست‌داشتنی و با هویتی جداگانه هستند. وظیفه پدر و مادر است که اجازه چنین رفتارهای آسیب‌رسانی را به دیگران ندهند. یکی از خاطره‌های تلخ مشترک و شایعی که بسیاری از خواهران دوقلو دارند این است که می‌گویند «وقتی خواهرم به خواستگارش جواب منفی داد، آن شخص بلافاصله به سراغ من آمد و به من پیشنهاد داد. گویی برایش من و خواهرم تفاوتی نداشتیم.» رفتارهایی از این‌دست نشان‌دهنده جدی‌نگرفتن هویت فردی دوقلوها است. گاهی این نگاه پیامدهای خطرناکی دارد. در این ماجرا قاتل هیچ‌انگیزه‌ای برای کشتن خواهر فرشته نداشته، اما از آنجا که احتمالا آن‌دو را با یک‌هویت می‌دیده، آنها را با هم به قتل رسانده. گویی با قتل فرشته به‌تنهایی وظیفه شوم خود را تمام نکرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.