ضرورت آموزش زبان مادری در مدارس
ناصر فکوهی انسانشناس، استاد دانشگاه در سخنرانی تحت عنوان «توسعه و مفهوم هویت پایدار در حوزه هویتهای قومی در ایران» با بیان اینکه ما از 15سال پیش، در منطقه آزاد قشم به مفهوم توسعه از دیدگاه فرهنگ پرداختیم، گفت: مفهوم هویت پایدار، مفهوم نسبتا جدیدی در ادبیات جهان است. من در اینجا با رویکرد آسیبشناسی به طرح موضوع میپردازم. وی با تاکید بر اینکه توسعه با سیاست توسعه کالبدی بدون توجه به فرهنگ، توسعهای است که از بالا میآید و بسیار شکننده است، گفت: در حالی که مرزها باید بسیار توسعهیافتهتر از مرکز باشد و سیستمهای مرزی ما در نقاط مختلف همچون کردستان، خوزستان، آذربایجان، گرگان و سیستان بعد از مرز ادامه مییابند و باید حفاظ این مناطق بسیار قویتر باشد، اما چنین اتفاقی رخ نداده و در فرآیند توسعه به فرهنگ هیچ توجهی نشده است. هویت پایدار هویتی است که در آن به مشخصات فرهنگی، که کنشگران اجتماعی را به زمین پیوند میدهد، توجه شود و این مشخصات مورد تعمق و اعتلا قرار گیرد. بهگفته وی بهتر بود نرخ شهرنشینی بهجای 80درصد، 50درصد بود، اما شهرها اینقدر آسیبدیده نبودند و واقعا شهر بودند. این درحالی است که روستاهای ما نیز وضعیت نامطلوبی دارند و کاملا به سیستم شهری وصل شدهاند و تنها عنوان روستا را دارند. تمام اینها یعنی اینکه مساله فرهنگ و پایداری آن نادیده گرفته شده است. پایداری یعنی توسعهای که از نسلی به نسلهای بعد منتقل شود. اگر وضعیت بدتر شده است، یعنی ما اشتباه کردهایم و این انتقال صورت نگرفته است. فکوهی افزود: یکی از موفقیتهای بزرگ ما در خلال این سالها این بود که امروز طرحهای توسعهای باید ارزیابی اجتماعی و فرهنگی داشته باشد و وقتی به مفهوم هویت پایدار تاکید میکنم منظورم این است که توسعه بدون توجه به هویت امکانپذیر نیست. این استاد دانشگاه در ادامه با اشاره به اینکه نیمی از جمعیت کشور ما دوزبانه هستند، گفت: در کشوری که 50درصد مردم زبان مادریشان فارسی نیست، متاسفانه در صدسال گذشته سیاست غالب، یکسانسازی بوده است؛ اتفاقی که هرگز رخ نمیدهد و ایران هرگز از لحاظ فرهنگی یکدست نمیشود. چراکه از زمان هخامنشیان تاکنون کشوری متکثر از لحاظ فرهنگی بوده است و دولتهایی موفق بودهاند که این تکثر را به رسمیت شناختهاند. تمام دولتهای بزرگ ایران همچون ساسانیان، هخامنشیان، صفویه و...، سیاست تکثر را جزو برنامههای خود گذاشتهاند و در چنین شرایطی هویت یک مساله اساسی است. وی در ادامه با تاکید بر اینکه درحالحاضر شهرها، هیچ تفاوتی با هم ندارند، گفت: در بدو ورود، من از فرودگاه تا مقصد با دقت به مناظر نگاه میکردم و متوجه شدم هیچ نشانهای که به ما بگوید در سیستانوبلوچستان هستیم، در فضای شهر وجود ندارد. جز لباسهای بومی مردم که خوشبختانه در اینجا هم مانند کردستان حفظ شدهاند و اینها هویتهایی است که باید پایدار باشد. فکوهی در ادامه با طرح این مساله که فرودگاه چابهار چه فرقی با فرودگاه بیرجند دارد، گفت: متاسفانه هیچ فرقی. در حالی که هویت یک شهر باید پیش از ورود به آن شهر خود را نشان دهد. چگونه؟ بهعنوان مثال با نمایش فیلمی از چابهار در هواپیما و المانهای دیگر در شهر. و این چیزی است که توریست میخواهد. توریست هویت تقلیدی ناقص که در جاهای دیگر بهترش را دیده، نمیخواهد. توریست تجربه منحصربهفردی میخواهد که نتواند آن را جز با سفر به چابهار تکرار کند. این سیاستی است که در گردشگری جهان مورد توجه است و به آن هویت پایدار میگویند. فکوهی افزود: گاهی شهرها برای ساختن هویت پایدار چیزی ندارند، اما ما در موقعیتی هستیم که هفتهزارسال تاریخ با منابع هویتی پایدار بسیار گسترده وجود دارد. این منابع چیست؟ این منابع سرزمینی است که تکهبهتکهاش منحصربهفرد است. باید نمایش داده شود، برجسته شود. زبان است، حافظه تاریخی است، هنر و قومیت است و باید اینها بهعنوان ابزار توسعه مورد استفاده قرار گیرند. این استاد دانشگاه با بیان اینکه باید حافظه تاریخی بهشدت تقویت شود، گفت: این حافظه میتواند بهعنوان منبعی قوی و موثر استفاده شود تا بتواند تغییر ایجاد کند. وی با ذکر این سوال که چرا افراد باید مشارکت کرده و خود را متعلق به این سرزمین بدانند، گفت: میزان تعلق در استانهای مختلف ایران یکی نیست. فکوهی با بیان اینکه روحانی در ابتدای شروع دوره ریاستجمهوری سیاستهای روشنی در زمینه اجرای اصل15 قانوناساسی مطرح کرد، گفت: متاسفانه این سیاستها به آن شکلی که در ابتدا مطرح شد، دنبال نشد و در جلسهای با حضور یونسی، دستیار ویژه رییسجمهور در امور قومیتها، ما از این سیاستها دفاع کردیم و گفتیم باید با همان قدرت ادامه پیدا کند. اصل15 قانوناساسی در هیچجای کشور اجرا نشده و باید در سریعترین زمان ممکن در مدارس پیاده شود. اجرای اصل15 و آموزش زبان مادری به دانشآموزان، حق دانشآموزان است و از تخریب زبان جلوگیری میکند. وی افزود: باید اختیارات به مدیران استانی در سطح استان تنفیذ شود. نداشتن سیستم ریلی در چابهار فاجعهآمیز است. سطح دسترسی در اینجا باید بهشدت افزایش پیدا کند. افزایش روابط افقی استانی و تقویت پیوندها در سطوح مختلف از جمله با مناطق همجوار از دیگر ضروریات است. فکوهی پولشویی را تهدیدی برای کل استان عنوان کرد و گفت: این پولشویی به پاککردن پولهای حاصل از قاچاق موادمخدر میپردازد. وی همچنین بر نوشتن و تقویت زبان بلوچی و تولید ادبیات به این زبان تاکید کرد و گفت اگر ادبیات به این زبان تولید نشود، زبان شروع به فاسدشدن میکند و این اتفاقی است که برای زبانهای گیلکی و مازنی افتاده و آنها را از طریق گرفتن لغات دیگر تبدیل به لهجه کرده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.