|

مروری بر نمایشنامه«طرد شده»، اوگوست استریندبرگ

ستیز مغزها

«طردشده» عنوان نمایشنامه‌ای است از اوگوست استریندبرگ که این‌روزها با ترجمه قاسم صنعوی توسط انتشارات بوتیمار منتشر شده است. استریندبرگ در سال1849 در استکهلم متولد شد و در سال1912 از دنیا رفت و در طول حیاتش نمایشنامه‌های زیادی نوشت. جایگاه او در ادبیات جهانی نیز بیش‌ از هرچیز به آثار نمایشی او برمی‌گردد. در بخشی از یادداشت ابتدایی کتاب درباره زندگی استریندبرگ آمده: «خیلی جوان بود که به وجود تضاد بین طبقه‌های بالا و پایین اجتماع پی برد؛ در همان دوران بود که چند بحران روحی و مذهبی، وجودش را دچار تزلزل کرد و بر او تاثیر گذاشت. همین بحران‌ها سبب شد که در برابر معلم مذهبی خود و نیز در برابر پدرش سر به طغیان بردارد. تحصیل دانشگاهی‌اش را در اوپسالا آغاز کرد ولی نتوانست به‌طورکامل خود را با محیط دانشگاه تطبیق دهد. به کارهای مختلف روی آورد. اما استعداد و میل به نمایشنامه‌نویسی هرچه‌بیشتر در او آشکار می‌شد: در بیست‌سالگی تراژدی منظومی با عنوان «پایان کار هلاد» نوشت که با تشویق آکادمی سوئد روبه‌رو شد. اوپسالا را به قصد پایتخت ترک کرد و به روزنامه‌نگاری پرداخت». استریندبرگ در حوزه‌های مختلفی به فعالیت پرداخته است: شعر، داستان کوتاه، رمان و البته نمایشنامه. رد ناتورالیسم را می‌توان در نمایشنامه‌های اولیه استریندبرگ دید و در آن دوره آثار او با آثار ایبسن مقایسه می‌شدند. استریندبرگ در کارهای بعدی‌اش بیشتر به سمبولیسم روی آورد و «در نهایت به‌مثابه یکی از پیشتازان اکسپرسیونیسم اروپایی روی نمود». «طردشده» نمایشنامه‌ای کوتاه با دو شخصیت است، یکی آقای ایکس که باستان‌شناس است و دیگری آقای ایگرگ که مسافری از آمریکاست. این نمایشنامه در اواخر سال1888 یا اوایل1889 نوشته و در سال1890 منتشر شد. این نمایشنامه در کنار دو نمایشنامه کوتاه دیگر اهمیتی خاص در بین آثار استریندبرگ دارند. در بخشی دیگر از مقدمه کتاب در این‌باره آمده: «استریندبرگ با نوشتن سه‌نمایشنامه کوتاه که یکی از آنها همین طردشده است فرمول جدید خود را به منتهادرجه می‌رساند. این اثر که تا حدودی براساس داستان کوتاهی از اولا هانسون خلق شده به شکل گفت‌وگویی بین دونفر با نام‌های ایکس و ایگرگ که هردو گذشته‌های پنهانی دارند نوشته شده است. بیننده این اثر لاجرم به فکر می‌افتد از این دوتن کدام‌یک گناهکارتر است... استریندبرگ در آن هنگام تازه با اولا هانسون، نویسنده جوان آشنا شده بود و هم‌او بود که آثار ادگار آلن‌پو را به استریندبرگ شناساند. این نمایشنامه استریندبرگ اقتباسی از یک داستان کوتاه اولا هانسون است، ولی به نحو غریبی غنی شده. این اثر شاید روشن‌ترین نمونه چیزی را که استریندبرگ آن زمان ستیز مغزها در نظر می‌گرفت، پدید می‌آورد». در یکی از دیالوگ‌های آقای ایکس در نمایشنامه می‌خوانیم: «این چیزی که همیشه وقتی من از حرف‌زدن از خودم خسته می‌شوم و می‌خواهم کمی توجه وقف شما کنم. به من می‌گویید، بدون‌شک چون می‌گذارید این‌همه از خودم حرف بزنم، همدلی من را جلب کرده‌اید. خیلی زود به آشنایان قدیمی تبدیل شده‌ایم. هیچ‌گونه ناهمواری که با آن برخورد پیدا کنم، نه چیز زمختی که متنفرم کند، در شما نیافته‌ام. در تمام شیوه زندگی شما چیزی بسیار سازگار وجود دارد و شما بسیار خویشتن‌دار هستید، این امتیاز خاص کسانی است که خوب تربیت شده‌اند. وقتی دیر وقت برمی‌‌گردید، هرگز پرسروصدا نیستید و صبح وقتی برمی‌خیزید هرگز مزاحم کسی نمی‌شوید... .»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.