پایان دوران مماشات
گری کاسپاروف نوژن اعتضادالسلطنه
برای متوقفکردن تجاوزگری «ولادیمیر پوتین»، رییسجمهوری روسیه، لازم نیست غرب کل ارتش روسیه را شکست دهد، فقط اتخاذ استراتژیای که او را بازنده نشان دهد، کافی است. زمانیکه «بوریس نمتسوف»، رهبر مخالف دولت روسیه ترور شد، این موضوع حتی برای ما که گمان میکردیم قابلیتمان را در روسیه تحتزمامداری پوتین از دست دادهایم، شگفتیآور بود. زمانیکه روسیه با استفاده از قوهقهریه، سال گذشته کریمه را به خاک خود ملحق کرد، این موضوع تمام دنیا را شگفتزده کرد. این موضوع برای آنهایی عجیب بود که گمان میکردند زمان تغییر مرزهای اروپایی از طریق استفاده از نیروی نظامی بهسر رسیده است. بااینحال، اگر میخواهیم در مبارزه کنونی موفق باشیم، باید شگفتزدگی از شدت خشونت و نفرت اعمالشده در روسیه را کنار بگذاریم. هنگامی که تنشهای ایجادشده درباره حادثه ترور اخیر فروکش کرد، وقت آن است که نگاهی به عمق ماجرا بیندازیم؛ در این زمان است که میفهمیم موضوع چندان شگفتیآوری هم نبوده است. من با بوریس سالهای متمادی همکاری میکردم. ما اغلب با هم درباره خشونتی با یکدیگر صحبت میکردیم که تمامی منتقدان پوتین یا هرکس که علیه او سخن میگفت، با آن مواجه بودند. ما همگی میدانستیم که هرزمانی ممکن است اتفاقی غیرقابلپیشبینی برای ما بیفتد. در فوریه2013، چندماه پس از آنکه روسیه را ترک کردم، تصمیم گرفتم تا دیگر به کشورم بازنگردم. دولتهای پلیسی استفاده از خشونت را انحصاری میبینند و روسیه تحتزمامداری پوتین نیز از این قاعده مستثنا نیست؛ زمانی قربانی، معاون پیشین نخستوزیر است و زمانی، یکمنتقد دولت و قتل او نیز درست در کنار کاخکرملین روی میدهد، اما اینبار دستگاه امنیت روسیه دخالت اندکی در ماجرا دارد. بوریس همیشه تحتنظارت و کنترل الکترونیک بود، بااینحال متوجه شدیم که در شب حادثه، او تحتنظر نبوده و تمام دوربینهای مداربسته به بهانه تعمیرات خاموش بودند. مجری شبکه خبری «بیبیسی» هفته گذشته در گفتگویی به من گفت: «این نظرات شخصی من است»؛ او میگفت: «دولت روسیه هرگونه دستداشتن در این موضوع را تکذیب کرده است!» من میپذیرم هرآنچه گفتهام نظر شخصیام بوده است، اما اینکه چرا مجری بیبیسی در مقام وکیلمدافع پوتین برآمده را متوجه نمیشوم. او یادداشتی در دست داشت. بهراستی چرا آنها مواضع دیکتاتوری را بیان میکنند که دروغ میگوید. چرا آنها به دستگاه تبلیغاتی او تبدیل میشوند، بدون آنکه او را به چالش بکشند؟ این موضوع نشان میدهد که فرهنگ سازش و مماشات جایگزین رویکرد سختگیرانه دوران جنگ سرد شده است. بااینحال، زمان حرکتهای دوگانه به پایان رسیده است. چندروز پیش در واشنگتن بودم و برای اعضای سنای آمریکا درباره چگونگی و چرایی لزوم متوقفکردن دیکتاتوری روسیه سخن گفتم. تقریبا نیمی از حضار به نشانه تایید گفتههای من، سر تکان میدادند و سایر دعوتشدگان، ازجمله «میخائیل ساکاشویلی»، رییسجمهوری پیشین گرجستان، از خطر بینالمللی افزایش خوی تهاجمی دولت پوتین سخن میگفتند. اتحادیه اروپا و آمریکا زمانیکه میتوانستند بهآرامی رویه پوتین را تغییر دهند، کار کمی انجام دادند. در جلسه کمیته سنا به جزییاتی از علل و ریشه عقبگرد روسیه بهسوی دیکتاتوری، از زمانیکه پوتین قدرت را در دست گرفت، هم سخن گفته شد. کشتهشدن منتقدان و روزنامهنگاران، مسدودکردن رسانهها و تقلب انتخاباتی، ازجمله موارد مورد بحث بودند. من نیز در این نشست گفتم که میتوان به پیشینه مشابهی از رفتار ملایم رهبران غرب با پوتین استناد کرد که خود باعث افزایش خشونتهای اینچنینی در تاریخ شده است. پوتین از ورود تانکهای روس به داخل مرز کشورهای دیگر تجاربی را کسب کرده است. در سال2008 میلادی، روسیه منازعه نظامی بر سر آبخازیا و اوستیایجنوبی را تشدید کرد. درآنزمان نیروهای روس پیش از آنکه به روسیه بازگردانده شوند، بهنزدیکی تفلیس رسیدند. درآنزمان این فرضیه قوت گرفت که نواحی مستقل، از نواحی تحتکنترل روسیه وسیعتر هستند. اگر به یاد نمیآورید که حملهکنندگان روس به همسایه کوچکشان، چگونه مجازات شدند، به آن دلیل است که کسی در آن زمان مجازات نشد. در زمان حمله روسیه به گرجستان، نهتنها مسکو مجازات نشد، بلکه چندماه پس از آن، پوتین با سخنان «باراک اوباما»، رییس جمهوری آمریکا و «هیلاری کلینتون»، وزیر خارجهاش، نیز روبهرو شد؛ هرچند که سیاستهای کرملین هیچگاه تغییری نکرد. اکنون باید واکنشی قوی به حمله پوتین به اوکراین و استبداد داخلی او نشان داده شود. پوتین مانند تمام مستبدان مدرن از امتیازی بهره میبرد که رهبری شوروی سابق هرگز خوابش را هم نمیدید؛ روابط عمیق اقتصادی و سیاسی با جهان آزاد. ایدهای ساده وجود دارد که میگوید جهان آزاد با استفاده از پیوندهای اقتصادی و اجتماعی بهطور تدریجی دولتهای اقتدارگرا را لیبرالیزه میکند، اما در عمل دولتهای اقتدارگرا از این وضعیت برای گسترش فساد استفاده و سرکوبهای داخلی را شدیدتر میکنند. در اینجا باید گفت که نیازی به شکستدادن کل ارتش روسیه یا آغاز جنگجهانیسوم نیست. پوتین نمیتواند بازندهبودن را بپذیرد. حلقه الیگارشی وابسته به پوتین و هواداران آن باید مجبور به انتخاب میان دوگزینه شوند: تسلیمشدن یا تحمل آسیبهای ناشی از انزوا. پوتین همواره آمریکا و ناتو را باعث و بانی تمام مشکلات موجود معرفی کرده و بههمیندلیل آنها نمیتوانند دامنه نبرد در منطقه را گسترش دهند. شاید اوکراین منطقهای دورافتاده قلمداد شود، اما چه این کشورها به این موضوع اعتراف کنند یا آن را نادیده بگیرند، اکنون کییف به خطمقدم جنگ آمریکا، بریتانیا و جهان آزاد تبدیل شده است. مماشات سیاسی امری شکستخورده است و اکنون زمان اتخاذ رویکردی سختگیرانه نیز فرارسیده است. اکنون باید همانند دوران جنگ سرد، نسخه بهانزواکشیدن و محکومکردن را به کار گرفت. الیگارشی هوادار پوتین نیز مجبور به انتخاب است؛ آنها باید انتخاب کنند یا دست از حمایت خود برمیدارند یا پیامدهای منزویشدن را تحمل میکنند. الیگارشهای روس حامیان اصلی ترور در اوکراین هستند و نکته جالب آن است که برای پیگرد چنین فعالیتهایی، قانونی وجود ندارد. جنبش اپوزیسیونی که من و بوریس عضو آن بودهایم، همواره بر این نکته تاکید میکرد که غرب باید بار دیگر همانگونه که از ساکنین شوروی حمایت میکرد، از روسها نیز پشتیبانی کند. «رونالد ریگان»، رییسجمهوری پیشین آمریکا، با ما فراتر از این اقدامات سخن میگفت. او تاکید میکرد که میداند این رهبران ما و نه مردم روسیه هستند که دشمنان آمریکا محسوب میشوند. ما باید این دست سخنان را بار دیگر بشنویم. بیش از صدهزارنفر یکشنبه گذشته به یاد «بوریس» به خیابانهای مسکو آمدند؛ خیل جمعیت، بیپایهبودن دروغهای پوتین را برملا کرد. اکنون باید به این مردم و میلیونهانفری که از حضور در تظاهرات میترسند، بگویم که آنها تنها یکگزینه پیشروی خود دارند. روسیه همواره کشور من باقی خواهد ماند، اما ایجاد تغییر در آن تا مادامی که پوتین هنوز در کرملین حضور دارد، کار دشواری بهنظر میرسد. من به تلاشهایم برای حمایت از مسیر بازگشت روسیه بهسمت دموکراسی ادامه خواهم داد. دولتهای غربی که منفعلانه شاهد عقبگرد روسیه بهسوی دیکتاتوری و حمله مسکو به همسایگانش هستند و بودند، دیگر بهانهای برای توجیه رفتار اخیر خود ندارند. مرگ بعدی در اوکراین یا ترور یکی دیگر از شهروندان مسکو، دستان آنها را خونآلود خواهد کرد و درآنصورت است که دیگر هیچگونه تحقیقی صورت نمیگیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.