|

پابرهنه با افتخاراتی تاریخی

دکتر‌حسن‌حنفی.متفکرمعاصرعرب

وقتی صلح تنها از طریق دخالت غرب و هم‌پیمانانش امکان‌پذیر باشد، پس غرب که اکنون برجای آن قدرت استعماری گذشته نشسته است، متحد طبیعی ما خواهد بود. غرب چنان‌که طرفدارانش می‌گویند تاکنون در موارد سرنوشت‌ساز مهمی از ما حمایت کرده است. این غرب بود که خاک ما را به ما برگرداند و به جوانان ما حیات بخشید و دوباره لبخند را بر لب‌های مادران، برادران و همسران‌مان آورد. به‌این‌ترتیب بود که ما بخشی از غرب شدیم و غرب به مرجع نخست ما تبدیل شد. با کمک غرب بود که توانستیم تمام اراضی‌مان را پس بگیریم؛ حال آنکه در همکاری با شرق سوسیالیستی همین‌ها را از دست داده بودیم. بعد با دست خود، خودمان را در گرداب «غربزدگی» می‌اندازیم؛ تفکری که به خودآگاهی قومی ما مبدل شد. از آنجا که غرب هم‌پیمان طبیعی ایالات‌متحده آمریکاست، پس ما هم متحد یگانه آمریکا می‌شویم. این آمریکاست که سرنوشت ملی ما را به دست گرفته است. آمریکا 90درصد از برگ‌های بازی حتی در منطقه ما را در اختیار دارد. کلید زندگی و مرگ ما و حتی دشمنانمان به دست آمریکاست! سپس نظام اقتصادی غرب را الگوی خود قرار می‌دهیم و اقتصاد سرمایه‌داری بهترین الگوی اقتصادی برای ما می‌شود. واقعیت این است که غرب از قضیه‌ای دفاع نمی‌کند مگر از پیش اطمینان حاصل کرده باشد که طرف مقابل، متحد اقتصادی اوست. آن‌وقت سرمایه‌های خارجی سرازیر می‌شود و شرکت‌های چند‌ملیتی شعبه‌هایشان را در کشورهای ما افتتاح می‌کنند. بعد بانک جهانی برای ما شروطی می‌گذارد و درعوض خواستار برداشتن سوبسیدها می‌شود تا اکثر شهروندان مصری از جمله کسانی که درآمد اندکی دارند، بتوانند با گرانی و قیمت‌های جهانی مقابله کنند. شرکت‌ها برای مدت معینی از پرداخت مالیات معاف می‌شوند. واردات و صادرات بدون قید‌و‌بند درمی‌آید و ما از نو به اقتصاد دوران ماقبل جنگ بازمی‌گردیم! آن‌وقت بزرگ‌ترین آرزویمان برای نسل‌های آینده تکوین یک اقتصاد ملی و لغو قرارداد با بریتانیای جدید و مقاومت در برابر استعمارگران جدید می‌شود. گویی تاریخ برای ما بیانگر یک تراکم تمدنی نیست. همانی را که تمام کرده بودیم، دوباره از سر می‌گیریم. دوباره شروع می‌کنیم تا به همان جایی برسیم که تمام کرده بودیم. بعد از نو برمی‌گردیم بدون اینکه درسی از تاریخ گرفته باشیم. بدون اینکه سرمایه‌ای سیاسی یا دستاوردی تاریخی انباشته باشیم که به ما اجازه دهد آینده را به نحوی ببینیم که دیگر دچار خطاهای جدید نشویم. در همان‌حال به این افتخار می‌کنیم که تمدنی هفت‌هزار‌ساله داریم. آنچه را اخیرا اسراییلی‌ها محقق کرده‌اند، بازتولید یک قدرت است و در حقیقت می‌خواهند بگویند این نتیجه سیاست‌های طولانی‌شان طی هزاران‌سال گذشته تاکنون بوده است. سپس از نظام سرمایه‌داری غرب، پروژه‌ها و حتی ارزش‌های تمدنی‌اش را تقلید کردیم. به‌این‌ترتیب شیوه‌های جدیدی در زندگی ما شکل گرفت. ما از آنها تقلید کردیم و یک‌جامعه مرفه ساختیم که تنها در آن ثروتمندان خوشبخت‌ هستند. از تولید ملی خبری نیست، چون قدرت تولید و مواد لازم و روش‌های تولید را نداریم. کار ما فقط همین است که مصرف کنیم و این به معنای انحلال اقتصاد ملی در اقتصاد جهانی است. رفته‌رفته قواعد مصرف‌گرایی بر ما حاکم می‌شود و تمایلاتی اضافی مثل غارت و ثروت‌اندوزی و تظاهر به ثروتمندی و شیوه‌های ولخرجی نزد طبقه‌ای بروز می‌کند که بدون زحمتی یک‌شبه بدون اینکه شایستگی‌اش را داشته باشند، ثروتمند شده‌اند. به‌این‌ترتیب همچنان‌که «ابن‌خلدون» می‌گوید یک ملت تمام می‌شود. به‌همین‌دلیل غرب پروژه خودش را برای ما صادر می‌کند. هدف از این پروژه بیشترین حد ممکن تولید برای بیشترین مصرف است تا بتوان بیشترین حد ممکن از رفاه را داشت. در نهایت چه می‌شود؟ ما هویت قومی‌مان را از دست می‌دهیم، از تاریخ طولانی خود دست می‌کشیم، ریشه‌هایمان را به دست خود درمی‌آوریم؛ استعمار، مراکز ثقل تاریخی و هوشیاری و آگاهی ملی ما را می‌شناساند؛ آن‌هم از طریق مطالعات سیستماتیک خود درباره انقلاب‌ها و تمدن‌های قدیمی و اشکال مختلف عقب‌ماندگی و شروع تاریخ انسان و...، روح ما دیگر اسیر می‌شود. ما در برابر جامعه‌ای قرار داریم که درباره هویتش دندان به لب می‌گزد. مردمی پابرهنه که در گوشه‌ای زندگی محقرانه‌ای دارند، اما به این می‌بالند که در تاریخ برای خود افتخاراتی داشته‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.