محسن رهامی، رییس کمیته انتخابات شورای هماهنگی جبهه اصلاحات در گفتوگو با «شرق» مطرح کرد
اصلاحطلبان بهدنبال تحقق سهمیه 30درصدی زنان
مهسا جزینی
برنامههای اصلاحطلبان برای افزایش تعداد زنان در فهرستهای انتخاباتی مجلس آینده چیست؟ محسن رهامی، رییس کمیته انتخاباتی شورای هماهنگی جبهه اصلاحات، اگرچه از اعتقاد خود به لزوم افزایش تعداد زنان در مجلس میگوید و اینکه ایران باید برای انجام تکلیف بینالمللی خود در تعیین سهمیه30درصدی مغفولمانده تلاش کند، اما درعینحال به برخی محدودیتها هم اشاره میکند؛ اینکه زنان کمتر از مردان تمایل به فعالیت در عرصه سیاسی دارند و همین مساله پرکردن سهمیه 30درصدی را مشکل میکند. توان مالی و اقتصادی زنان هم نسبتبه مردان کمرمقتر است و این هم مانع دیگری است. ملاحظه ردصلاحیتهای احتمالی در یکجامعه نیمهسنتی هم میتواند عامل دیگری برای کنارکشیدن زنان باشد. بااینحال اصلاحطلبان برای حضور حداکثری همان تعداد زنان علاقهمند و آماده چه کردهاند و چه برنامههای عملیای دارند؟ محسن رهامی به پرسشهای ما پاسخ داده است.
شما مسوول کمیته انتخابات شورای هماهنگی جبهه اصلاحات هستید. این کمیته چه برنامهای برای افزایش حضور نامزدهای زن در فهرست انتخاباتی اصلاحطلبان برای مجلس آینده دارد؟ در شورای هماهنگی اصلاحات بهطورکلی و در کمیته انتخابات شورای هماهنگی که مسوولیت آن فعلا با بنده است بارها بر افزایش نقش و حضور سیاسی زنان تاکید شده است. نظرمان بر این است که خانمها بهعنوان نیمی از جامعه ایرانی، بهعنوان کسانی که روزبهروز بیشتر وارد اجتماع میشوند و چه در پیروزی انقلاب و چه در اداره فعلی جامعه نقش دارند، باید سهم بیشتری از تصمیمسازیهای کشور داشته باشند، چه در مجلسشورایاسلامی، چه در شورای شهر و چه سایر نهادها. خصوصا که جمهوریاسلامی بنابر تعهدات بینالمللی خود باید تلاش کند، حداقل 30درصد نمایندگان مجلس را زنان تشکیل دهند. این نسبت تاکنون هیچگاه حاصل نشده و ما حتی نزدیک به این نسبت هم نشدهایم. در بهترین حالت تعداد نمایندگان زن در مجلسشورایاسلامی سهدرصد بوده که مربوطبه دوره پنجم مجلسشورایاسلامی بوده است و در تمامی 9دوره بعد از پیروزی انقلاب، تعداد نمایندگان زن بیش از سهدرصد نبوده است طبیعی است که درحالحاضر با شرایط اجتماعی موجود رساندن این عدد به 30 یا حتی 15 یا 10درصد هم تلاش بیشتری میطلبد. آنچه به اینجانب و سایر اعضای کمیته انتخابات مربوط میشود، این است که ما در جلسات، نشستها و سخرانیها بر حضور پررنگتر خانمها تاکید میکنیم و این تلاش را در قالب توصیه به دوستان در تهران و شهرستانها، بهشکل دعوت عمومی انجام دادیم. آنچه بهطور مشخص به بنده، بهعنوان رییس کمیته انتخابات، مربوط میشود این است که پیشنهاد دادم در کمیته انتخابات معاونت ویژهای برای حوزه زنان تشکل شود. در جلسات گذشته از مجمع زنان اصلاحطلب به دبیرکلی خانم زهرا شجاعی و سرکار خانم فائزه هاشمی و همکارانشان، از مجمع زنان نواندیش مسلمان به دبیرکلی خانم راکعی و مجمع زنان روزنامهنگار به دبیرکلی خانم فرامرزیان، دعوت کرده، چند جلسه داشتهایم و تاکید کردهایم ضمن قبول مسوولیت این حوزه در تهران، در شهرستانها هم تلاش کنند از خانمهای شایسته و توانا، کسانی را که تجربه مفید اداری با تحصیلات بالا و موقعیت مناسب اجتماعی دارند، برای حضور در انتخابات مجلس دعوت کنند. تاکید کردهام تشکلهای دیگری هم مانند تشکل مربوطبه سرکار خانم فاطمه کروبی و مجموعه سرکار خانم زهرا مصطفوی و خانم طالقانی حتما به این مجموعه دعوت شوند. تلاش بر این است که همه تشکلهایی که به نحوی از انحا در حوزه زنان کار میکنند، در این معاونت ویژه حضور جدی داشته باشند. برهمیناساس و بهدنبال مصوبه 26بهمنماه، در تقسیمبندیهایی که برای معاونتهای مختلف کمیته انتخابات داشتیم، تشکیل معاونت حوزه زنان در مرکز و استانها هم به تصویب رسید. این مواردی که شما گفتید در نهایت جنبه توصیهای دارد، درست است؟ یعنی شما توصیه میکنید که معاونت زنان کمیته انتخابات برای جذب حداکثری تلاش کنند، اما فراتر از آن شما چه برنامهای برای عملیسازی ایده افزایش تعداد زنان نامزد مجلس دارید؟ من در جلساتی به خانمهایی که به دعوت مجمع زنان اصلاحطلب و تشکلهای اصلاحطلب در تهران حضور یافته بودند، تاکید کردم که شما تلاش کنید خودتان را مطرح کنید و در انتخابات ثبتنام کنید و توصیه کردم ما باید به این سمت برویم که در هر حوزه 30درصد از فهرستها را خانمها تشکیل بدهند. برای اینکه حداقل بعد از تایید صلاحیتها، 10 تا 15درصد بتوانند در مجلس حضور یابند، البته در این زمینه ما با مشکلاتی روبهرو هستیم؛ فرض کنید برای تهران که 30 نماینده دارد در کمیته مرکزی تصمیم بگیرند که 10نفرشان را از زنان بگذارند، اما این مساله برای شهرهایی که یک یا دونماینده دارد، عملی نیست آنجا هرکسی زمینه و مقبولیت بیشتری دارد، رای خواهد آورد. قطعا این انتظار برای شهرهای کوچک وجود ندارد، اما برای شهرهای بزرگ میتوانید این ایده را عملی کنید. در شهرهای بزرگ مثل مشهد و اصفهان میشود. در سایر شهرهایی هم که من به آنها سفر داشتهام یا دارم، مثل زاهدان و بندرعباس، در جمع شورای هماهنگی اصلاحطلبان تاکید کردهام که از خانمها بیشتر دعوت کنند و از حالا جلسه و سخنرانی برگزار کنند و از خانمهایی که توانایی و لیاقت دارند، دعوت کنند. این 30درصدی که اشاره کردید، بحثی توصیهای است یا الزامآور؟ ببینید این بحث جدیدی نیست بهویژه باتوجه به اینکه جزو تکالیف بینالمللی ماست؛ ما پیشتر هم در مجموعههای اصلاحطلب در قالب مصوبه این بحث را داشتهایم، اما بخشی از مشکل هم به خود جامعه بازمیگردد. جامعه ما هنوز به آن درجه از ایمان به توانایی و مدیریت زنان نرسیده است. از طرفی خود خانمها شاید بهخاطر مشکلات و مسوولیتهایی که در منزل دارند، کمتر از مردان در عرصه سیاسی وارد میشوند، اما مساله مهمتر به توان و استقلال مالی زنان بازمیگردد. بههرحال حضور در انتخابات هزینههای تبلیغاتی و... دارد که اصولا خانمها کمتر از مردان از توان مالی برای چنین هزینههایی برخوردارند. شما میگویید ما به تکیلف خود که همان تعیین سهمیه 30درصدی است عمل کردیم، ولی به دلایل اجتماعی و فرهنگی بخشی از این ظرفیت خالی ماند و خانمها خودشان نیامدند. صحبت من این است که شما چقدر اراده برای حرکت در این مسیر دارید؟ تا نه در این دوره، ولی در دورههای بعد شاید این ظرفیت 30درصدی پر شود. ما در انتخابات شوراها تاکید داشتیم که 30درصد فهرست ما در تهران از آن زنان باشد، اما در عمل وقتی که فهرست را نهایی میکردیم، از 120نفر نامزد اصلاحطلبی که دعوت شده بودند، تعداد خانمها بسیار محدود بود و همان چندنفر هم از طرف هیات اجرایی فرمانداری تهران و هیات نظارت انتخابات شورای شهر که از طرف مجلس تعیین شده بود، ردصلاحیت شده بودند. خانم دکتر ابتکار و خانم دکتر راکعی و مصوریمنش هرسه ردصلاحت شدند و تنها دونفر باقی ماندند، درحالیکه قصد ما این بود که در فهرستمان 10زن باشند. شما به بحث توان مالی زنان اشاره کردید. بهجز آن گفته میشود مردان نسبتبه زنان از توان لابیگری بیشتری برای حضور در فهرستهای انتخاباتی برخوردارند. به نظر میرسد این دومورد از مواردی است که تاکنون مغفول مانده، اما اگر نگاه مثبتی در مجموعه اصلاحطلبان برای افزایش تعداد نامزدهای زن وجود داشته باشد. میتوان این دونقیصه را حل کرد؛ مثلا گفته شود که بخشی از هزینههای تبلیغاتی زنان بین سایر افراد حاضر در فهرست تقسیم شود یا کمکهایی از این دست. ما با واقعیتهای خارجیای روبهرو هستیم که تشکیلات اصلاحطلب یکشبه نمیتواند آنها را حل کند. در مجموعه ما نگاه از بالا و دستوری و قیممآبانه وجود ندارد و برای همین شاید نتوان چنین تکلیفی را به دیگران کرد. من در همان مجمع تشکیلات زنان اصلاحطلب که نام بردم، مفصل صحبت کردم و راهکارها را گفتم و روی مسایل مالی هم صحبت کردیم. گفتم شاید در تهران یا شیراز یا اصفهان زنان توانمند، حقوقدان، مدیر و استاد دانشگاه با موقعیت اجتماعی خوب و آمادگی ورود به مجلس، وجود داشته باشند، اما هزینههای سنگین تبلیغات مانع حضور آنها بشود. توصیه من این بود که در تهران افراد متمکن و آگاهی که میخواهند برای اصلاح اجتماعی کار کنند، بهمنظور دریافت کمک دعوت شوند. تجربه شورای شهر هم نشان میداد که برخی خانمها که از خود بنگاه اقتصادیای نداشتند یا نزدیکانشان هم چنین تمکنی نداشتند، در تامین هزینههای انتخاباتی خود به مشکل برخوردند. مجموعه اصلاحطلبان به منابع مالی سرشار، متصل نیستند که به آنها پول تزریق شود. پولها را خود نمایندگان و نزدیکانشان تامین میکنند. تا جایی که حتی خود مردان حاضر در فهرست هم در تامین هزینههایشان مشکل داشتند. به نظر من مساله مهم این است که نیرویهای سیاسی جامعه به این باور برسند که حضور خانمها در مجلس بهنفع جامعه است، درحالیکه هنوز این باور ایجاد نشده است. حضور خانمها در عرصههای عمومی و تصمیمگیری باعث تلطیف فضای عمومی و کاهش خشونت و درنهایت ارتقای موقعیت خانمها میشود. این یکبحث کلان استراتژیک است که صاحبنظران جوامع پیشرفته به آن رسیدهاند و اقدامی نمادین نیست. بسیاری از برخوردهای خارج از قواعد اخلاقی و انسانی، الفاظ رکیک و خارج از قاعده و روشهای غیرمتناسب با شئون نمایندگی که گاه بروز مییابد، درصورت حضور خانمها قطعا کمتر میشود این بهنفع خود مردان هم هست. اگر ما بهسمت افزایش حضور زنان در مجلس برویم، به نفس قانوناساسی هم عمل کردهایم. درنهایت پیشبینی شما از ترکیب مجلس آینده چیست؟ باوجود اینهمه توصیه و تلاشی که معتقدید انجام میدهید، فکر میکنید چنددرصد از فهرست انتخاباتی اصلاحطلبان را زنان شامل خواهند شد؟ اگر فضا به این صورت ادامه پیدا کند و معاونت زنان کمیته انتخابات شورای هماهنگی در شهرستانها فعال شود و باتوجه به عضویت مجمع زنان اصلاحطلب در کمتیه انتخابات، تصور میکنم که شاهد حضور بیشتری از زنان باشیم. من گفتم در استانها توصیه کنند خانمهای بیشتری ثبتنام کنند که موقع بستن فهرست، مشکلی که در شورای شهر داشتیم و دستمان خالی بود، پیدا نشود. اگر میخواهیم سهمیه زنان را رعایت کنیم، باید تعداد بیشتری ثبتنام میکنند. من فکر میکنم فهرست ما نسبتبه فهرست دوستان اصولگرا و حتی نسبتبه فهرست گذشته اصلاحطلبان تعداد بیشتری زن دارد. باید بهدنبال این باشیم که برای تامین هزینهها تلاش شود، افرادی پیدا شوند که این کسریها را جبران کنند. من توصیه کردم که قول دهید، 30 ، 40درصد هزینه را ما تامین میکنیم و نگران نباشند، تا شاهد حضور بیشتری از زنان باشیم. در کنار آن من فکر میکنم که به زمینهسازی رسانهها در فضای عمومی هم نیاز داریم. شما به بحث ردصلاحیتها اشاره کردید. به اعتقاد شما در تجربه ردصلاحیتها تفاوتی بین زنان و مردان وجود داشته یا دارد؟ باتوجه به فضایی که در این دوسال دولت بهوجود آمده، در صورت تمدید آن و باتوجه به تاکیداتی که رهبری مبنیبر خلق حماسه سیاسی داشتهاند، به اعتقاد من، ما میتوانیم شاهد حضور بیشتری از زنان باشیم. خلق حماسه نیاز به این دارد که شرایط حضور حداکثری نامزدها فراهم شود؛ یعنی افرادی در فهرستها باشند که زمینه و رغبت حضور مردم را ایجاد کنند. حضور رایهای خاکستری نیاز به زمینهسازی دارد که یکی از راههای آن تنوع کاندیداها و بهخصوص حضور بیشتر زنان است. آنچه در شورای شهر رخ داد، به اعتقاد من، سختگیری بیشتر هیات اجرایی فرامانداری تهران و هیات نظارت مجلس نسبتبه زنان در مقایسه با مردان بود. خانم ابتکار که در دولت حضور یافته است، برای شورای شهر ردصلاحیت شد یا خانم راکعی که استاد دانشگاه است یا خانم مصوریمنش که همسر شهید است و قبلا نماینده مجلس بوده، ردصلاحیت شدند. نکته جالبی که شاید کمتر به آن توجه شده، این است که خانمها در جلساتی که باهم داشتیم به من گفتند اگر ما ردصلاحیت بشویم، بازگشت به فضای خانواده برایمان سختتر است؛ مردم و نزدیکان تصور میکنند ما ممکن است به علت چه چیزهایی ردصلاحیت شده باشیم. بالاخره جامعه ما نیمهسنتی است و حساسیتها نسبتبه زنان بیشتر است. هیات اجرایی و نظارت انتخابات باید به این مساله توجه کنند. خانمها به من میگویند اگر ما را ردصلاحیت کنند، چه کنیم؟ گفتم مگر وقتی ما را ردصلاحیت میکنند، چه میکنیم؟ گفتند ما وضعمان فرق میکند و آسیبپذیرتریم. خانمها بارها این مساله را مطرح کردهاند. من معتقدم که اتفاقا تجارب جهانی نشان داده عملکرد زنان در عرصه سیاست بهتر از مردان بوده است. من حزب خانم مرکل را مثال میزنم که اتفاقا مدل ائتلاف او در آلمان از مدل ائتلاف ما در سال92 بهتر بود. وقتیکه شرودر بهنفع مرکل کنار رفت و مرکل چند وزارتخانه را به شرودر واگذار کرد، من در آلمان بودم و بهطور جدی انتخابات آلمان را پیگیری میکردم. دیدم خانم مرکل با ائتلاف مناسبی با احزاب رقیب و حزب سوسیالدموکرات، توانست دولت باثباتی تشکیل دهد. در کوران بحران اقتصادی اروپا دولت مرکل، قویترین دولتها بود. این نمونه عینی، یعنی سپردن کار به زنان توانا، این ترس را که شاید زنان نتوانند جامعه را مدیریت کنند، از بین برد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.