|

مرد قدرتمند ترکیه

مراد یتکین* . ترجمه: آزاد حاجی‌آقایی

16سال قبل بود که نخست‌وزیر وقت ترکیه «بولنت اجویت» در مقابل دوربین‌های تلویزیون گفت رهبر حزب کارگران کردستان (پ‌ک‌ک)، «عبدالله اوجالان» روز قبل یعنی 15فوریه دستگیر و به ترکیه بازگردانده شده است. اوجلان رهبر کردها در عملیات مشترک ترکیه و سازمان اطلاعات آمریکا یعنی «میت» و «سیا» در فرودگاه «نایروبی» بعد از ترک سفارت یونان در این کشور دستگیر شد. هنگامی که مشغول نگاشتن کتابم با عنوان «تله کرد» (به زبان ترکی) بودم که در سال2004 منتشر شد، بولنت اجویت به من گفت هنوز نمی‌دانم چرا آمریکایی‌ها برای دستگیری عبدالله اوجالان به ترکیه کمک کردند. اما اوجالان دستگیر شده بود و در جزیره «ایمرالی» در انفرادی به سر می‌برد. طبق شایعات فراوان اما تاییدنشده، در خلال دادرسی رهبر کردها، ترکیه وعده حذف مجازات اعدام از قوانین قضایی آنکارا را به آمریکا داده است؛ از همین‌رو دادگاه تجدیدنظر، حکم مرگ اوجلان را به زندان ابدِ بدون بخشش تغییر داد؛ به این‌ترتیب اوجلان از 16سال پیش که 51سال داشت، تاکنون که 67سال دارد، تمام این مدت را در سلولی 12متری سپری کرده است؛ اما آیا اکنون اوجالان تاثیرگذارترین سیاستمدار ترکیه به‌شمار می‌رود؟ پریزیدنت «رجب طیب‌ اردوغان» در کنار همراهانش در هواپیمایی که در 15فوریه از مکزیک بازمی‌گشت، پیش‌بینی کرد عبدالله اوجالان درباره خلع‌سلاح حزب کارگران کردستان سخن می‌گوید و این نیز به معنی خاتمه مبارزه‌ای است که این حزب از سال1984 آن را آغاز کرده و تاکنون به قیمت جان قریب‌به 40هزارنفر تمام شده است. سخن اردوغان در حقیقت اشاره‌ای به رسیدن به مرحله نهایی فرآیند مذاکره‌ای است که از سال2012 (هنگامی که در مسند نخست‌وزیری بود) بین اوجالان و دولت ترکیه از طریق «هاکان فیدان»، رییس سازمان میت آغاز شده بود؛ اما فیدان استعفا کرد. اکنون نیز این پرسش مطرح می‌شود چرا هاکان فیدان در زمانی‌که می‌توانست همگان را به آشتی متقاعد کند، استعفا کرد؟ اردوغان هفته قبل با ناامیدی گفت از هاکان فیدان خواسته است تا همچنان در مقام ریاست میت باقی بماند، اما فیدان درخواست او را پیرو تقاضای داووداوغلو رد کرده بود؛ چراکه بنابر گزارش‌های منتشرشده، نخست‌وزیر تاکید کرده بود به فیدان در عرصه‌های سیاسی احتیاج دارد. این برای اولین‌بار است که خواسته‌ اردوغان بعد از 12سال رهبری حزب عدالت و توسعه، نقض می‌شود. از سوی دیگر، این مساله نشان می‌دهد اختلاف‌نظر جدی در بین رده‌های بالای دولت و این حزب وجود دارد. هرچند نمی‌توان این رد درخواست از سوی دونفر از نزدیکان اردوغان را به معنای شکست بزرگ اردوغان یا انشعاب حزبی تفسیر کرد اما می‌توان گفت تصویر قدرتمندی که از اردوغان به نمایش گذاشته شده، خدشه‌دار شده است. اردوغان اکنون به‌دنبال ایجاد سیستم قدرتمند ریاستی است و می‌خواهد تا قبل از انتخابات هفتم ماه ژوئن، این خواسته خود را عملی کند. او در اوایل ماه فوریه تخمین می‌زد 400کرسی از 550کرسی پارلمان ترکیه را کسب می‌کند، اما تحقق چنین آرزویی امری بعید به‌نظر می‌رسد. از سوی دیگر، «فتح‌الله گولن»، نظریه‌پرداز اسلامگرای میانه‌رو ترکیه که اکنون ساکن آمریکاست و زمانی نزدیک‌ترین متحد اردوغان به‌شمار می‌رفت، به اتهام تلاش برای سرنگونی دولت، به دشمن جدی اردوغان تبدیل شده است. حال پرسش این است که آیا اردوغان برای ایجاد یک سیستم ریاستی قدرتمند دست به دامن اوجلان شده است؟ او احتمالا به‌طور مستقیم به‌دنبال تحقق چنین امری نیست، بلکه ‌می‌خواهد در صلح با کردها، آرزوی خود را عملی کند.

*روزنامه‌نگار ترک منبع: حریت

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.