|

اولین قطعه تلسکوپ ملی ایران

دقیق‌ترین آینه منطقه

سپهر اربابی . مدیر توسعه طرح رصدخانه ملی

تلسکوپ ملی ایران با نام «INO340» از نوع تلسکوپ‌های انعکاسی و دارای آینه اولیه با قطر 4/3متر است و در رده تلسکوپ‌های چهارمتری جهان قرار می‌گیرد. سازه، اجزای مکانیکی، کنترلی و اپتیکی تلسکوپ ملی ایران با سازه‌ای به وزن تقریبی 60تن در دست طراحی است. این تلسکوپ از نوع سمتی، ارتفاعی است و آینه‌های اولیه و ثانویه آن تلسکوپ نیز مجهز به سامانه پیشرفته کنترل فعال است. آینه این تلسکوپ نیز که به‌تازگی تحویل ‌شده است، از ماده‌ای به نام شیشه-سرامیک ساخته شده که ویژه فعالیت‌هایی نظیر اندازه‌گیری‌های بسیار دقیق است. گفتنی است ماده لازم برای ساخت آینه‌های نجومی باید از شیشه یا جنسی انتخاب شود که به هیچ‌وجه تحت‌تاثیر اختلاف دما و گرم‌وسردشدن، تغییر شکل ندهد. درنهایت جنس آن از نوعی شیشه-سرامیک با نام تجاری «زرودور» از کارخانه شوت آلمان (که تنها تولید‌کننده این نوع آینه است)، انتخاب شد. آماده‌سازی ماده اولیه آینه تلسکوپ برای صیقل نیز حدود یک‌سال زمان می‌برد. خوشبختانه ماده اولیه شیشه موردنیاز ما قبلا فرآیند تولید را گذرانده بود، اما یکی از دلایل طولانی‌شدن خرید شیشه از شرکت سازنده آلمانی، جزییات فنی، حقوقی و مالی بسیار زیادی بود که به‌خصوص در شیوه پرداخت هزینه و خارج‌کردن آینه از آلمان با آن مواجه بودیم. بنابراین حدود یک‌سال‌ونیم زمان برد تا قرارداد خرید ماده اولیه آینه تلسکوپ منعقد شود. برای کسب مجوز خروج شیشه از کشور آلمان، از بزرگان نجوم کشورهای اروپایی توصیه‌نامه دریافت کردیم. درنهایت نیز مجوز خروج یک‌ساله اخذ شد و در این زمان شیشه را از آلمان خارج کردیم، اما پس از انعقاد قرارداد، نظام بانکی آلمان اعلام کرد به‌دلیل تحریم نمی‌تواند پول آینه را دریافت کند، ولی درنهایت هزینه شیشه، با سختی‌های فراوان به‌دست شرکت سازنده رسید. شرکت سازنده نیز ماده اولیه آینه تلسکوپ را به حالت هندسی‌ای که ما سفارش داده بودیم، تراش داد و آینه خام را برای صیقل، به کشور فنلاند ارسال کردیم. انتقال آینه به کشور فنلاند نیز با مشکلاتی همراه بود. برای مثال دریای بالتیک، در زمان ارسال آینه یخ زد و کارگران بندر اعتصاب کردند، اما با تلاش شبانه‌روزی ما و آلمانی‌ها، بالاخره آینه پنج‌سال پیش، به کشور فنلاند منتقل شد. شرکت فنلاندی نیز به‌مرور کار صیقل را آغاز کرد که حدود پنج‌سال ادامه داشت. ابتدا برجی ساخت تا بتواند آینه را تست کند و نزدیک به چهارسال آینه زیر دستگاه سابیده شد و حدود یک‌سال هم تست آینه زمان برد. البته به‌دلیل اندازه‌گیری‌های دقیق توسط کارشناسان طرح، شرکت صیقل‌دهنده مجبور شد به دقت ما تن دهد و ابزاری را تهیه کند و سایش مجدد را طبق اندازه‌گیری‌های درخواستی انجام دهد. از نظر فنی، باید کار کارشناسان طرح رصدخانه ملی ایران را شاهکار توصیف کرد، چراکه آینه را با مشخصات فوق‌العاده (که شاید بین تمام تلسکوپ‌های این اندازه نمونه باشد)، تهیه کردند. برای ساخت آینه ثانویه نیز هنوز به توافق نرسیدیم و در مرحله بررسی و تامین بودجه است. خوشبختانه طراحی تلسکوپ به اتمام رسیده و آماده ساخت است و به‌محض اینکه بودجه تامین شود می‌توان ساخت آن را آغاز کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.