هامون افسانه میشود؟
همان 120روز بادهای موسمی سیستان کافی بود تا عرصه را بر سیستاننشینان تنگ کند. طی سدهها مردم سیستان به این 120روز عادت کرده بودند، با آن خو گرفته بودند، هرچند دشوار. نه به کمترشدن آن فکر میکردند و نه حتی در مخیلهشان میگنجید که این دوره طولانیتر شود. حالا، اما بعد از سالهای طولانی خشکسالی و ازمیانرفتن هرآنچه سبزی که مانده بود، بادهای موسمی سیستان 180روز میوزد. این یکی از پیامدهای تغییر اقلیم در این منطقه است. تغییر اقلیم از کجا آغاز شد؟ از آنجا که باران کمتر بارید و هامون خشک شد و اقلیم اطراف آن از زندگی تهی شد. هامون، هفتمینتالاب بینالمللی جهان و بزرگترین دریاچه آبشیرین ایران است. بعد از دریاچه خزر و ارومیه، این آبگیر سومین تالاب بزرگ ایران بوده است. تالاب بینالمللی هامون متشکل از سهبخش است: «اولی هامون پوزک است که 90درصد آن در خاک افغانستان قرار دارد، دومی هامون صابری است که حدود 40درصد آن در خاک افغانستان و 60درصد باقیمانده در خاک ایران است و سومی هامون هیرمند است.» وسعت کل هامونها در زمان پرآبی پنجهزارو660کیلومترمربع بود که از این مقدار سههزارو820کیلومترمربع متعلقبه ایران است. تا دودهه پیش، هامون هرسال میزبان بیش از یکمیلیونپرنده مهاجر بود. به گزارش سایت خبری عصر هامون، با نابودی این تالاب، ۱۵هزارصیاد بیکار شدند و زنانی که با بهرهگیری از نیهای دریاچه به تولید صنایع دستی اشتغال داشتند منبع درآمد خود را از دست دادهاند. دامداران سیستانی با ۱۲۰هزارراس گاوی که تا دیروز در هفتهزارهکتار از اراضی دریاچه چرا میکردند، مهاجرت کردند و ۸۰۰روستا تحتتاثیر هجوم شنهای روان دریاچه قرار گرفته است. این ماجرا موجب قطعشدن منبع معاش ۴۰۰هزارسیستانی، کاهش قابلملاحظه پرندگان بومی سیستان، روبهانقراض رفتن گاو سیستانی، بروز فقر و ناامنیهای متعاقب آن به واسطه فعالیت گروههای خریدوفروش موادمخدر و گروههای فعال تروریستی، مهاجرت گسترده سیستانیان به مناطق شمالی کشور و زوال روزافزون صنایعدستی سیستان شده است. وزش این بادها بههمراه گردوغبار ناشی از بستر دریاچه و حرکت شنهای روان از افغانستان بهخصوص در فصل بهار و تابستان، زندگی را برای ساکنان این استان بهویژه شهرها و روستاهای منطقه سیستان مشکل کرده است. تالاب بینالمللی هامون با ۴۰۰هزارهکتار وسعت، سالهاست که اسیر خشکسالی و نامهربانی کشور همسایه شده و موجب شده است تا بسیاری از روستاییان به مرکز استان سیستانوبلوچستان یا سایر شهرهای ایران کوچ کنند. تالاب هامون که روزگاری بیش از سههزارصیاد و سههزاربافنده حصیر را در جوار خود به اشتغال واداشته بود، امروز بهدلیل خشکسالی، همه این افراد را از خود رانده و به کنج منازل و کارهای کاذب سوق داده است. هامون که یکی از بهترین زیستگاههای پرندگان در آسیا محسوب میشد، درحالحاضر به تلی از خاک تبدیل شده است و چندیپیش دسته عظیمی از پلیکانهای مهاجر به علت خشکشدن آن تلف شدند. هامون روزی کانون ارتزاق بسیاری از ساکنان این منطقه بود، ولی امروز به کانون بحران برای مردم منطقه تبدیل شده است. پوشش گیاهی منطقه هامون شامل رویش دونوع خشکزی و آبزی است. گیاهان خشکزی شامل گز، تاغ، پرهوبید است و رویشهای آبزی منطقه شامل: نی، لویی، جگن، جلبک و بارهنگ آبی است.» متوسط بارندگی در این منطقه سالانه حدود 60 میلیلیتر است و تبخیر و تعرق چهارهزارو775میلیمتر در سال است که این امر شرایط اقلیمی دشواری را برای زندگی اهالی منطقه ایجاد میکند، اما خشکی در هامون مسبوقبهسابقه هم هست. خشکشدن دریاچه در سال1350 باعث کوچ دستهجمعی بسیاری از روستاییان به گرگان و دشت استان گلستان شد که پس از جاریشدن مجدد آب تعدادی از مهاجران به منطقه هامون بازگشتند. کارشناسان معتقدند طولانیشدن مدت خشکسالی در منطقه هامون علاوهبر ازدسترفتن اکوسیستم این منطقه باعث خالی از سکنهشدن روستاهای اطراف میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.