کاهش زمان سفرهای فضایی با موشکهای هستهای ناسا
پنجره تازهای رو بهآسمان
گروه علم: دانشمندان ناسا درحال طراحی و ساخت موشکهایی هستند که با انرژی هستهای کار میکنند. آنها امیدوارند، بتوانند در سفرهای طولانی مانند اعزام فضانوردان به مریخ و کاوش در دیگر مناطق دوردست منظومه شمسی، از این فضاپیماهای تندرو استفاده کنند. این موشکها که نیروی لازم برای سفر را بهجای استفاده از سوختهای شیمیایی متداول، از همجوشی هستهای تامین میکنند، سرعتشان به مراتب بیشتر از سرعت موشکهای کنونی است و درنتیجه میتوانند زمان سفرهای فضایی در منظومه شمسی را بهطور چشمگیری کاهش دهند. مهندسان ناسا هماکنون درحال برنامهریزی برای طراحی و ساخت موشکی هستند که با نیروی محرکه حرارتی هستهای کار میکند. قرار است از این موشک برای ماموریت سفر به ماه در سال2033 استفاده کنند. یکی از مهمترین مزیتهای موشکهای حرارت هستهای این است که وزنشان حدود نصف وزن موشکهای با سوخت شیمیایی است. بر اساس طرح این محققان، از انرژی حاصل از واکنشهای هستهای اورانیوم235 برای حرارتدادن هیدروژن مایع در یک رآکتور استفاده میشود. در این حالت هیدروژن مایع به گاز هیدروژن یونیزهشده یا پلاسما تبدیل میشود. سپس این پلاسما وارد نازل موشک میشود و نیروی محرکه یا پیشران را تولید میکند. دکتر «استنلی بوروسکی»، مهندس مرکز تحقیقاتی جان گلن ناسا چگونگی استفاده از این سوخت برای سفرهای سرنشیندار فضایی را تشریح کرده است. به گفته وی، این فضاپیما که «کوپرنیک» نام دارد، از دو بخش فضاپیمای باری و سرنشیندار تشکیل میشود که نیروی پیشران هرکدام از آنها، با رانشگر حرارت هستهای تامین میشود. این فضاپیماها سهموتور دارند که هر کدام میتواند حدود 25هزار اسببخار نیرویمحرکه تولید کند. «بوروسکی» تخمین میزند که این فضاپیماها بتوانند فاصله 64میلیونکیلومتری زمین تا مریخ را طی صدروز طی کنند. این درحالی است که فضاپیمای آزمایشگاه علمی مریخ که کاوشگر کنجکاوی ناسا را به مریخ برد، 253روز در راه بود. البته لازم به ذکر است ایده استفاده از موشکهای هستهای، طرح جدیدی نیست بلکه سابقهای طولانی دارد. ناسا تحقیقات در مورد موشکهای حرارتی هستهای را در سال1959 بهعنوان بخشی از برنامه موتور هستهای برای کاربرد در فضاپیمای موشکی (NERVA) آغاز کرد، اما این پروژه که با همکاری ناسا و کمیسیون انرژی اتمی آمریکا انجام میشد، در سال1973 بهطور رسمی پایان یافت. در آن زمان، مهندسان چندین موشک طراحی کرده بودند که پیشرفتهترین آنها موتور «Pewee» نام داشت که البته از هیچکدام از این موتورها برای پرواز استفاده نکردند. اکنون بهنظر میرسد ناسا امیدوار است بتواند آن برنامه ملغیشده را یکبار دیگر به جریان بیندازد و نسل جدیدی از موشکها را طراحی کند که برای انتقال فضانوردان و تجهیزات لازم برای سفرهای فضایی طولانیمدت مناسب باشد. از آنجایی که وزن موشکهای هستهای، نصف موشکهای با سوخت شیمیایی است، بار بیشتری را میتوان با این فضاپیماها حمل کرد و سرعت آنها نیز بیشتر خواهد بود. بر اساس برنامههای دکتر «بوروسکی»، با انجام یک ماموریت به مریخ در سال2033، میتوان دو فضاپیمای باری را به این سیاره سرخ فرستاد تا تجهیزات مداری و سطحی لازم را پیش از ورود فضانوردان، در مریخ مستقر کند. به گفته دانشمندان، ناسا میتواند از همجوشی هستهای برای تامین نیروی ماموریتهای آینده به مقصد سیاره «مشتری» و قمر آن به نام «اروپا» و همچنین سیاره «نپتون» و کمربند «کوییپر» استفاده کند. ---------------------------------------------- مشکلات سفرهای بینستارهای حتی فاصله نزدیکترین ستاره به ما، 266هزاربار بیشتر از فاصله ما تا خورشید است. نور که سریعترین پدیده شناختهشده جهان است، فاصله خورشید تا زمین را در مدت هشتدقیقه طی میکند، اما نور با این همه سرعت، به چهارسال زمان نیاز دارد تا به نزدیکترین ستاره بعد از خورشید برسد. برای رسیدن به سیاهچالهای که در مرکز کهکشان راهشیری ما قرار دارد، نور باید بهمدت 30هزارسال در راه باشد. سفر به حتی نزدیکترین ستاره، علاوهبر فاصلههای بسیار زیاد، دشواریهای بسیار دیگری نیز دارد: - برای چنین سفرهایی به مقدار بسیار زیادی انرژی نیاز داریم، بسیار بیشتر از مقدار کل انرژیای که زمین تولید میکند. فضای بینسیارهای پر از گاز و غبار است که ممکن است موجب تخریب فضاپیماهای بسیار سریع شود. وقتی فضاپیمایی با سرعتی بسیار زیاد (که در مقایسه با سرعت نور قابلتوجه است)، حرکت میکند، حتی برخورد ذرات بسیار کوچک نیز مهم و تاثیرگذار است. - دشواری بعدی، مشکل طول زمان سفر است. یک موشک کند از موشکی که دیرتر پرتاب شده، اما سریعتر است، عقب میماند. آیا درست و منطقی است با فضاپیمایی به ستاره قنطوروس آلفا برویم که سفرش 100سال طول میکشد، درحالیکه ممکن است بعدها فضاپیمای سریعتری ابداع شود که همین سفر را طی 10سال انجام دهد؟ ---------------------------------------------- چگونه در فضا سفر کنیم؟ با موشک شتاب یعنی افزایش سرعت حرکت. برای شتابگرفتن در فضا باید نیرویی اعمال کرد. در فضا چیزی نیست که بتوان به آن نیرو وارد کرد، بنابراین فضاپیما با استفاده از موتور موشکی، خود را رو به جلو میراند. سوخت در وضعیت خلأ فضا نمیسوزد، بنابراین هر فضاپیمایی باید اکسیدکنندهای (اکسیژن) با خود حمل کند. زمانی که سوخت و اکسیدکننده با هم مخلوط میشوند، نیروی پیشرانی در اثر انفجار تولید میشود که نیروی عمل را تولید میکند. فضاپیما هم در برابر این نیروی عمل، عکسالعملی تولید میکند. به این نوع از موتورها، موشک با سوخت شیمیایی میگویند. ---------------------------------------------- فناوری موشک: میتوان فناوری موشکها را بهتر کرد بازدهی موشکهای شیمیایی از جمله کمترین بازدهیهاست و به همین دلیل برای سفر به ستارگان مناسب نیست. انواع دیگر موشکها عبارتاند از: موشکهای هستهای: این موشکها هم بر اساس حرارتدادن سوختها با رآکتور هستهای برای تولید نیروی پیشران کار میکنند و هم براساس انفجار بمبهای هستهای مینیاتوری تا فضاپیما را در مسیرش، رو به جلو براند. موتور یونی: موتورهای یونی با استفاده از یونهایی که به روش الکتریکی شتابدار شدهاند، کار میکنند. این یونها (که در حقیقت ذرات اتمی باردار هستند)، نیروی پیشران را فراهم میکنند. مقدار شتاب در این روش کم است، اما میتوان به مدت طولانی از این روش استفاده کرد تا در نهایت سرعت فضاپیما بسیار زیاد شود. موتور پلاسما: طرز کار موتور پلاسما مانند موتور یونی است، فقط با این تفاوت که در اینجا، پلاسما نیروی پیشران را فراهم میکند. ---------------------------------------------- مشکل اصلی، سوخت است ارسال جسمی به اندازه شاتل فضایی به ستاره آلفای قنطوروس به مقدار بسیار زیادی انرژی نیاز دارد. به فرض آنکه این سفر 900سال طول بکشد، حتی باوجود استفاده از موشک همجوشی هستهای با بازدهی زیاد، به هزار تانکر بسیار بزرگ پر از سوخت نیاز داریم. حتی بهترین موتور معمولی که ساختش امکانپذیر باشد، یعنی موشک ضدماده به 10 واگن قطار پر از سوخت احتیاج دارد تا بتواند سفرش را آغاز کند. (و به همین مقدار سوخت احتیاج دارد تا در مقصد از سرعتش کم کند و بتواند متوقف شود.) ---------------------------------------------- بادبان نوری: لازم نیست سوختی را از زمین با خود همراه ببرید پرتوهای نور، فشاری هم وارد میکنند. اگر شما بادبان سبکی داشته باشید که اندازهاش بهقدر کافی بزرگ باشد، مقدار فشار پرتوهای نور خورشید آنقدر هست که میتواند شما را در فضا روبهجلو حرکت دهد. مهمترین مزیت ایننوع فضاپیماها این است که لازم نیست سوختی را برای اینسفر همراه خود ببرد چرا که نیروی پیشران این بادبان را یکایستگاه لیزری ازراهدور فراهم میکند که در نزدیکی زمین مستقر است. نقطهضعف این سیستم این است که بادبان باید بسیاربزرگ و تقریبا هماندازه ایالت تگزاس باشد. زمان سفر هم بسیارطولانی است و چندقرن طول میکشد. علاوه بر این، پرتوهای لیزر در فضای بینستارهای پراکنده میشوند و در نتیجه از توان آن کم میشود. ---------------------------------------------- رمجت بوسارد: جمعآوری سوخت در مسیر حرکت رمجت بوسارد که طرحش را «رابرت بوسارد» فیزیکدان، در دهه1960 ارائه کرد، از گاز هیدروژن به عنوان سوخت استفاده میکند که در فضا هم وجود دارد. میدان مغناطیسی، گاز هیدروژن را به درون موتور موشکی همجوشی هستهای میفرستد و در نتیجه دیگر نیاز نیست فضاپیما سوختی را از زمین با خود حمل کند. البته لازم به ذکر است که پژوهشهای بعدی نشان داد احتمالا چنین فضاپیمایی در عمل کارآیی ندارد زیرا نیروی پسا که این فضاپیما در سفر در گاز با آن مواجه میشود، از نیروی پیشران آن بیشتر است. ---------------------------------------------- قایق کندرو: بهآرامی، پیش بهسوی ستارگان اگر زمان مساله مهمی نباشد و به اندازه کافی وقت داشته باشیم، هر فضاپیمایی میتواند راه ستارگان را در پیش گیرد و پس از صدها هزارسال به مقصد برسد. یکسیارک که درونش را خالی کردهاند، میتواند زیستگاه بسیارمناسبی برای چندنسل از فضانوردان باشد. (البته این مشکل هم هست که ممکن است پس از چندنسل، فرزندان فراموش کنند درون یک فضاپیما هستند.) از طرف دیگر این امکان نیز وجود دارد که فضانوردان در وضعیت حیات در تعلیق به سفر بروند. از طرف دیگر افرادی با طول عمر بسیارزیاد نیز میتوانند چنین سفرهایی را در مدت یکنسل و عمر خود به پایان برسانند. این امکان هم وجود دارد که فضاپیمایی بذرهای حیات مانند یکسلول منفرد یا جنین منجمدشدهای را با خود حمل کند تا درنهایت در مقصد، تلقیح شود یا رشدش را شروع کند. فضاپیمای اینزمان، سهمیلیونتن هیدروژن منجمد را با خود حمل میکند تا سوخت موشک، همجوشی هستهاش را تامین کند. شاید ایننوع فضاپیماها بتوانند آنقدر شتاب گیرند و سرعتشان زیاد شود که به چنددرصد سرعت نور برسند. ---------------------------------------------- موتور ماده - ضدماده ذرات ضدماده مثل ذرات ماده معمولی هستند فقط بار و اسپین آنها متفاوت است. وقتی که یکذره ماده معمولی با ذره معادل ضدماده خود برخورد میکند، هردویشان بهسرعت از بین میروند و بهجای آنها مقدار بسیار زیادی انرژی تولید میشود. این روش تولید انرژی میتواند مقدار زیادی انرژی لازم برای سفرهای بینستارهای را فراهم کند. ---------------------------------------------- بهرهبرداری از انرژی سیاهچالهها در سال2009 «لوییس کرین» و «شاون وستمورلند» در مقالهای این حدس را بررسی کردند که شاید سیاهچالههای مصنوعی، نسبت به ضدماده، منبع انرژی بهتری برای فضاپیماهای آینده باشند. تولید سیاهچالههای کوچک (نسبت به تولید مقدار زیادی ضدماده برای استفاده در موتور نابودی ضدماده) به انرژی کمتری نیاز دارد. سیاهچاله، تابش هاوکینگ از خود گسیل میکند که میتوان آن را متمرکز کرد و از آن برای تامین نیروی پیشران استفاده کرد. زمانی که فناوری ساخت و تولید سیاهچاله در دسترس قرار گیرد، خود سیاهچالهها آنقدر انرژی تولید میکنند که برای ساخت سیاهچالههای دیگر کافی است و در نتیجه انرژی بیشتری تولید میشود. ----------------------------------------------
کرمچاله: میانبری در فضا اگر کرمچاله واقعا وجود داشته باشد، امکان سفرهایی سریعتر از نور و بازگشت به گذشته (یا دستکم سفر به زمانی که کرمچاله پدید آمده است)، را فراهم میکند. کرمچاله تونلی است که دودهانه دارد میتوان با استفاده از انرژی منفی این دهانهها را باز نگهداشت. شخصی که از میان این دودهانه سفر میکند، پیش از آنکه نور به بیرون تونل برسد، به مقصدش میرسد. «آلبرت اینشتین» (سمت چپ) و «ناتان روزن» اولین کسانی بودند که ایده کرمچاله یا «پل اینشتین-روزن» را مطرح کردند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.