|

عکس‌های مهران مهاجر از تهران

آداب مهاجرت

«مهران مهاجر» عکاس شناخته‌شده‌ای است که در بیشتر مواقع آثارش با طبیعت بی‌جان در پیوند است. مجموعه اخیر این هنرمند که توسط نشر مانوش منتشر شده، حیطه‌ها و زوایای نادیدنی و شاید گاه دیدنی شهر تهران را بازکشف و بازنمایی کرده است. دقت در نگریستن و مشاهده، در عکس‌های مهاجر حرف نخست را می‌زند. سادگی آثار او نه از روی ساده‌نگری است بلکه براساس نوعی فلسفه زیباشناختی است. بی‌پیراگی و خلوص در فرم‌ها مهاجر را به یکی از مهم‌ترین عکاسان فرمالیست ایرانی تبدیل کرده است. آنچه کمتر در عکاسان دیگران می‌بینیم و در آثار مهاجر برجسته است، دیدگاه حذفی و بسنده نگر به اشکال است. ترکیب و اضافه‌کردن عناصر بصری در آثار وی جایی ندارد؛ خلوص فضا و فرم‌هاست. عکس‌های مهاجر در مجموعه «تهران، بی‌گاه» از جمله سخت‌ترین عکس‌های اوست. سخت از این جهت که حذف عامدانه عناصر بصری در فرهنگ تصویری معاصر ایران کار بسیار نادری است. عادت بصری و فرهنگی ما اضافه‌کردن و نوعی انبار‌کردن چیزهاست، حتی اگر چیزی دیگر به کارمان نیاید. روش چینش عناصر در آثار اخیر مهاجر در ظاهر ساده است. زبان بصری وی در آنجا به قوام می‌رسد که پیچیدگی یک زاویه را تبدیل به سادگی آن زاویه می‌کند. بخش اول کتاب «تهران، بی‌گاه» مربوط است به مناظر شهری تهران که در قالب سیاه و سفید عکاسی شده است. مجموعه‌ای متعلق به سال1369 درست یک‌سال پس از جنگ. البته به‌دلیل ذائقه فرمالیستی مهاجر چیز زیادی از آن دوران در عکس‌ها به چشم نمی‌خورد. در بخش دوم کتاب که تحت عنوان «تهران بی‌تاریخ1388» معرفی شده، مهاجر با جسارت دست به عکاسی رنگی می‌زند. شاید منطق این رنگی‌شدن را باید در امروزی‌تر‌شدن تهران جست‌وجو کرد. در این عکس‌ها گرافیک شهری مورد توجه مهاجر قرار گرفته، چیزی که در دوره جنگ و چندسال پس از آن توجه زیادی به‌ آن نمی‌شد. در سراسر این کتاب به‌جز در چند عکس، دیگر هیچ‌ انسانی نمی‌بینید. تهران مهاجر، شهر بی‌شهروند است، شهری که تنها بقایایی از حضور انسان در آن دیده می‌شود. مدیریت این بی‌انسانی در شهر پر رفت‌و‌آمدی چون تهران بسیار مشکل است. مهاجر به‌خوبی از پس این چالش برآمده. وی در برخی از عکس‌های رنگی خواسته یا ناخواسته به نمادگرایی نیز نزدیک شده است به‌خصوص در آن عکس‌هایی که رنگ تند قرمز بر دیوار یا بیل‌بوردی نقش بسته. بخش سوم مکالمه‌ای کاملا متفاوت را ارایه می‌دهد. بی‌مفهوم‌ترین و انتزاعی‌ترین بخش کتاب تحت عنوان «تهران بسته» مربوط به سال1392 است. یعنی جدیدترین تجربه بصری مهاجر در دیدن چیزها یا بهتر بگوییم نیمه‌کاره‌دیدن تهران. در این قسمت مهاجر به شکل آگاهانه بخش اعظم کادر را در سیاهی برده و مخاطب تنها می‌تواند بخش کوچکی از چشم‌اندازها را مشاهده کند. همین بخش کوچک نوعی دعوت است به تخیل و تکمیل بقیه طرح از طرف مخاطب. کتاب «تهران، بی‌گاه» بیش از اینکه نمایشگر تهران باشد، نشان‌دهنده یک سبک بدیع از نگرش است. دیدگاهی جزیی‌نگر و بی‌پیرایه که می‌تواند در سایر حوزه‌های هنر تجسمی و بصری گسترش یابد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.