گردشگری روستایی و سفر به گذشته نزدیک
ابراهیمبای سلامی . مدیرعامل انجمن علمی گردشگری ایران
روستا و نواحی روستایی از جاذبههای طبیعی و فرهنگی گردشگری است. جامعه روستایی رابطه نزدیکی با محیط طبیعی دارد و مناسبات اجتماعی و اقتصادی ساده موجود در آن برای بیشتر شهرنشینان که از ساختار رسمی، دشوار و ظاهرسازی زندگی شهری به ستوه آمدهاند یادآور گذشته نزدیک، ایدههای سنتی و رمانتیک است. سفر به روستا به روان انسان آرامش میدهد و خاطرات صمیمی و زندگی سرشار از عواطف نوستالژیک را برمیانگیزد. دهکدهها از شکل و قالب خاصی برخوردارند و هرچه بافت روستاها بیشتر در بستر طبیعی، تاریخی و معماری خود باقی بوده و از هجوم مصالح و ظواهر شهری و مدرن در امان مانده باشند امکان بیشتری برای معرفی بهعنوان یک پایگاه و سایت گردشگری دارد. جاذبههای روستایی به دلیل وجود اقامتگاهها و زیرساختهایی چون راه، آب، برق، تلفن و امکانات بهداشتی میتوانند از مقاصد مهم گردشگری طبیعی، فرهنگی، اکوتوریستی، کشاورزی و مزارع به حساب آیند و مردم روستاها نیز ظرفیت آن را دارند که با آموزش، ارتقای فرهنگ عمومی، سرمایهگذاری و مشارکت جوامع محلی از کارکردهای صنعت گردشگری همچون درآمدزایی، اشتغالآفرینی، فقرزدایی، عدالتگستری و پایداری بهرهمند شوند. گردشگری روستایی در پی گسترش شهرها و زندگی مدرن اهمیت یافته است و در بررسیهای علمی به مرحله پستمدرن تعلق دارد. درک تجربه زندگی طبیعی، توامشدن کار و اوقات فراغت و رهایی از تمایزپذیری سازمانی و قواعد حاکم بر تقسیم کار اجتماعی در زندگی روستایی میسر است. این همان سبک اکسپرسیونیستی زندگی است که انسان را در نوعی از مناسبات اقتصادی و اجتماعی قرار میدهد و زمان را برایش مهیج و لذتبخش میکند. از ویژگیهای این نوع از زندگی سادگی، بیریایی، صداقت، پویایی و انعطافپذیری است. در زندگی روستایی شیوههای تولیدی و مناسبات اجتماعی پیوندی عمیق با هم دارند، بهگونهای که کار و فراغت هر دو در حکم سازندگی و زندگی روزمره محسوب میشوند و فرد زمان آزاد خود را با مردم در محل کار سپری میکند، برهمین اساس در مراحل پیشین زندگی روستایی مفهوم بیکاری به معنای امروزی آن وجود نداشته است. در جامعه روستایی ارتباط چهره به چهره، همبستگی و صمیمیت مکانیکی را در بین مردم به وجود میآورد و جبرهای اجتماعی بر رفتار فردی و جمعی مردم حاکم است و حریم شهروندی خصوصی به حداقل ممکن میرسد. کارکردهای گسترده خانواده گرچه بر اثر مناسبات جدید تقلیل یافته است اما همچنان سیطره و نفوذ خود را بر انتخاب و کنشهای افراد تحمیل میکند. آداب و رسوم، جشنها و اعیاد در روستاها تبلور خاصی دارد و پوشاک و رنگها، صنایع دستی، هنر، موسیقی، آوازهای محلی، رقص، اشعار، افسانهها، تجسم زندگی در ادبیات عامیانه، نوع معیشت، دانش و علوم بومی، ابزار و آلات کشاورزی، دامداری، پیلهوری، شیلات، تقویم فعالیتها و دیگر عناصر میتوانند در یک برنامهریزی معین تبدیل به جاذبههایی مناسب برای سفر به روستاها و آشنایی با زندگی ساکنان آنها شود. در فرآیند جامعهپذیری و آشنایی نسل جوان با این میراث و منابع طبیعی و معنوی اولویت با آموزش جوانان روستایی است که با جاذبههای زیبا و گرانقدر گذشته آشنا شوند و ضمن حفظ، بازسازی و ارتقای آنها تلاش کنند با استفاده از ابزارهای جدید الکترونیکی این جاذبهها را به مردم دنیا معرفی کنند تا در عصر جهانیشدن دیگر جوامع نیز با هویت فرهنگی و تاریخی مردم ما بیشتر آشنا شوند و روستاها را بهعنوان مقاصد گردشگری انتخاب کنند. در برخی کشورها چون فرانسه و آلمان برای یادآوری نمونههایی از زندگی روستایی و گذشته نزدیک، برخی از عناصر و ویژگیهای روستاها بهصورت نمونه بازسازی شدهاند و روزانه هزاران گردشگر از آنها بازدید میکنند. در ایران «موزه میراث روستایی گیلان» به همت دکتر محمود طالقانی به نحو فاخری در ابتدای جاده رشت به تهران با انتقال و استقرار خانههای روستایی قدیمی گیلان بنیانگذاری و تاسیس شده است. این پایگاه در نوع خود در سطح جهان کمنظیر است و بازدید از چنین موزهای که در آن خانهها، لوازم و تجهیزات زندگی، مسیرها، مناسبات محلی، لباس، پوشاک و موسیقیهای دلنواز گیلکی بهصورت زنده به نمایش درآمدهاند، یادآور زندگی طبیعی میراث فرهنگی، حس نوستالژیک و احساسات بیآلایش زندگی مردم آن دیار است. گردشگری روستایی در ایران بهعنوان بخشی از جاذبههای صنعت گردشگری در قالب بومگردی و تجربه استفاده از اقامتگاههای روستایی نیز قابلیت توسعه را دارد. گردشگری روستایی با تعیین استراتژی مشخص و استفاده از نظر کارشناسان و مشاوران متخصص و حمایتهای همهجانبه نهادهای دولتی و مردمی و مشارکت فعال بخش خصوصی، امکان توسعه و رونق را پیدا خواهد کرد. ایفای نقش رسانههای ملی در اعتلای فرهنگ عمومی خصوصا در توسعه تعامل فرهنگی و تسهیل فرآیند میهمانی و میزبانی و آموزشهای حرفهای و ترویج دانش در این خصوص امری مهم و ضروری است که همت بیشتر مردم، دولت، شوراها، دهیاریها و بخش خصوصی را میطلبد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.