|

چرا انرژی هسته‌ای لازم است

کاوه افراسیابی

گروهی رآکتور آب سنگین اراک را با چرنوبیل مقایسه کرده و معتقدند تبدیل رآکتور آب سنگین اراک به آب سبک امن‌تر است. برای شروع باید گفت که مقایسه رآکتور اراک با چرنوبیل، قیاسی نادرست است. چرنوبیل در مجامع علمی و فیزیکی به‌عنوان رآکتور آب سبک اصلاح‌شده قلمداد شده که به لحاظ گرافیکی تعدیل شده است. زمانی که در مورد رآکتور آب سبک صحبت می‌کنیم باید این نکته را نیز لحاظ کنیم که ما با آبی در ارتباطیم که دو‌نوع کارکرد دارد:اول؛ کارکرد تعدیل‌کننده برای حفظ واکنش شکاف هسته‌ای و خاصیت خنک‌کنندگی. اما رآکتور آب سنگین، مانند رآکتور اراک، آب سنگین را تعدیل می‌کند، اما این آب سبک است که خاصیت خنک‌کنندگی دارد. در‌حال‌حاضر تقریبا 33رآکتور آب سنگین در جهان فعال هستند و همه آنها به‌لحاظ ایمنی در سطح عالی قرار دارند. دوم: درحالی که نگرانی ایرانی‌ها نسبت به هزینه سنگین تحریم‌ها بر اقتصاد کشور قابل‌درک است (تحریم‌هایی که به‌دلیل ایجاد بحران هسته‌ای میان ایران و غرب اعمال شد) مساله مهم آن است که به اشتباه دو‌موضوع متفاوت را یکسان قلمداد کرده و با انکار و نادیده‌انگاشتن مزایای انرژی هسته‌ای در زمینه‌های مختلفی چون انرژی، پزشکی، کشاورزی و... بر معایب آن متمرکز شویم و در این زمینه زیاده‌روی کنیم. برای اطمینان باید بگوییم که هزاران‌هزار‌ بیمار سرطانی، کسانی که توسط رادیو‌ایزوتوپ‌هایی از رآکتور تحقیقاتی تهران استفاده کرده‌اند به‌صراحت می‌توانند نقش انرژی هسته‌ای در عرصه پزشکی و درمانی را تایید کنند. میلیون‌ها ‌ایرانی که از مشکلات تنفسی ناشی از آلودگی‌ هوا شکایت دارند نیز ترجیح می‌دهند از انرژی جایگزین استفاده کنند، انرژی‌ای که مصرف آن هوا را آلوده نکند. از بسیاری از جهات، فناوری هسته‌ای نسبت به سایر منابع جایگزین با طبیعت سازگار‌تر است، البته به شرط آنکه چگونه و کجا از آن بهره‌برداری شود.

نقش رآکتور هسته‌ای برای کسانی که نسبت به کمبود انرژی برق و شکاف موجود میان رشد جمعیت و تقاضای برق نگران هستند نیز بسیار با اهمیت است، چرا که انرژی برق چه در شرایط کنونی و چه در آینده با کمک رآکتورهای مربوطه به‌راحتی قابل تامین است؛ بنابراین رشد صنعت هسته‌ای را می‌توان به‌عنوان موتور محرکه رشد اقتصادی ایران نیز پیش‌بینی کرد. به‌نظر می‌رسد مخالفان و منتقدان انرژی هسته‌ای ضمن نادیده‌انگاشتن مزایای بالقوه این انرژی تلاش دارند اولویت انرژی و صنعت هسته‌ای را انکار کنند. امروز ایران در شرایطی قرار دارد که خواهد توانست با راه‌اندازی کارخانه آب‌شیرین‌کن در کنار نیروگاه بوشهر جهشی بزرگ به سمت آب‌شیرین‌کن‌های هسته‌ای داشته باشد. آب‌شیرین‌کن فرآیندی است که در طی آن نمک و سایر مواد‌معدنی از آب گرفته شده و هدف اصلی‌اش تولید آب آشامیدنی است. امروز خلیج‌فارس در کنار عربستان‌سعودی، کویت و ‌امارات‌متحده‌عربی به صحنه یکی از پررونق‌ترین صنایع آب‌شیرین‌کن تبدیل شده است. با‌این‌حال یکی از مشکلات این صنعت استفاده از گاز (تجدیدنشدنی) در فناوری آب‌شیرین‌کن است که البته در این زمینه ارزیابی‌ها نشان می‌دهد اگر این فرآیند با منابع انرژی تجدیدشدنی انجام شود، خواهد توانست بیش از 80درصد از مشکلات زیست‌محیطی را کاهش دهد. نیروگاه بوشهر به‌همراه واحدهای آب‌شیرین‌کن، یک‌پروژه ارزشمند است که نیاز به مطالعه و بررسی مناسب دارد. بهترین راهنما برای آن مجموعه برنامه‌های نمک‌زدایی هسته‌ای سال 2013 آژانس بین‌المللی انرژی اتمی است. آژانس طی دهه گذشته سهم قابل‌توجهی در پیشبرد دانش فنی و مالی در این‌زمینه داشته است. افزایش واحدهای آب‌شیرین‌کن هسته‌ای در سراسر جهان امری مسلم است و در همین راستا ایران با در اختیارداشتن تنها رآکتور عملیاتی در خلیج‌فارس می‌تواند در میان کشورهای منطقه در این‌زمینه پیشرو باشد. در‌حال‌حاضر ایران به دنبال گسترش واحدهای آب‌شیرین‌کن در جزیره قشم است و همچنین برای یک‌واحد آب‌شیرین‌کن در بندرعباس در حال برنامه‌ریزی است. درحالی که در این زمینه تلاش‌هایی به‌موقع در‌حال انجام است، اما تاکنون اتصال بین واحدهای آب‌شیرین‌کن و انرژی هسته‌ای محقق نشده است. این‌امر احتمالا به‌دلیل در‌دسترس‌نبودن اطلاعات مربوط به پتانسیل عظیم رآکتورهای هسته‌ای به‌سود واحدهای آب‌شیرین‌کن است. ضرورت دارد بنا به دلایل فنی، نصب واحدهای آب‌شیرین‌کن با تاسیس رآکتورهای جدید همزمان باشد. در‌این‌میان، سازمان انرژی اتمی ایران نقش مهمی در هدایت تمرکز ملی بر نمک‌زدایی انرژی بر‌عهده دارد. ایران می‌تواند در آینده به یکی از مهم‌ترین صادرکنندگان آب به همسایگان خود در خلیج‌فارس تبدیل شود. در‌نتیجه شاید مخالفان فناوری هسته‌ای برای برخورداری از نتایج شگفت‌انگیز این تکنولوژی نیاز به یک‌دهه صبوری دارند، نتایجی که البته نسل بعدی را شگفت‌زده خواهد کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.