این همان بحران بزرگتر از دولت است که همواره در همه دولتهای بعد از انقلاب با بالاوپایینشدنهای بسیاری روبهرو بوده، اما هیچگاه کاملا حلوفصل نشده است. اگر واقعبین باشیم، میان بحرانهای کوچکتر از دولت و بحرانهای بزرگتر از دولت رابطهای خاص حکمفرماست، اما ایندو مترادف با یکدیگر نیستند. مهمتر آنکه حل هرکدام از این بحرانها، به حل خودبهخودی بحران دیگر نمیانجامد. حدودا از دو قرن پیش به این طرف، جهان با گفتمان بینالدولی فضا را برای دولت ملی تنگوتنگتر کرده و هرچه پیش رفتهایم اختیارات و اقتدار دولتها در عرصه جهان رو به نقصان گذاشته است. این تنگنا بهمعنای نبودن ملیت، حذف ایدئولوژی یا اضمحلال آرمانها نیست. راه دیگر، ماندگاری و سختجانی است. درست مانند جوجهتیغی که با تیغهای تیزش، در چرخه حیات پایداری میکند. با اینهمه چک برگشتی که روی دست مردم باد کرده، در حکم آن درِ مسجد است و دولت چارهای جز بازپرداخت آن ندارد.
در ایام تنگدستی ناچار شدم از پدرم مقداری پول قرض بگیرم، میخواستم معادل آن چکی به امانت پیشش بگذارم تا خیال پیرمرد راحت باشد. با اینکه نگران بود و حتم داشت از کیسه رفته دیگر برنمیگردد، چک را نگرفت و در جواب اصرارهایم گفت: «این امانت مثل در مسجد است، نه میشود سوزاندش، نه میشود فروختش.» حالا این حکایت روحانی است. مسایل بسیاری که برای دولت روحانی به یادگار مانده، مانند مسکن مهر و مهمتر از آن یارانهها، مصداق همان چک بیمحلی است که چندان به کار نمیآید. قصد ندارم از دولت دفاع کنم، بلکه میخواهم به این مساله اشاره کنم که هر آدم دیگری با هر دولتی روی کار میآمد با همین بحرانها مواجه بود. اساسا در وضعیت کنونی جهان هر دولتی روی کار میآمد، مجبور بود با دوبحران دستوپنجه نرم کند. یکی بحرانهایی کوچکتر از دولت و دیگری، بحرانهایی بزرگتر از دولت؛ بحرانهایی از قبیل بیکاری، یارانهها، وضعیت نامناسب مسکن و بهداشت، پول بهیغمارفته، انتظار مردم برای گسترش آزادیهای اجتماعی و سیاسی و مهمتر از همه، بهبود وضعیت معیشتی مردم، که در شمار بحرانهای کوچکتر از دولتند. این بحرانها کماکان به قوت خود باقی هستند و
متاسفانه برخی از آنها لاینحل باقی خواهد ماند و البته، این واقعیتی است که با سیاهنمایی کاملا منطبق است. از همین منظر است که بهگمان عدهای، حل مساله هستهای مفری است برای دولت تا هرازگاهی نفسی تازه کند. اما مذاکرات هستهای جزو بحرانهای بزرگتر از دولت است. اینجاست که صحنه سیاست دولت روشن میشود، دولت روحانی برای بهتعلیقدرآوردن بحرانهای کوچکتر از دولت به سمت بحرانهای بزرگتر از دولت رفته است و این تصور بهشکلی در اذهان مردم جا افتاده که با حل این مساله بیشتر یا دستکم برخی از مشکلات اساسی آنها حل خواهد شد. مذاکرات هستهای که به فرجام برسد، خواه نتیجه آن مثبت باشد و خواه منفی، تازه آنوقت است که انتظارات انتزاعی طرفین عینی میشود و با عینیشدن انتظارات، پاسخگویی به آنها بسیار دشوار خواهد شد. فربهکردن بیشازاندازه مذاکرات هستهای در ذهن مردم و «اتوپیایی»کردن آن، شاید در کوتاهمدت دولت را از شر بحرانهای کوچکتر از دولت خلاص کند، اما این بومرنگ پرتابشده با سرعتی بیشتر به طرف دولت بازمیگردد. بیان این حقیقت به مردم که مساله هستهای ایران فقط یکی از بحرانهای بزرگتر از دولت است که باید حل شود
میتواند سطح انتظارات کوتاهمدت مردم را پایین بیاورد و انتظارات آنها را واقعی کند و البته این مساله را عیان سازد که برای حل مشکلات داخلی و خارجی دولت ناچاریم روابط بینالدولی را جدی بگیریم و بپذیریم که ما دولت- ملتی منتقد به سازوکارهای نظام اقتصادی مستقر در جهان هستیم. اما از یاد نبریم که نخستینبار در دولت هاشمی بود که ما روابط بینالدولی را پذیرا شدیم و بسیاری از تابوها را در عرصه سیاست خارجی شکستیم و عملا راه برای دولت اصلاحات باز شد.