هنر شادمانهجنگیدن
خالد توکلی
1- کلاوزویتس جملهای معروف دارد به این مضمون که «جنگ ادامه سیاست است، ولی از طریقی دیگر.» صرفنظر از علل و عوامل ذهنی و ساختاری ظهور، شکلگیری و گسترش پدیدهای بهنام «داعش»، شاید این جمله بتواند بخشی از این عوامل و چگونگی ماجرای سربرآوردن و عملکرد داعش را تبیین کند. درواقع سیاست در میان بسیاری از کشورهای عربی همانی است که داعش در میدان جنگ بهنوعی دیگر و بهصورت عینی اجرا کرده است. خشونت لجامگسیخته و بیحدومرز، ایجاد رعب و وحشت، ترور، کشتار جمعی، مردسالاری، آزادیستیزی، ارتجاع، بیتوجهی به حقوق اساسی انسانها بهطور عام و دیگریها بهطور خاص، از ویژگیهای بارز سیاستهای حکومتهای منطقه است که داعش نیز در میدان جنگ آنها را بهگونهای دیگر به نمایش میگذارد. در طول چندماه گذشته که جهان شاهد ظهور داعش بوده است، این گروه به هرجا پا گذاشته، بهطور مرتب و قبل از هر چیز در پی تعریف «دیگری»هایی برای خود بوده است تا هویت مرگبار خود را تثبیت کند؛ ابتدا شیعیان در عراق و سوریه و سپس ایزدیها دختران و زنان در شنگال و در اربیل و کوبانی کردها را بهعنوان دیگری برای خود تعریف کرده و علیه آنها خشونت و سرکوب را تجویز کرده است. دراینمدت در هر کجا فرصتی بهدست آورده و امکانی برایش فراهم شده، بر آزادی و حقوق انسانها تاخته است، زنان و دختران را به اسارت گرفته و بهعنوان برده در بازار بهفروشرسانده و قبل و بیش از هر چیز با ایجاد ترور و رعب و وحشت و خشونت اهداف خود را پی گرفته است. نیروهای داعشی آنقدر به این روش (ایجاد رعب و وحشت با استفاده از خشونت) اعتقاد دارند و آن را کارآمد میدانند که به مثابه استراتژی اصلی جنگ در تمامی جبههها از آن بهره بردهاند. این شیوه از سیاستورزی و برخورد با دیگران، شیوهای غریب نیست و برای کسانی که در خاورمیانه زندگی میکنند کاملا آشناست. صدام نیز از همین سیاست پیروی میکرد. مردم کردستان ترور، نسلکشی، کشتار جمعی انفال و بمباران شیمیایی حلبچه را نمیتوانند فراموش کنند. شیعیان در جنوب، نیز همینگونه بارها در معرض خشونت لجامگسیخته صدام قرار گرفتند و زندانها و اعدامهای فراوانی را بهچشم خود دیدند. در سوریه، ترکیه، مصر، لیبی و عربستان نیز وضعیت کموبیش برهمین منوال بوده است؛ خشونت، مردسالاری، آزادیستیزی و عدمتحمل و نادیدهگرفتن حقوق دیگریها از وجوه اصلی سیاست حاکمان این کشورها است. در حقیقت جنگ داعش چیزی نیست جز ادامه و رویه دیگری از سیاستی که سالها است در خاورمیانه و در میان کشورهای عربی پیگیری میشود و تفاوت چندانی با آن ندارد. 2- کلاوزویتس جمله معروف دیگری نیز دارد، آنجا که میگوید: «جنگ احتمالا گاه چیزی بیش و گاه چیزی کمتر از جنگ خواهد بود.» جنگی که به مردم کوبانی تحمیل شده است از جنبهای، چیزهایی بسیار کمتر از جنگ بهطور عام و بهویژه جنگی که داعش بهراه انداخته است، دارد. نیروهای مدافع کوبانی، برای رسیدن به هدف خود، ترور و وحشت و خشونت را بهکار نمیبرند؛ نه تنها مردسالاری و زنستیزی در میان آنها وجود ندارد، بلکه زنان جایگاه رفیعی را به خود اختصاص دادهاند و بههمیندلیل زنان و دختران بسیاری در تلاش برای دفاع از کوبانی بهطور مستقل خود را سازمان دادهاند و درنهایت به جنگی که در آن شرکت دارند خیلیچیزها افزودهاند. در حقیقت، نزد جنگجویان کرد، این جنگ تداوم سیاست در خاورمیانه نیست و با آن تفاوتی بنیادی دارد. رُزا لوکزامبورگ، زن شورشی و از چهرههای بزرگ سوسیالیسم، شخصیت خود را اینگونه توصیف میکند: «من در گوشه دنجی از باغ، خود را بیشتر در خانهخویش احساس میکنم... تا در یک کنگره حزب... با وجود این امیدوارم حین انجام وظیفه در نبرد خیابانی یا در زندان بمیرم، اما من در اعماق ضمیر خویش، بیشتر به گنجشکها تعلق دارم تا به رفقا». اخبار و تصاویری که از جنگجویان کرد بهطور عام و بهویژه از دختران و زنان مدافع کوبانی منتشر شده است، نشان میدهد اگرچه ممکن است یا این دختران امیدوارند، حین دفاع از کوبانی و در نبردی خیابانی بمیرند، اما در اعماق ضمیر خویش به موسیقی و پایکوبی، به لبخند و زیبایی، به خانواده و عشق به فرزندان و به جهان گنجشکهای لوکزامبورگ تعلق بیشتری دارند. تمامی تصاویر نیز گواهی میدهند حین جنگ از این جنبه از وجود خویش غافل نبودهاند و آن را برجسته کرده و به جهانیان نشان دادهاند. جنگ بهطور کلی یکتراژدی بزرگ خلق میکند، اما زنان شورشی مدافع کوبانی بهطور خاص، در مقابل پرچم سیاه زنستیزی و خشونت داعشیان و باوجود پلیدیها و زشتیهای فراوانی که نیروهای متعصب داعشی در جبهههای جنگ و در میان مردم از خود به نمایش گذاشتهاند، گونهای دیگر از سیاست و جنگ را رقم زدهاند و کوشیدهاند موجودی انسانی بمانند و محکم؛ روشنبین و سرزنده از هرروز آفتابی و هر ابر زیبایی به وجد بیایند و لذت ببرند و جنگی را به نمایش بگذارند که به قول «لوکزامبورگ» میتوان آن را جنگ «شادمانه» نامید. جنگی که در آن زیباییهایی جاودانه خلق شده است و انسانیت را زنده نگه داشتهاند و این پیام را به سراسر جهان رساندهاند که جنگ باوجود همه دهشتهایش، چنین زیباست و باز هم زیباتر میتوانست باشد، اگر روی زمین موجودات زبون و سستعنصر و متعصب وجود نمیداشتند. جنگ نزد دختران کوبانی، شکل و چهرهای دیگر از سیاست در خاورمیانه و در ادامه آن نیست، بلکه ترجمان زیبایی و لبخند و شادمانهزیستن است. اگر مخالفان داعش دربرابر آن به همان روشها توسل جویند، حوادث ماههای اخیر نشان داد نمیتوانند پیروز میدان جنگ باشند. داعش خشونت، بیرحمی و خونریزی را به اوج رسانده است و بهاینوسیله تا حد زیادی اهداف خود را تحقق بخشیده است، اما فراموش نباید کرد که خون را با خون نمیتوان شست و این روشی دیگر و جنگی دیگر در کوبانی است که ماشین جنگی داعش را تاکنون متوقف ساخته است و امید میرود هنر شادمانهجنگیدن دختران مدافع کوبانی آغازی برای پایان داعش باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.