کمپینهای رسانهای سلامت روان
ضرورت ملی فراموششده
شیرین احمدنیا .متخصص جامعهشناسی پزشکی و سلامت ،عضو هیاتعلمی دانشگاه علامه طباطبایی
در جوامع امروزی، هنوز بسیاری از مردم آگاه نیستند که مشکلات و مسایل مربوط به سلامت روان که هر کسی را میتواند درگیر کند، چه تنوع چشمگیری دارد و میتواند مسایل مختلفی (از قبیل ترس و اضطراب تا اختلالات تغذیه و خواب) را شامل شود. بسیاری نیز باور نادرستی دارند که فقط معدودی از افراد ممکن است درگیر اختلالات روانشناختی باشند و اگر باشند، احتمالا وضعیتهای حادی را از خود نشان میدهند و تنها در آن شرایط، به کمک تخصصی نیاز خواهند داشت. کمپینهای سلامت روان، اهداف بسیاری دارند از جمله اینکه باورهای نادرست را اصلاح کنند و نگرش عموم مردم نسبت به احتمال درگیری خودشان یا اطرافیانشان را با مشکلات یا بیماریهای روانی تغییر دهند و این آمادگی را برای همگان ایجاد کنند که در صورت نیاز خود یا اطرافیانشان به کمک در زمینه سلامت روان، بتوانند بهموقع در این جهت اقدام موثری صورت دهند و در نتیجه به خود و اطرافیانشان و جامعه کمک کنند یا هنگامی که با افراد دارای مشکلات و اختلالات روانشناختی، مواجه میشوند، بهگونهای مطلوبتر از قبل رفتار کنند و تعاملی انسانیتر و واقعبینانهتر و مثبتتر داشته باشند. در کشورها و جوامع توسعهیافتهتر، نهادهای دولتی و غیردولتیای وجود دارند که بر مبنای دستاوردهای پژوهشی و شواهد علمی، به تولید اطلاعات سودمند و پیامرسانی و آموزشهایی در قالب کمپینهای سلامت روان میپردازند که به مردم کمک میکنند با تکیه بر این شناخت، بهتر و موثرتر، به شناسایی، درمان، مقابله یا پیشگیری از مشکلات سلامت روان بپردازند و تلاش میکنند میزان برچسبزنی و داغ ننگ یا استیگمای مربوط به بیماری روانی را در سطح جامعه و اجتماعات محلی کاهش دهند. کار این نهادها، عمدتا با بهرهگیری از امکانات نشر و اطلاعرسانی «رسانهای» امکانپذیر میشود، به این ترتیب که ابزار رسانه، اعم از رسانههای سنتی یا مدرن، دستیابی به میلیونها انسان را طی هر سال صرفا از طریق منابع آنلاین (برخط) یا تولید و انتشار کتابچهها یا بروشورهای مکتوب و همچنین برگزاری فعالیتهای جمعی یا مراسم ویژه که انعکاس رسانهای پیدا میکنند، آسانتر میسازد که البته از طریق رسانهایکردن، برد وسیعتر و مخاطبان گستردهتری پیدا میکند و جمع کثیری از این فعالیتها بهرهمند میشوند. طبق گزارش موسسه ملی سلامت روان در آمریکا، یکنفر از هر چهارنفر آمریکایی زمانی در طول عمر خود از نوعی «بیماری روانی» رنج میبرد، با این حال، غالبا افراد ابتلای خود به بیماری روانی را از دوستان، همکاران و حتی متخصصان سلامت خانواده و دیگرانی که ممکن است بتوانند به یاریشان بشتابند، پنهان میکنند. بررسیهای انجامشده برای پیگیری دلایل این رفتار، حکایت از این دارد که ترس افراد از اینکه اگر مشکلشان آشکار شود، دیگران به آنها برچسبهای ناخوشایند میزنند و هراس و نگرانی از داغ ننگ خوردن یا استیگمای «بیمار روانی» از جانب سایر مردم (که میپندارند افراد دارای بیماریهای روانی «غیرقابل پیشبینی» و «خطرناک» هستند)، باعث میشود افراد مبتلا، در مورد مشکلات و بیماریشان سکوت پیشه کنند. در پاسخ و چارهجویی برای رفع این مشکل، کمپینهای رسانهای مختلفی راهاندازی شده است. یکی از این موارد که در سال 2013 در نیویورک ترتیب داده شده، کمپین «من گوش میدهم» است. این کمپین در تلاش برای از میان بردن باورهای غلط، طراحی شده است. افراد در فیسبوک، اینستاگرم یا توییتر تعهد میکنند تا به افرادی که درگیر مبارزه با بیماری روانی هستند، گوش فرادهند و از ایشان حمایت کنند. اینکمپین به افراد مبتلا اطمینان میدهد که افرادی در کنارشان هستند و به درددلهایشان گوش میدهند. درواقع هدف نهایی، تبدیل شبکه اجتماعی آنلاین به منبعی برای یافتن دوستانی است که فرد میتواند با احساس امنیت به آنها اطمینان و اعتماد کند. از زمان راهاندازی این کمپین در سال 2013 یعنی در حدود یکسال پیش، صدها نفر از مردم تجربیات شخصیشان در ارتباط با بیماریهای روانی را در اینشبکه طرح و منتشر کردهاند. در اکتبر 2014 که اینکمپین یکسالگی خود را جشن گرفت، بیش از 12هزار عهد و پیمان با هشتگِ «من گوش میدهم» به وجود آمده بود و این پدیده دیجیتالی، خود الهامبخش شکلگیری رویدادهای متعددی در دنیای واقعی نیز شده است. به نظر میرسد در جامعه ایران نیز که طبق آمار پژوهشهای ملی، ابتلای افراد به بیماریها و اختلالات روانی افزایش قابلتوجهی یافته است، ضرورت دارد و میتوان از امکانات گسترده رسانهای و همچنین ظرفیتهای جامعه مدنی در جهت مقابله با تصورات قالبی نادرست که در جامعه نیز رواج دارد بهرهگیری کرد و اقداماتی برای پیشگیری از برچسبزنیهای عامه مردم نسبت به افراد مبتلا به اختلالات روانی انجام داد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.