آمریکا به ایران ضمانت جدی بدهد
کاوه افراسیابی . ترجمه: ساناز نفیسی
دور اخیر مذاکرات دوجانبه ایران و آمریکا در ژنو به پایان رسید. گزارشهای اولیه از نتایج این نشست نشان از پیشرفتهایی ملموس در مسیر مذاکرات دارد و این امر میتواند زمینه را برای تحقق توافقی جامع در آیندهای نزدیک فراهم کند. اگرچه جزییات مذاکرات، محرمانه باقی مانده اما تصویری که منابع اطلاعاتی آمریکا در اختیار رسانهها قرار دادهاند نشاندهنده افزایش خوشبینیها نسبت به نتایج مذاکرات هستهای است. به نظر میرسد مذاکرهکنندگان قادرند تا در اواخر ماه مارس بر سر اصول کلی به توافق برسند و همین امر میتواند به مثابه سکوی پرتابی زمینه را برای جهش به سوی انعقاد توافق جامع نهایی در 30 ژوئن 2015 فراهم کند. ایران خواهان لغو کامل تحریمها در حوزههای مختلف مالی و انرژی و سایر بخشهاست اما کشورهای غربی خواهان لغو تدریجی تحریمها و ایجاد جدول زمانبندی خاص در این زمینه هستند. بدین معنا که از دیدگاه غرب تا زمان تحقق توافق نهایی، دو طرف باید براساس اصل اقدام متقابل عمل کنند، یعنی در برابر هر گامی که ایران در جهت اجرای تعهداتش برمیدارد، غرب نیز بهتدریج از میزان فشارها خواهد کاست. البته ایران محق است که در واکنش به کوتاهی طرف مقابل در اجرای تعهدات مندرج در توافقنامه تمامی امتیازات هستهایاش را حفظ کند. یکی از نگرانیهای ایران مربوط به ماهیت غرب بالاخص آمریکا در تضمین اجرای مفاد و شروط مندرج در توافق نهایی است. آن هم در شرایطی که از یک طرف شاهد نوعی دودستگی میان کاخ سفید و کنگره آمریکا هستیم و از طرف دیگر با نزدیک شدن به انتخابات ریاستجمهوری در آمریکا، عمر دولت اوباما روبهاتمام است. البته این احتمال وجود دارد که اوباما باوجود فشارهای کنگره از امتیاز ویژهای که در اختیار دارد (حق وتو) برای تحقق آخرین امید خود برای انعقاد توافق نهایی با ایران استفاده کند و از این طریق نیاز به تصویب کنگره را رفع کند. با این حال مشکل اصلی اینجاست که ممکن است مستاجر بعدی دفتر بیضیشکل کاخ سفید بهراحتی دستورات اجرایی اوباما را لغو کرده و تصمیمات رییسجمهوری کنونی را باطل کند و بار دیگر مذاکرات هستهای را به بنبست بکشاند و تا حدودی میتواند به ضرر ایران باشد که در این مدت با کاهش تعداد سانتریفیوژها و میزان غنیسازی اورانیوم موافقت کرده است. با نزدیکشدن به موعد انتخابات ریاستجمهوری در آمریکا، اگر توافق نهایی برای تصویب به کنگره ارسال شود، میتوان تصور کرد که موضوع ابعاد سیاسی جدیدی به خود گرفته و خواهد توانست نتایج معکوسی را برای اوباما و حزب دموکرات به ارمغان آورد. از آنجایی که مقامهای ایرانی در ارتباط با اجرای مفاد توافقنامه، تضمین محکمی از آمریکا ندارند، میتوانند به راهحل بالقوهای متوسل شوند که همانا انعقاد قراردادی بینالمللی است. با این حال نیازی به گفتن نیست که ملاحظات سیاسی و ژئواستراتژیک میتواند نقش تعیینکنندهای در اجرای توافقنامه، داشته باشد. به بیان دیگر پیشرفت در مسیر مذاکرات هستهای میتواند زمینه را برای تقویت گفتوگوهای دیپلماتیک در مورد موضوعات منطقهای و غیرهستهای فراهم کرده و این امر به فرآیند اعتمادسازی میان تهران و واشنگتن کمک خواهد کرد. در حال حاضر مذاکرات هستهای نه در خلأ سیاسی بلکه در شرایطی انجام میشود که منطقه درگیر تحولات امنیتی جدی است و همین امر ضرورت گفتوگوی امنیتی میان تهران و واشنگتن را بیشتر کرده است. با این حال باید گفت دیالوگهای امنیتی میان دو کشور در پرتو عدم قطعیت نتیجه مذاکرات فعلا در برزخ است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.