درباره «عزیز شنگال» به کارگردانی «قطبالدین صادقی»
گذر از کلام به آواز
ناستین مجابی
«قطبالدین صادقی» در «عزیز شنگال» علاوهبر آنکه نمایشی درخشان از واقعهای معین به دست میدهد، به اثر خود ابعاد تازهای نیز افزوده است:
1- کلام نمایش منحصر به ترانهها و آوازهای کردی است با حرکات و قصههای آشنا که بیننده را رهبری میکند و نیاز ترجمه را به حداقل میرساند. او چندی است دغدغه عبور از کلمه به طرف صوت را تجربه میکند تا جهان تئاتریاش را گسترش دهد. 2- پایهگذاری اولین اپرای بومی موفق ایرانی با استفاده از حرکات تئاتری را شاهدیم، نشانگر اینکه صادقی کارگردانی تئاتر-اپرا را تجربه میکند. استفاده از بازیگر توانایی چون تریفه کریمیان که خواننده اپرا نیست، اما با خواندن یکساعت آواز اپرایی و ترانههای محلی، کل ماجرا را روایت میکند و به نمایش طراوت و شگفتی میبخشد. 3- توجه فوری و بهموقع به ستم خشونتباری که اخیرا بر مردم کوبانی رفته است، این نمایش را زندهتر و ضروریتر نشان میدهد. فرارفتن از بعد خشن سیاسی به بعد انسانی بدونشعارزدگی جنبه هنری اثر را بیشتر نمایان میکند. تا احساس میکند شاید بیننده از این همه بیحرمتی به انسان کدر شود با آوازهای چمری و ترانهها و رقصهای کردی اصیل، از عمق فاجعه میکاهد. این اثر جاهایی به باله -اپرا- نمایش میرسد و درعین بومیبودن بهعلت استفاده از صوت و حرکات شکلی، جهانی شده است و درصورت اجرای خارجی بیگمان بهخاطر ساختار انسانیاش ستایش خواهد شد. 4- صادقی در آثارش همواره به تکریم زنان کوشیده است. در این نمایش علاوهبر نقش ویژه زنان کوبانی، که مستندگونه است حضور پررنگ زنان را در ابعاد مختلف میبینیم. 5- با آوردن موجموج کشتههای زن و مرد که سطح زمین را به اشغال خود درآوردهاند مساله کشتار مداوم بیگناهان را در هرجا یادآور میشود و با نشاندادن خشونتهای رایج، صلحاندیشی را هرچه ضروریتر مینمایاند. صادقی با استناد به یکحادثه دردناک محلی، مساله را از موقعیتی بومی به وضعیتی با ابعاد جهانی و انسانی میکشاند. درعینحال فرهنگ قومی کهن را از آوازها گرفته تا قصهها، رقصهای شادیافزا یا غمانگیز، دستمایه پیام صلحآمیز و ضدخشونت میکند. 6- استفاده از بو، بعد دیگری به نمایش میدهد. با بازشدن در سالن بوی نفت به مشام میرسد. با شروع نمایش، تجارت جهانی و دعوا بر سر نفت را شاهدیم. نمایش با بوی سوختگی که نمایانگر خانهها و آرزوهای سوختهشده مردمان است، پایان مییابد. ساختار عزیز شنگال میتواند پیامش را با قدرت و بیکموکاست به انسانهای سراسر جهان برساند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.