ضرورت برنامهریزی تولید در کشاورزی
عبدالحسین طوطیایی . کارشناس کشاورزی
یکی از مشکلات کلیدی و مبتلابه در تمامی بخشهای کشاورزی کشور، موضوع خرید تضمینی است. اینکه چنانچه تولیدکنندگان بیهیچ برنامهریزیای اقدام به تولید محصولاتی کردند، نباید هم انتظار داشته باشند مازاد آن را دولت در قالب خرید تضمینی از آنان بخرد، امری بسیار درست است. اساسا منابع اعتباری و اجرایی دولت با انگیزه حمایت از کشاورزی (و نه کشاورزان) نباید در قالب خریدهای تضمینی گوناگون محصولات کشاورزی مصرف شود. باید بدانیم افتوریزهای مالی و حتی در شرایط نگهداریهای انبوه، هم در جهت منافع ملی نیست و هم اینکه به ازهمگسیختگی نظام تولید در کشاورزی (بهخصوص خردهپاها) بیش از پیش میافزاید، اما همراه این تاکید درست متاسفانه به نفی ضرورت یکی از اساسیترین وظایف مدیریت دولتی بخش کشاورزی یعنی برنامهریزی و تعیین نظام کشت محصولات مختلف اشاره شده است. یکی از مشکلات کلیدیای که تولید محصولات وجینی از قبیل اقلام مختلف سبزی و صیفی و...، همواره برای تولیدکنندگان ایجاد تنش کرده است، نوسانات عرضه کم و افزایش قیمت در سالی و عرضه بیش از نیاز و کاهش قیمت و نهایتا زیانهای خردکننده بهخصوص برای تولیدکنندگان خردهپا در سال بعد است.
چنین نوسانی که در اقتصاد کشاورزی به آن «منحنی تارعنکبوتی» گفته میشود اتفاقا از پدیدههای منفی عدمبرنامهریزی در بخش کشاورزی بهشمار میآید. برای اینکه دولت خود را درگیر و متعهد به اجرای غیرلازم خریدهای تضمینی متنوع نکند، اتفاقا ضرورت دارد خود را به برنامهریزی برای تولید انواع محصولات (بهجز محصولات پرمصرف) در مناطق مختلف کشور ملزم کند. سطح تعیینشده هریک از محصولات تحتتاثیر مولفههایی از قبیل سرانه مصرف داخلی، حجم مورد اطمینان صادرات یا کاستن از میزان واردات خواهد بود. بدیهی است دولتی که مرکز آمار، سازمان هواشناسی، وزارتخانههای جهاد کشاورزی، نیرو، اقتصادی و بازرگانی را با انبوه کارشناسان و سیستمهای دادهپردازی پیشرفته و... دراختیار دارد، اگر به این وظیفه مهم نپردازد، آیا کشاورزان خواهند توانست؟ بیتردید از کشاورزانی که در نقاط دورافتاده و فاقد حداقل امکانات برای برنامهریزی کلان هستند نباید انتظار داشته باشیم سهم تولید کوچک خود را در جدول عمومی کشور تعیین کنند. پیشنهاد میشود حوزه برنامهریزی وزارت جهاد کشاورزی همهساله با عنایت به پیشبینیهای سازمان خواربار جهانی در ارتباط با میزان تولید هریک از محصولات مختلف در جهان، شرایط اقلیمی و نیز برآورد میزان مصرف داخلی و امکان گشایش روزنههای صادرات و کاهش واردات آنها به برنامهریزی برای سال آینده مبادرت کند. بدون تردید میزان منابع آب و نقشه خاکهای کشور ازجمله مبانی تعیین الگوی کشت در هرمنطقهای از کشور خواهد بود. درصورت ابلاغ برنامه تولید محصولات و حتی پیشبینی درآمد خالص هریک از آنها و اطلاعرسانی به کشاورزان هرمنطقه بهنظر میرسد کمترتولیدکنندهای بخواهد ریسک عدمتوجه به آن را بپذیرد. بهخاطر داشته باشیم که تولیدات باغی بهدلیل ماهیت سرمایهگذاری درازمدت، از اهمیت بیشتری در این برنامهریزی برخوردار هستند. امید است با اجرای دقیق برنامهریزی تولیدات کشاورزی، دیگر هیچتولیدکنندهای خود را یکبازنده قمار کشاورزی تلقی نکرده و با برگرداندن محصول مازاد خود به زمین به غیر از خود به سرمایههای ملی نیز آسیب وارد نکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.