چطور نخبگان را در کشور نگه داریم؟
شرق: شنیدن خبر رفتن هنرمندان و چهرههای شناختهشده علمی و فرهنگی، خبر چندان خوشایندی نیست. این اتفاق در زمینه علمی بسیار میافتد و البته زیاد هم رسانهای نمیشود، در زمینه هنر میزان انتشارش بیشتر است، این نام میتواند زرینکلک باشد یا مثلا سفر چندماهه آغداشلو یا مثلا شهرام شعرباف عضو گروه موسیقی اوهام. همه اینها شاید تلنگری باشد که به موضوع خروج نخبگان در حوزههای مختلف بپردازیم و یافتن پاسخی برای این سوال که چطور می شود نخبههای علمی، فرهنگی و هنری بهعنوان یک سرمایه در وطنشان بمانند:
دکترلطفعلی بخشی استاد اقتصاد دانشگاه همواره در حوزه خروج نخبگان از کشور باید به موضوع سرمایهگذاری توجه ویژه داشت. فارغ از بحثهای معمول، آنچه برای کشور هزینه بالایی دارد؛ خروج افرادی است که کشور برای تربیت و شکلدهی آنها در مقاطع مختلف، هزینههای هنگفتی متحمل شده و حالا بهآسانی در حال ازدستدادن آنهاست. اگر قرار است کشوری داشته باشیم که توانایی رویپایخودایستادن را داشته باشد، باید به سمت نخبهگرایی برویم و این کار فقط با تربیت نخبگان علمی، هنری و فرهنگی امکانپذیر نیست بلکه فراهمکردن شرایط ماندگاری آنها در کشور از اهمیت بیشتری برخوردار است.
دکترمهدی زارع دانشیار پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی نسلی که در یکدهه گذشته تحصیل کرده و اکنون با داشتن مدارک علمی قابلقبول بهدنبال امکان زندگی و رفاه فردی است، باید جایگاه مناسبی برای زندگی در کشور خود پیدا کند در غیراینصورت بهسمت کشورهای درحالتوسعه یا پیشرفته خواهد رفت. فارغالتحصیلان بهدنبال پایگاهی اجتماعی، فردی و علمی هستند تا بتوانند خود را مفید احساس کنند در غیر این صورت بر اساس میزان تعصب و غرور ملی خود تصمیم میگیرند بروند یا بمانند. چالش دیگر آنها در حوزه رعایت احترام و کسب جایگاه اجتماعی است. نمیتوان از یک نخبه توقع داشت که با بخشنامه در کشور بماند بلکه به محیطی نیاز دارد که این احترام را در آن تجربه کند. در کنار این دو موضوع، شرایط اقتصادی و استرسهای زندگی فردی هم هست که همیشه نخبگان را زیر فشار میگذارد.
کاوه آفاق خواننده و آهنگساز آنچه باعث میشود نخبگان هر کشوری در زادگاه خود بمانند، کسب احترام، همسوبودن مطالبات فرهنگی و تامین زندگی و معاش است. در کشور ما و در بسیاری از کشورها آنچه در چندسال اخیر، رشد مهاجرت نخبگان در حوزههای مختلف را باعث شده، چیزی جز مساله معاش نیست. گاه تمام شاهراههای درآمدی هنرمند بسته میشود و او چارهای ندارد جز اینکه برای تامین معاش، کشورش را ترک کند، مشکل اما آنجاست که چنین حرکتی جواب نمیدهد و معمولا هنرمندانی که خصوصا در عرصه موسیقی از کشور خارج میشوند، اگرچه به آرامشی موقتی و رفاه زندگی میرسند اما روح ناآرامی پیدا میکنند و دیگر بهسختی میتوانند مشکلات خود را سروسامان دهند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.