درباره یک پرونده
عباس سلیمی نمین . مدیر دفتر مطالعات و تدوین تاریخ ایران
مطلب آقای غلامعلی رجایی تحت عنوان «یک پاسخ به دو نامه» (مندرج در صفحه اول شرق مورخ 30بهمن) نیازمند توضیحاتی است که در معرض قضاوت خوانندگان «شرق» قرار میگیرد. یکی از مشکلات جدی امروز جامعه ما، محورقرارنگرفتن در بسیاری از مسایل مربوطبه آنان است. در مفاسدی چون دستاندازی به اموال عمومی یا رشوهگیری با هدف بازگذاشتن دست زیادهخواهان در تعرض به ثروت عمومی، مستقیما دارایی ملت مورد حیفومیل واقع میشود. در این راستا اولین سوالی که به ذهن متبادر میشود این است که چرا جماعت کثیری از کسانی که دم از حقوق مردم میزنند از برگزاری علنی دادگاههای مدیران آفتزده- که یا متهمند به «میل» یا بازکردن راه برای اغیار (اعم از داخلی یا خارجی)- دفاع نمیکنند؟ صاحب این قلم بهجد معتقد است غیرعلنیاعلامشدن محاکمات مدیران متهم به تخلفات اقتصادی با هر توجیهی، درواقع اعطای امتیاز به آنان است، کمااینکه در زمان غیرعلنیاعلامشدن محاکمه متهم مورد بحث، طی یادداشتی به این تصمیم معترض شدم و آن را غیرقابلهضم دانستم. زیرا براساس قانون صرفا مسایل امنیتی و اخلاقی میتواند زمینهساز محرمانهاعلامشدن اطلاعات شود، اما تخلفات اقتصادی خیر. پرسش بعدی آن است که اگر چنین امتیازی به متهم موردبحث داده نمیشد و پروندههای اقتصادی بهصورت علنی دادرسی میشد، آیا ابتداییترین اطلاعاتی که در اختیار جامعه قرار میگرفت از همین نوع نبود که شمهای از آن را دکتر توکلی از طریق تریبون مجلس عمومی ساخت؟آنچه در خارج از کشور در مورد پرونده استاتاویل مطرح شد مسایل طبقهبندیشده و محرمانهای نیست بلکه واکنشهای دستگاه قضا در چندکشور غربی به یک پرونده و انعکاس آن در رسانههای همان جوامع است. بیتردید اگر دادگاه متهم موردبحث علنی بود این اطلاعات که مربوط به یکدهه قبل است، پیشپاافتادهترین دادهها به مردم محسوب میشد. بدون اینکه بخواهیم قبل از صدور رای دادگاه نظری پیرامون اتهامات مطرح بدهیم، مجاز خواهیم بود به این موضوع تاسفبار نظری افکنیم که یکدهه قبل بحث رشوهای به مطبوعات نروژ کشیده شد، سپس طرف رشوهدهنده که قاعدتا به ثروتی خارج از روال عادی دست یافته یا میخواست دست یابد، محاکمه و سپس محکوم شده است. اما در اینسو از آنجا که احتمال پایمالشدن حقوق ملت ایران و لطمهخوردن به سلامت کشور مطرح بود، علیالقاعده باید به محض رسانهایشدن این موضوع در غرب و قبل از دادگاهیشدن رشوهدهندگان این پرونده در نروژ، آمریکا و بانک جهانی، به این موضوع رسیدگی میشد زیرا در صورت صحت خبر مبادله رشوه، بیش از همه، حقوق ملت ایران تضییع شده بود. اما باید دید اولا چرا با یکدهه تاخیر به این مساله رسیدگی شده است؟ ثانیا چرا بهصورت غیرعلنی به این موضوع مهم پرداخته شده است؟ ثالثا مراجعی که باید همواره مورد وثوق باشند و با چرخش قدرت بر اصول خود ثابت بمانند چرا در مقاطع مختلف نظرات متفاوت و متعارضی در این زمینه دادهاند؟ مگر پذیرفتنی است یک مرجع نظارتی یا... در مقطعی از این دهه یک برداشت از اسناد محاکم غربی داشته باشد، اما با رفتن دولتی و آمدن دولتی دیگر، برداشتهای آن مراجع 180درجه تغییر کند؟
آیا مشاهده چنین تغییراتی و اینکه هنوز درکشور ما قانون به جایگاه رفیع خود دست نیافته و کانونهای قدرت اقتصادی و سیاسی میتوانند هم امتیاز بگیرند و هم میتوانند رای مراجع نظارتی و ... را تغییر دهند، نمیتواند منشأ نگرانی باشد؟ درواقع بحث آن نیست که از نظرات متفاوت، کدامیک به حقیقت نزدیکتر است بلکه سخن از عوامل تاثیرگذار است. ایکاش آقای غلامعلی رجایی نگرانیهای شخصیتهایی چون آقای توکلی را درک میکرد یا دستکم به دغدغههای وی احترام میگذاشت. نهتنها چنین احترامی را در مطالب قلمیشده از جانب آقای رجایی نمیبینیم، بلکه نسبتهای ناروایی را مجددا شاهدیم که بههیچوجه قابل درک نیست. کدام انگیزه میتواند فردی را که اقدامش صرفا بازنشر آگاهیهایی است که غربیها مجاز به دریافتش در چندسال پیش بودند، اما ظاهرا ملتی که موضوع مربوط به مصالح اوست. خیر، مورد حملات غیرمنصفانه قرار دهد؟ آیا اگر دادگاه علنی بود اولین اطلاعاتی که در قالب کیفرخواست به اطلاع مردم میرسید همین مطالب نبود؟ (کمااینکه در کیفرخواست به این مساله پرداخته شده است.) آقای رجایی بهجای روشنکردن چرایی برافروختهشدن از بازنشر مطالبی که پیشتر انتشار عمومی شده، مجددا به روشهای غیراخلاقی توسل میجوید: «آیا جناب توکلی رضایت میدهد نمایندهای به سبکوسیاق او از تریبون باز مجلس استفاده کند و جزییات پرونده او را در دادگاه... برای اطلاع نمایندگان بازگو کند؟» (شرق، شماره 2241، مورخ 30بهمن، ص8) ظاهرا آقای رجایی احساس کردهاند برای تخریب یک شخصیت عدالتطلب با سوابقی روشن، تنها یکبار طرح چنین ادعایی کارساز نخواهد بود.
لذا مجددا در قسمتی دیگر از مطلب خود به تکرار آن میپردازد: «کاش سلیمینمین از او سوال میکرد: جناب شما که این مساله را به نطق علنی مجلس کشیدی، اگر کسی درباره پرونده خودت در دادگاه چنین میکرد آیا خطاب به عتاب او نمیگشودی که وقتی دادگاه رای بر محکومیت من نداده، چرا مساله را به تریبون مجلس و منظر مردمی که از همه ماجرا مطلع نیستند کشاندهای؟» (همان)
اولا: آقای توکلی هیچ پروندهای که در دادگاهی در حال رسیدگی باشد ندارد. یعنی اصولا کیفرخواستی برای ایشان صادر نشده که به شعبهای از دادگاههای کشور ارجاع شود. اگر این ادعا، اساسی داشت چرا نام شعبه نقطهچین شده است؟ مسلما توسل به این شیوههای جنگ روانی روش منزهی نیست بهخصوص علیه نیروهای عدالتخواه. ثانیا: مگر آقای توکلی از محتوای پرونده محرمانه چیزی را افشا کرده است؟ ایشان صرفا آنچه را در غرب در این زمینه افشا شده و احکام صادرهای را که به مطبوعات راه یافته، منعکس ساخته است. باید پرسید بر این نوع آگاهیبخشی چه گناهی مترتب است بهخصوص از منظر کسانی که مرتب به این شعار تمسک میجویند که آگاهی حق مردم است. ثالثا: توصیهای برادرانه به آقای رجایی دادم، نمیدانم ایشان با توسل به این روشها میخواهند به کجا برسند، این مربوط به خودشان است. اما خواهشمندم حرمت قلم را حفظ کنند. در مطلب قبلی از گمانهزنیهای غیرمنصفانه و غیرعادلانه بهره گرفتند که پاسخ آن داده شد و لذا در مطلب جدید دست از توزیع گمانهزنی برداشتهاند اما بدون عذرخواهی به شیوههای غیراصولی دیگر توسل جستهاند.بنده برخلاف ادعای آقای رجایی هیچگونه تهمتی به ایشان نزدم که لازم باشد ایشان سخاوتمندانه از آنها درگذرند. آنچه گفتم این بود که جملاتی به آقای توکلی نسبت دادهاید که خلاف واقع است و حفظ امانت نشده است. متاسفانه ایشان بهجای پذیرش خطا در نقلقولها، مجددا به ماندن در خطا اصرار ورزیده است: «یکی اینکه جناب سلیمینمین پاراگرافی را که من در آن گفتهام توکلی در همان مسیر «آن رفته» که در مناظره از فرزندان هاشمی و ناطقنوری نام برد و ... حرکت میکند را در اشتباهی فاحش این گفته را متوجه توکلی دانسته! و از من خواسته سند این نقل را که توکلی گفته بیاورم! عجیب است که ایشان چنان در پاسخ به من شتاب داشته که متوجه این عبارت ساده در متن که متوجه توکلی نیست نشده است.» (همان) برای اینکه بر خوانندگان عزیز «شرق» مشخص شود که چهکسانی برای تخریب آقای توکلی دچار شتابزدگی شدهاند مجددا جمله موردبحث را نقل میکنم، منتها اینبار با بخشی ازجمله قبل و بعد آن: «ناگهان آقای احمد توکلی به پشت تریبون مجلس میرود و اظهار میکند مهدی هاشمی از شرکت ملی نفت نروژ- استاتاویل- 2/5میلیوندلار گرفته است و اظهارات وی با فاصله کوتاهی در رسانههای اصولگرا به تیتر اول تبدیل میشود. احمد توکلی با نامبردن از فرزندان آقای هاشمی و ناطقنوری سعی کرد سناریوی نخنماشدهای را در تضعیف و تخریب شخصیت هاشمی به کار گیرد که با تذکر رهبری در خطبهها روبهرو شد. درباره چرایی نطق احمد توکلی در مجلس، گمانهزنیهای مختلفی مطرح میشود...» (شرق، 19/11/93) در این جمله مستقیما نسبتی به آقای توکلی داده شده و هیچگونه ذکری از «آن رفته» به میان نیامده است. آقای رجایی بهجای عذرخواهی از شتابزدگی خود، نهتنها بر خطایش پایدار میماند بلکه خود را در جایگاه بزرگان مینشاند و سخاوتمندانه از خطاهای!؟ افرادی چون من درمیگذرد!! البته ایشان حتی در نقل اسناد مجلس نیز حفظ امانتداری ننموده بود که از آن درمیگذرم. از آنجا که در این مناظره قلمی اساس را بر کرنش در برابر حق نمیبینم از خوانندگان عزیز «شرق» میخواهم برای کمک به روشنشدن حقیقت، یکبار دیگر بر حجم اتهامات ناروایی که در دو مقاله آقای رجایی آمده، نظری افکنند. نسبتهای دادهشده در مقاله اول بعد از پاسخگویی به فراموشی سپرده شد اما در مقاله دوم اتهامات جدید ناروایی مطرح میشود. اکنون جای این سوال باقی است که چنین شیوههای تخریبی را در مکتب چهکسانی آموختهایم؟ آیا بهتر نیست اگر جملهای را بهغلط به آقای توکلی نسبت دادهایم عذرخواهی کنیم؟ یا اگر فضاحت را حق او دانستهایم و این از دایره عدالت خارج بوده است، به خطای خود اعتراف کنیم؟ حتی اگر اعتقاد داریم آقای توکلی نمیبایست مطالبی را که در محاکم غربی طرح شده و به مطبوعات آنها راه یافته، در ایران بازنشر میکرد، برایش استدلال حقوقی بیاوریم نهاینکه به بهانه دفاع از حرمت خانواده متهمی، نثار هر نوع اتهام بیاساسی را به یک منتقد خیرخواه مجاز بپنداریم. این شیوه بهشدت حسننیت آقای رجایی و دوستانشان در یک کانون قدرت اقتصادی و سیاسی را به زیر سوال میبرد. سالهاست که برخی کانونها برای تقویت جایگاه خود به حلقههای ضعیفی توسل میجویند تا در حاشیه امنی ماوا گزینند اما باید دانست حتی با این روشهای غیراصولی نیز نخواهیم توانست با حاشیهنشینی کانونهای قدرت برای خود اعتباری کسب نماییم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.