راهکاری برای عملی ساختن پروژههای کاربردی فضایی
زمان موعود فرا رسیده است
امین سالاری . رییس اتحادیه صنایع هوایی و فضایی ایران
آنچه تاکنون در مراکز دانشگاهی ما صورت پذیرفته عمدتا اجرای پروژههای ماهوارهای تحقیقاتی بوده است که میتوان دستاورد آن را در دو حوزه تربیت نیروی انسانی متخصص و همچنین ایجاد ظرفیتهای تحقیقاتی و فناوری در حوزههای مشخصی برای هریک از دانشگاهها بررسی کرد. به نظر میرسد اکنون زمان آن رسیده که دانشگاهها بتوانند با تقسیم کار در حوزههایی که در آن پتانسیل نیروی انسانی و همچنین ظرفیت تحقیقاتی بالاتری دارند، به انجام پروژههای کاربردی روی آورند و ظرفیتهای جدیدی برای صنعت فضایی کشور ایجاد کنند. دانشگاههای نسل قدیم عمدتا وظیفه تربیت نیروی انسانی را برعهده داشتند، اما در دهههای اخیر دانشگاهها بیشتر با انجام فعالیتهای تحقیق و توسعه در مراکز تحقیقاتی وظایف دیگری را عهدهدار شدند. شاید بتوان گفت وظیفه اصلی دانشگاهها در همه جای دنیا معمولا ایجاد ظرفیتهای جدید فناورانه است. اما دانشگاهها بهخصوص در کشور ما (با توجه به ساختار حاکم بر آنها)، نمیتوانند وظیفه تجاریسازی این ظرفیتها را برعهده داشته باشند و به همین دلیل شرکتها و بنگاههای کوچک و بزرگ بخش خصوصی باید پیگیر این موضوع باشند؛ برای مثال، به دلیل ماهیت خاص دانشگاهها، پس از واگذاری کار به بخش دانشگاهی، وضعیت مسوولیتپذیری و تضمین تحویل بهموقع کارها، نامشخص است. قابلیتهای انکارناپذیر بخش خصوصی در پنجسال گذشته، هیچ سیاست مشخصی درباره استفاده از ظرفیتهای بخش خصوصی در حوزه فضایی وجود نداشته و اصولا تفکر و اعتقادی هم در این باره مشاهده نشده است. با توجه به اینکه درحالحاضر دولت بزرگترین بهرهبردار از حوزه فضایی است با توجه به تحریمهای حاکم بر کشور در این حوزه، قطعا سیاستگذاری دولت برای استفاده از کلیه ظرفیتهای کشور در این حوزه بسیار حایزاهمیت است. درحالحاضر، بخش خصوصی در بسیاری از زیرسیستمهای ماهوارهای اعم از مخابرات، کنترل، اپتیک، سازه و... در حوزههای طراحی و ساخت پیشتاز است و صاحب بالاترین قابلیتها در این حوزههاست. همچنین در حوزه ایستگاههای زمینی و بهرهبرداری از خدمات فضایی، بسیاری از خدمات مورد نیاز کشور در حوزههای سنجش از دور، توسط این شرکتها ارایه و استفاده میشود، همچنین شبکه همکاریهای بینالمللی گستردهای را بهکار میگیرد. استفاده هدایتشده و در راستای اولویتهای فضایی کشور از ظرفیتهای بخش خصوصی، میتواند قابلیتهای فناورانه کشور را ارتقا دهد. با توجه به اینکه هنوز تغییر و تحولات ساختاری تثبیت نشده است، باید منتظر ماند تا سیاست سازمان فضایی با ساختار جدید اعلام شود. در زمانی که سازمان فضایی زیر نظر وزارت مخابرات فعال بود، زمینهسازیهای مهم و کلیدی بین بخش خصوصی و سازمان فضایی وقت شکل گرفت و چارچوب همکاری بین دولت و بخش خصوصی در قالب موافقتنامه جامعی به امضا طرفین رسید. با وجود اینکه پنجسال از تاریخ امضای موافقتنامه مذکور میگذرد، فعالسازی موافقتنامه مذکور میتواند شرایط لازم برای استفاده از ظرفیتهای بخش خصوصی را فراهم کند. بخش خصوصی پیشگام در ایجاد کنسرسیومهای فضایی اولین کنسرسیوم فضایی کشور، پنجسال پیش و بنا به درخواست رسمی دولت در بخش خصوصی شکل گرفت. راهاندازی این کنسرسیوم با صرف وقت، انرژی و سرمایهگذاری بخش خصوصی صورت گرفت. با توجه به اعتقادی که در بخش خصوصی، برای استفاده از ظرفیتهای این کنسرسیوم وجود داشت، باوجود عدماعتقاد و عدمواگذاری کار توسط تیم سازمان فضایی در پنجسال گذشته، تاکنون این کنسرسیوم فعال نگه داشته شده است. ایجاد این کنسرسیوم با توجه به نبود قوانین تشکیل کنسرسیومها در کشور و همچنین ضعف و نبود ساختارهای هماهنگی بین بنگاهی و گروهی در کشور ما، خود یکی از ابتکارات مهم بخش خصوصی است که به بهترین نحو ممکن تاکنون پیادهسازی شده است و دیگر بخشها نیز میتوانند از این تجربه مدیریتی استفاده کنند. امیدواریم سازمان فضایی با ساختار جدید از ظرفیتهای این کنسرسیوم هم در حوزه طراحی و ساخت ماهوارههای کاربردی و هم استفاده از ظرفیتها و شبکه بینالمللی اعضای کنسرسیوم نهایت بهرهبرداری را در راستای اولویتهای فضایی کشور ببرد. در پایان ذکر این نکته ضروری است که پروژهها و فعالیتهای آتی فضایی کشور باید در راستای رفع نیازهای سنجشی و مخابراتی کشور تعریف شود. در این راستا، استفاده از ظرفیتهای کلیه بخشهای دولتی، دانشگاهی و خصوصی باید با ظرافت و تقسیم کار دقیق توسط تمام نهادهای مذکور صورت گیرد و تحت مدیریت منسجم سازمان فضایی کشور دنبال شود. علاوه بر واگذاری کار به این بخشها، انتظار میرود در سیاستگذاریها نیز به این ظرفیتها، امکان مشارکت داده شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.