قطر، یکقدرت جهانی
برخی اوقات اینطور به نظر میرسد که تمامی مسیرها به قطر ختم میشود. چگونه و چرا این کشور کوچک واقع در خلیجفارس - ثروتمندترین کشور جهان از نظر درآمد سرانه- که به فروش گازش متکی است، اینچنین فعال شده و توجهات جهانی را بهسمت خود جلب کرده است. کاملا مشخص است که پشت سرمایهگذاریهای بلند و فعالیتهای خارجی قطر، استراتژی مشخصی قرار دارد، که این کشور را در بهار عربی و مسایل پس از آن، به بازیگری کلیدی تبدیل کرده است. اولویت نخست، تامین امنیت این کشور و ادامه سلطنت پادشاهی در شرایط بیثبات کنونی است و در درجه دوم نخبگان پادشاهی، که بهدنبال ایفای نقش بیشتر در معادلات منطقهای هستند. در حقیقت آنان میخواهند نام قطر در این برهه حساس تاریخی خاورمیانه ثبت شود. یکی از اصلیترین دلایل برای این قبیل سرمایهگذاریها، تنوع اقتصادی است. هرچند این یکداستان قدیمی است، اما بیش از نیمی از تولید ناخالص داخلی و ۷۰درصد از درآمد دولتی، از صادرات گاز تامین میشود. این کشور پس از ایران و روسیه، سومین دارنده منابع گازی در جهان است. در این مسیر خطراتی نیز وجود دارد، حتی قبل از اینکه گاز قطر تمام شود، انقلاب تولید گاز در آمریکا و ورود استرالیا به صف صادرکنندگان این منبع انرژی، ممکن است قیمت این محصول را کاهش دهد. همچنین خلاقیت تکنولوژیکی نیز تهدیدهای پیشبینینشده را افزایش میدهد، اما قطریها از تجربیات و فرازوفرودهای اقتصادی کشورهای منطقه که به قیمت نفت وابسته هستند، درسهایی را آموختهاند. آنان هوشمندانه سرمایههایشان را در بخشهای دیگر مانند آموزش، علوم تحقیقاتی، ورزش، هنر و سینما نیز هزینه میکنند. در حالی که بخشی از سرمایهگذاریهای آنان برای بازده اقتصادی صورت میگیرد، باقی فعالیتها برای پررنگشدن نام این کشور در منطقه اجرایی میشود. بهعنوان مثال، برج «شارد» لندن، که بیشتر آن به قطریها تعلق دارد، دید مثبت جهانی را برای آنان به ارمغان آورده است. همچنین اکثر شهروندان مسلمان عربی در شمالآفریقا بهوضوح شاهد گسترش نفوذ اقتصادی قطر در کشورهایشان هستند. از آن گذشته، قطریها در تلاشند در شرایطی که غرب با بحران مالی دستوپنجه نرم میکند، برای آنان دوست مفیدی باشند. آنان همچنین با اتخاذ سیاستهای مطمئن در کنار همکاری با متحدان قدرتمند میخواهند نه تنها برای ثبات خاورمیانه مهره کلیدی به شمار آیند، بلکه درتلاشند در میان کشورهای غربی نیز مهره تاثیرگذاری محسوب شوند. بریتانیا که سهم زیادی از منابع گازی قطر را به خود اختصاص داده است، یکی از متحدان نزدیک این کشور محسوب میشود، به این معنا که انگلیس در ثبات این کشور نقش ویژهای را بازی میکند و اصلیترین حامی امنیتی این کشور، ایالاتمتحده آمریکاست. واشنگتن پایگاههای هوایی بزرگی را در قطر احداث کرده است. همچنین در شرایطی که کویت بهشدت محتاطانه با عراق برخورد میکند، قطر از فعالیتهای همسایه خود عربستان سعودی در هراس است. دوکشور بارها تلاش کردهاند روابط خود را ترمیم کنند، اما هنوز نقاط مبهم بسیاری وجود دارد. قطر همچنین به ایران نیز نگاه محتاطانهای دارد؛ کشوری که بزرگترین میادین گازی جهان را دراختیار دارد. حمایت قاطعانه آنان از خیزشهای خاورمیانه به مرور جایگاه قطریها را در بین احزاب اسلامی پررنگ کرد. حمایت اقتصادی قطریها از دولتهای منتخب مصر و تونس، باعث شد محبوبیت و مشروعیت آنان بین شهروندان عربی افزایش یابد، اما گروههای اپوزیسیون، بهویژه لیبرالها و سکولارها نگرانند پولهای تزریقشده، توازن سیاسی منطقه را برهم زند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.