|

کانون بعدی جنگ داخلی عراق

هفته گذشته ستون‌نویس روزنامه «واشنگتن‌پست»، «دیوید اگناتیس» درباره شرایط کرکوک و حضور داعش نوشت که وضعیت کرکوک به‌عنوان معضلی عمیق در عراق به تنش‌های فرقه‌ای، مذهبی و قومی این کشور دامن زده و به‌عنوان مساله‌ای لاینحل در این کشور باقی مانده است. این تحلیل روزنامه واشنگتن‌پست تنها چندروز قبل از ورود «مسعود بارزانی»، رییس اقلیم کردستان عراق به شهر کرکوک در 19فوریه منتشر شد؛ دیداری که با حملات شدیدی از سوی اعضای ائتلاف «دولت قانون» و نیز گروه‌های ترکمن این شهر روبه‌رو شد. «عالیه نصیف» رییس فراکسیون دولت قانون در سخنانی گفت که حرف‌های بارزانی هضم‌ناشدنی بوده و او تمامی عزم خود را برای الحاق کرکوک به منطقه اقلیم کردستان جزم کرده است. «نهله هبابی»، دیگر عضو دولت قانون نیز گفت که اقدامات بارزانی قابل قبول نیست، چراکه او در پی تقسیم خاک عراق برآمده است. در همین راستا، مرکز تحقیقات «استراتفور» نیز تحلیلی را در ارتباط با اوضاع داخلی عراق البته با تمرکز بر ارزش اقتصادی کرکوک منتشر کرده است. در این تحقیق آمده است که خشونت در این شهر منافع داعش را تامین و تلاش‌های این گروه را برای دستیابی به منابع نفتی این استان تقویت می‌کند. کرکوک به‌طور سنتی آمیخته‌ای از قومیت‌های اصلی عراقی و گروه‌های مذهبی کرد، ترکمن‌ها (اکثریت شیعی) و اعراب شیعی و سنی است. اما این استان از منابع غنی نفت و گاز طبیعی برخوردار است و کردها وجود این منابع را برای استقلال اقتصادی خود، به‌ویژه بعد از آنکه دولت اقلیم کردستان معامله نفتی بزرگی را با ترکیه به امضا رساند، ضروری می‌دانند. کردها در پی تقسیم این منابع با دولت عراق نیستند و دشمنی آنها با اعراب شیعی به‌طور فزاینده‌ای در حال افزایش است. اکنون و با وجود اینکه داعش عملا در آستانه دروازه‌های ورودی این شهر ایستاده است، اما مسعود بارزانی همچنان مانند زمانی‌که نیروهای کرد کنترل این شهر را در تابستان گذشته از نیروهای عراقی گرفته‌اند، با تسلیح اعراب و ترکمن‌های این شهر مخالفت می‌کند. مسعود بارزانی اخیرا در مصاحبه‌ای با روزنامه عربی‌زبان «الحیات»، با ارسال پیامی روشن به شبه‌نظامیان گفت که ما به هیچ نیرویی اجازه ورود به کرکوک را نخواهیم داد. افزایش این شکاف که به نوبه خود به منازعه مسلحانه بین شبه‌نظامیان شیعی و نیروهای کرد منجر می‌شود، تنها نمونه‌ای از اقداماتی است که جهادیون محلی در ماه‌های گذشته توانسته‌اند با بهره‌گیری از خلأ قدرت ایجادشده ناشی از فساد و اختلافات درونی به آن دست یابند و در این میان کرکوک با منابع نفتی‌اش می‌تواند جایزه‌ای بزرگ برای آنان به‌شمار‌ آید. امروزه پرچم‌های داعش فقط با فاصله‌ای چندصدمتر از نیروهای کرد برافراشته شده‌اند و نیروهای این گروه در خط مقدم در کنار روستای «متارا» در 20کیلومتری ورودیه کرکوک فعال هستند. در «جلگه» نیز ترکیبی از واحدهای کرد نیروهای دولت عراق، سربازان کرد اقلیم کردستان و گریلاهای حزب کارگران کردستان در کنار ساحل رودخانه موضع گرفته‌اند. هرگونه درگیری بین شیعیان و کردها می‌تواند به‌مثابه دعوتنامه‌ای برای پیشروی نیروهای داعش به‌شمار رود. این وضعیت، وضعیت شکننده‌ای است که «آگید کلاری»، فرمانده منطقه‌ای حزب «کارگران کردستان» آن را اینگونه توصیف می‌کند و می‌گوید که چنین وضعیتی فقط به شکاف منجر می‌شود و ما برای مقابله با داعش به اتحاد نیاز داریم. کلاری ادعا می‌کند رودخانه‌ای که آنها را از نیروهای داعش جدا می‌کند، مرز خوبی برای مشخص‌کردن نواحی تحت کنترل کردهاست. اما او بر این باور است که اگر در آینده و از روی جاه‌طلبی با نیروهای شیعی درگیر جنگ شویم، بسیار خطرناک است. اما در درون شهر کرکوک بی‌ثباتی همه‌جا مشاهده می‌شود. نیروهای کرد بسیاری از مراکز حکومتی عراق را به دست گرفته و بسیاری از پایگاه‌ها و پست‌های بازرسی را با دیوارهای ضد انفجار تقویت کرده‌اند. در پست‌های بازرسی اطراف شهر، سربازان نیروهای کرد در کنار جاده در حالت آماده‌باش قرار دارند. اما مین‌های داعش به‌طور منظم منفجر می‌شوند و با هر حمله داعش هراس سرتاپای اعراب سنی را فرامی‌گیرد؛ افرادی که نه‌تنها از جهادگرایان وحشی در هراسند بلکه از انتقام‌گیری‌های تصادفی نیز می‌ترسند. «ابو باسم»، آواره تکریتی که با حمله داعش از این شهر فرار کرده است، اکنون با خانواده‌اش در محله کردنشین «روناکی» زندگی می‌کند. او به دلیل اینکه از اعضای ارتش عراق بوده، از افشای نام واقعی‌اش ابا دارد. او می‌گوید: از زمانی‌که به اینجا رسیده‌ایم هیچ‌گونه کمکی به ما نشده است. او از مشکلاتی مانند یافتن غذا و سرپناه شکایت می‌کند. ابو باسم ادامه می‌دهد «ما به‌دلیل تنش‌ها نمی‌توانیم در مناطق شیعه‌نشین زندگی کنیم و از سوی دیگر از تهدیدهای هواداران داعش در بخش‌های سنی‌نشین نیز می‌ترسیم، تا جایی که حتی در میان هم‌مذهبان خود نیز احساس راحتی نمی‌کنیم.» اگر این جنگ ادامه یابد، انسجام اجتماعی کرکوک بیش از پیش تحلیل می‌رود و اگر درگیری بین نیروهای کرد و شیعی ایجاد شود، این شهر از هم فرو می‌پاشد و راه را برای پیشرفت داعش آن‌هم به‌نحو بسیار وحشیانه‌ای باز می‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.