آسیبشناسی خانواده در «خانه دختر»
نبش خاطرات ممنوع
محمدرحیم گرجیفرد .دانشآموخته جزا و جرمشناسی
تماشای فیلم «خانه دختر»، به کارگردانی شهرام شاهحسینی، اینجانب را با موضوعی نو در سینمای ایران مواجه کرد و بر آن داشت تا با نگاهی آسیبشناسانه به اهمیت فیلم و جایگاه اجتماعی این مساله در فرهنگ ایران در این مختصرنوشتار، بپردازم. این فیلم بهخوبی نقش مهمبودن اعتماد و تعهد بر آغاز زندگی مشترک افراد و اجرای نادرست عرفهای سنتی گذشته به شکل امروزی که از طریق گواهی سلامت پزشکی صادر میشود را نشان داده و تحمیل آن به دختر، قبل از ازدواج را به تصویر میکشد. در عرفهای گذشته، همینطور در دوران قاجاریه، نداشتن رابطه احساسی و جنسی قبل از ازدواج برای مرد و خصوصا زن ارزش ویژهای محسوب میشد که خروج از آن، بیناموسی محسوب میشد و بدنامی بزرگی برای افراد و خانوادهها بهدنبال داشت. نمونهای از بهتصویرکشیدن این عقاید بهنوعی مردسالارانه را در فیلم «خانه پدری» اثر کیانوش عیاری میتوان مشاهده کرد. «خانه دختر» تقابل اخلاق و اعتقادات عرفی گذشته را بهخوبی با بازی قابلاعتنای هنرمندان سینما و تئاتر نشان میدهد. به عقیده نگارنده، نبش خاطرات گذشته افراد در شروع زندگی مشترک نهتنها کمکی در بهبود رابطه افراد نمیکند، بلکه بسیاری از مسایل روانی و فکری و بیاعتمادی را میتواند بهدنبال داشته باشد. حال چگونه باید تعادلی میان اخلاق و این عقیده بهگونهای برقرار کرد که آسیبی متوجه افراد جامعه نشده و همگی آن را بهعنوان یک امر جاافتاده و نه غیراخلاقی بپذیرند؟ به نظر میرسد رشد فکری خانوادهها و فرزندان، جامعه را برای پذیرش اینگونه عرفهای بهظاهر غیراخلاقی ولی در عین حال بااهمیت، دستکم برای گروهی از افراد جامعه، بیش از پیش آماده کرده و از اثرات منفی و نادرست اعمالکردن اینگونه طرز تفکرات در جامعه بکاهد. در فیلم «خانه دختر» عرفهای گذشته بهصورت غیراخلاقی، باوجود توافق طرفین به شکلگیری زندگی زناشویی برمبنای اعتماد اخلاقی، بر دختر تحمیل میشود و اثرات جبرانناپذیری را برای زن و شوهر و خانوادههای آنها بهدنبال میآورد. نظر بر آن است که اعمال افراد در اینگونه موارد باید براساس توافق و اراده آزاد آنها و در زمان ابتدایی آشنایی بوده تا جایی که دختر اگر مخالفتی در مورد اینگونه گواهی قبل از ازدواج داشته باشد با تحمیل در اجرای آن از سوی شوهر یا خانواده او مواجه نشود. حتی لزومی به برملاکردن این تفاهم یا تضاد فکری در میان خانوادهها نیست و نگرش زن و شوهر به زندگی خود برمبنای عشق و علاقه متقابل و اعتماد، از هرچیز دیگری از جمله طرز فکرهای افراطگونه خانوادهها که نهتنها کمکی به زندگی افراد جوان نمیکند بلکه زمینه اعتمادسازی را در همان اوایل زندگی میان زن و شوهر از میان برمیدارد، مهمتر است. به نظر تغییر افکار در فرهنگ کشورهایی که «بکارت» بهعنوان ناموس جامعه شناخته میشود، نیاز به زمان و فرهنگسازی صحیح، همجهت با ارزشهای جامعه دارد و اجرای غیراخلاقی اینگونه ارزشهای فرهنگی در برخی کشورها، هیچ منفعتی را برای فرد و اجتماع بهدنبال نخواهد داشت. ساختن فیلمهای بیشتر که هرکدام آسیبهای جامعه را به تصویر میکشد، میتواند مورد توجه جامعهشناسان، پزشکان و روانشناسان و حتی قانونگذاران قرار گیرد و عرفیسازی برخی عقاید و عدم توجه ارزشی به عرفهایی که پایه آن بر جهالت افراد بنا نهاده شده است را در بر داشته باشد که در این راه قدمهایی هرچند به نسبت کوتاه برداشته شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.