|

مارگاریتا کاراتیگینا، مدیر بخش بین‌الملل کنسرواتوار چایکوفسکی

موسیقی ایران بیدارمان می‌کند

رضا آشفته: اجرای نمایش «فراموشی» در سی‌وسومین جشنواره تئاتر فجر برای آشنایی نزدیک ما با «مارگریتا کاراتیگینا»، مدیر بخش بین‌المللی کنسرواتوار چایکوفسکی مسکو و مرکز موسیقایی ملل است. این مرکز پروژه‌ای درباره اشتراکات تاریخی و فرهنگی ایران و روسیه در دست دارد که دورنمای آن همکاری‌های فرهنگی دوکشور است. در گفت‌وگویی با او درباره اهداف تاسیس این مرکز و عملکردهای پژوهشی آن به بحث نشستیم. در این گفت‌وگو حسین نورشرق از مدیران پروژه نیز حضور داشت که زحمت ترجمه از زبان روسی به فارسی را کشید. نورشرق پژوهشگر ارشد و مشاور مرکز فرهنگ موسیقایی ملل و کنسرواتور چایکوفسکی در مسکو و دارای مدرک دکترای فرهنگ‌شناسی از دانشگاه فرهنگ‌وهنر مسکو است.

ضمن خوشامدگویی از شما می‌خواهیم مختصری از اهداف کاری مرکز موسیقایی ملل را برای ما توضیح دهید؟ اکنون بیش از 20سال از شروع به کار مرکز فرهنگی موسیقایی ملل کنسرواتوار چایکوفسکی می‌گذرد. هدف از تاسیس این مرکز دربرگرفتن همه محتوای صوتی موسیقی ملل مختلف است. مرکز ما چندین‌فستیوال در طول سال با همراهی هنرمندان مختلف اقصی‌نقاط جهان برگزار می‌کند. از یک‌طرف در این مرکز مجموعه‌های علمی و پژوهشی گوناگونی نوشته می‌شود و از طرفی دانشجوهای ما به فراگیری فرهنگ موسیقایی ملل مختلف می‌پردازند. از پروژه‌ای که در رابطه با فرهنگ و هنر ایران در دست دارید، برایمان بگویید... . از زمانی که موسیقی ایرانی در حوزه فعالیت ما راه یافت، متوجه شدیم این فرهنگ موسیقایی برای فرهنگ جامعه ما بسیار مهم و حایزاهمیت است. دلایل توجه ویژه‌تان به موسیقی ایرانی چیست؟ ما بعد از پژوهش به‌تدریج به این آگاهی رسیدیم که فرهنگ موسیقی ایران با فرهنگ ما هم‌خانواده است و اینکه آواهای موسیقی ایران، حافظه موسیقایی تاریخی مردم ما را از خواب بیدار می‌کند. همکاری شما با آقای نورشرق چگونه شکل گرفت؟ ما این شانس را داشتیم که آقای حسین نورشرق سال‌ها پیش همکاری خودش را با این مرکز شروع کرده بود. همکاری ما علاوه‌بر اینکه اتفاقی بود، با علاقه‌مندی به فرهنگ ایران نیز همراه بود؛ چون پیش از این همکاری، علاقه به فرهنگ ایرانی در ما وجود داشت. افراد مختلفی آمدند و با ما همکاری کردند، ولی بهترین شخصی که نگاهش به موسیقی و فرهنگ ایران ما را به سرچشمه‌های هنر ایرانی نزدیک کرد، آقای نورشرق بود. فعالیت‌های شما در ارتباط با موضوع فرهنگ و موسیقی ایرانی چگونه بوده؟ ما در این سال‌ها 30کنسرت موفق موسیقی ایرانی برپا کرده‌ایم که فقط مختص مسکو نبوده. در بهترین سالن‌هایی که در روسیه وجود دارند، کنسرت موسیقی ایرانی برگزار کردیم و از طرف مرکز ما موسیقی ایرانی در شهرهای مختلف روسیه و کشورهای مختلف روی صحنه رفت و به آنها ارایه شد. ما البته ارتباط موسیقایی تنگاتنگی با بسیاری از نقاط دنیا داریم. پروژه‌های مشترکی نیز با آنها اجرا کرده و به این دلیل توانسته‌ایم موسیقی ایرانی را در سالن‌های خیلی خوبی در کشورهایی مثل ژاپن، بلاروس، کلمبیا و ... روی صحنه ببریم. پروژه‌ای که در دست دارید، چگونه شکل گرفت؟ پس از مدتی که موضع و جایگاه ما در حوزه تئوری و عمل موسیقی ایرانی مشخص شد، احساس کردیم عناصر فرهنگی دیگری هم باید در راستای معرفی فرهنگ ایرانی کمک کنند. در اولین نوبت به «نمایش» فکر کردیم. پروژه‌ای که در دست داریم، چندسال است که درباره‌اش برنامه‌ریزی می‌کنیم. در کنفرانسی که ماه اکتبر هرسال برگزار می‌کنیم، خوانندگان نواهای حماسی ایرانی، نقال‌ها، پرده‌خوان‌ها و راویان را به روسیه دعوت می‌کنیم و از آنها درخواست می‌کنیم روی صحنه بروند. در ادامه این روند، «تعزیه» را در یکی از سالن‌های معتبر مسکو به نمایش گذاشتیم. مسیر شما در این چندسال چگونه طی شد و چگونه توانستید موسیقی و هنر نمایشی ایران را معرفی کنید؟ ما در کنفرانس ماه اکتبر بخش علمی- پژوهشی نیز داریم که هم شامل ارایه مقاله و سخنرانی و هم اجرای فرهنگ موسیقی ملل مختلف از جمله ایران است. پیش از این، آقای صالح‌پور برای سخنرانی در این حوزه میهمان ما بوده‌‌اند. این راه برای ما بسیار سخت و صعب‌العبور بوده چون مردم روسیه، ایران و فرهنگ ایرانی را نمی‌شناسند. حتی در روسیه تصوری از ایران وجود دارد که با واقعیت زندگی در ایران همسو نیست. مردم ما حتی بین فرهنگ عرب و ایران تفاوتی قایل نیستند و آن را از هم تشخیص نمی‌دهند! اطلاعات در حوزه سیاست هم در رابطه با ایران متاسفانه بسیار منفی است و درنتیجه کسانی را هم که کار فرهنگی می‌کنند، تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. تصور ناآگاهانه‌ای وجود دارد که ایران با فرهنگ قدیمی با پادشاهان قدرتمند تمام شده و ایرانی و فرهنگ آن دیگر وجود ندارد! بهترین ابزاری که می‌تواند این «تصور» را تبدیل به «تصویر واقعی» از فرهنگ ایرانی کند، هنر موسیقی و نمایش ایرانی است که به‌تدریج این تصور اشتباه با آرامش تبدیل به تصویر واقعی از فرهنگ‌وهنر ایرانی شود. به‌عنوان فعال فرهنگی به‌نظر می‌رسد دیدگاهی انتقادی درباره فرهنگ و هنر روسیه دارید... . به‌نظر من فرهنگ روسیه فرهنگ بیماری است که نیاز به درمان دارد. بنا بر شرایط اجتماعی و سیاسی حاکم بر روسیه، ارتباط فرهنگ ما با فرهنگ قدیمی روس به‌طور کامل قطع شده و هیچ تردیدی ندارم در میان فرهنگ کشورهایی که ما با آنها در ارتباط هستیم، فقط فرهنگ ایرانی قادر است حافظه فرهنگی ما را از خواب بیدار کند. فرهنگ عمومی جامعه روسیه شامل هنر، موسیقی، تاریخ و... بعد از قرن‌نهم‌میلادی و با به‌وجودآمدن جامعه مسیحی، تحت‌فشار بوده و به‌تدریج به‌خواب عمیقی فرورفته. بنابراین به جرات می‌گویم فرهنگ موسیقی کهن ما به‌طور کامل از بین ‌رفته و در ارتباط با سنت‌های نمایشی روسیه فقط براساس نوشته‌هایی که در دست هست، اطلاعاتی داریم. در میان کسانی که به‌طور جدی کار فرهنگی کرده و بی‌پرده با این موضوع برخورد می‌کنند، عدم‌اعتماد نسبت به آنچه درباره معرفی فرهنگ روسیه در تاریخ وجود دارد، دیده می‌شود. به عبارتی آنچه در تاریخ دیده می‌شود، با واقعیت فرهنگ و موسیقی کهن روسیه مغایرت دارد. اما فرهنگ در قلب و حافظه ملت و جامعه فرورفته و مردم دوست دارند خودشان را دوباره پیدا کنند و اعتمادبه‌نفس فرهنگی ازدست‌رفته‌شان را به‌دست آورند. اگر به رخدادهای سیاسی امروز و دیروز نگاهی بیندازید، درمی‌یابید روسیه و ایران در رابطه با فرهنگ و هنر در یک بلوک مشترک با یکدیگر فعالیت می‌کردند. اگر این همگرایی فرهنگی بهتر به‌وجود بیاید و آن قدرت فرهنگی و هنری‌ای که در منطقه وجود داشته، زنده شود، توان آن را خواهیم داشت در برابر هر«تهاجم فرهنگی» از هرسمت‌وسو مقاومت ‌کنیم. در این رابطه در قدم‌اول مهم است که یکدیگر را بشنویم و کنار هم گفت‌وگو کنیم. «نمایش»، این امکان را می‌دهد که کنار یکدیگر قرار گیریم و با هم صحبت کنیم و به یک فهم مشترک فرهنگی برسیم. بنابراین مدیریت کنسرواتوار مسکو و هیات‌امنای آن پیشنهادهای آقای نورشرق را در این زمینه بسیار عاقلانه، منطقی و کارساز می‌بینند. خوشبختانه این اعتماد برای همکاری متقابل در این رابطه وجود دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.