|

ماهواره‌ها در خدمت هواشناسی

بهبود وضعیت زمین

بابک فرهادی

ماهواره‌ای که دکتر «دارا انتخابی» و همکارانش می‌خواهند اطلاعتش را تفسیر کنند، یکی از مهم‌ترین ماهواره‌های سنجش وضعیت آب‌وهوایی جهان است. بسیاری بر این باورند وقتی که اطلاعات آن به‌درستی تفسیر شود، می‌تواند نقش بسیار مهمی در پیشگیری از وقوع سیل‌ها و همچنین آمادگی برای مقابله با پیامدهای خشکسالی داشته باشد. خود دکتر «انتخابی» در گفت‌وگویی با خبرنامه دانشگاه ام‌آی‌تی درباره اهمیت اندازه‌گیری رطوبت خاک و مزیت‌های این ماهواره در قیاس با ماهواره‌های قبلی می‌گوید: «برای اینکه درک کنیم اصولا چرا به اطلاعاتی درباره رطوبت خاک نیاز داریم یا ماهواره سنجش رطوبت خاک چه توانایی‌های ویژه‌ای دارد، باید کمی به عقب برگردیم و به این نکته توجه کنیم که ما در دهه‌های1980و 1990 چه اطلاعاتی درباره رطوبت خاک داشتیم. در آن زمان موضوع بررسی چرخه آب در حوزه آب‌شناسی و هواشناسی قرار داشت. تا زمانی‌که آب به شکل بخار بود و در ابرها جمع می‌شد، هواشناسان به آن علاقه داشتند. وقتی این آب به‌صورت انواع مختلف بارش‌ها به سطح زمین می‌رسید و در خاک نفوذ می‌کرد یا در سطح و زیر سطح جریان می‌یافت، کارشناسان آب‌شناسی به آن توجه می‌کردند. اما از دهه‌1980 که کامپیوترهای سریع عرضه شدند و توانایی ما برای مدل‌سازی سیستم زمین افزایش یافت، تغییری در شیوه نگاه ما به این موضوع صورت گرفت. البته باید اذعان کرد بیشتر این تغییرات نیز در ام‌آی‌تی انجام شد.» وی در این گفت‌وگو توضیح می‌دهد که چگونه به بررسی موضوع هم‌کنش شاخه‌های چرخه آب در زمین و اتمسفر پرداختند. به گفته دکتر «انتخابی»، آنان خیلی زود دریافتند مهم‌ترین عاملی که می‌تواند این دوبخش را به هم مرتبط کند، رطوبت خاک است. اما مشکل اصلی این بود که شبکه‌های زمینی برای اندازه‌گیری این متغیرها بسیار کم بودند و در نتیجه، از روی اطلاعات بسیار کمی که ارائه می‌کردند، نمی‌شد به درک درست و کاملی از این چرخه‌ها رسید. درنهایت نیز آنان برای آنکه بتوانند نقشه‌هایی جهانی و پویا از این چرخه‌ها تهیه کنند، تصمیم گرفتند از ماهواره‌هایی که به دور زمین می‌گردند، استفاده کنند. آنها کارشان را از سال‌2000 آغاز کردند و گروهی را تشکیل دادند تا ماموریتی را تعریف کنند که کارش تهیه نقشه‌هایی دقیق و صحیح از میزان رطوبت خاک باشد. اکنون که این ماهواره‌ها و اطلاعات آن در دسترس است، دکتر «انتخابی» و همکارانش نه‌تنها می‌توانند به چرخه کلی آب در زمین، دریا و هوا توجه کنند، بلکه می‌توانند به موضوعات بسیار مهم‌تری هم بپردازند؛ از جمله ارتباط بین چرخه آب با چرخه انرژی در طبیعت. چرا؟ چون زمانی که آب بخار می‌شود، انرژی را از محیط پیرامونش می‌گیرد و هنگامی که متراکم می‌شود و به شکل قطره‌های باران می‌بارد، این انرژی را به محیط برمی‌گرداند، پس رطوبت به‌نوعی پل ارتباطی چرخه آب و چرخه انرژی است. از طرف دیگر از آنجا که چرخه کربن و جذب کربن‌دی‌اکسید به فعالیت گیاهان و فعالیت گیاهان به چرخه آب بستگی دارد، می‌توان نتیجه گرفت میزان رطوبت خاک می‌تواند پل ارتباطی این سه‌چرخه درظاهر غیرمرتبط با هم باشد. این سه‌چرخه هماهنگ، مثل چرخ‌دنده‌های یک‌ساعت به همدیگر ارتباط دارند و اختلال در عملکرد یک چرخه، بر چرخه‌های دیگر اثر می‌گذارد. با این‌همه برای ارزیابی دقیق‌تر از میزان کارآیی این ماهواره و اطلاعاتی که عرضه می‌کند، باید سه‌سال دیگر هم منتظر بمانیم تا این ماهواره اطلاعاتش را عرضه کند و دانشمندان این اطلاعات را تفسیر کنند تا ببینیم چقدر می‌تواند در بهبود وضعیت نابسامان زمین موثر باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.