|

شهروندان همیشه‌آنلاین

رها معتمدی

«یک‌دانه کاشته می‌شود و طبیعت هزاران‌هزاردانه و نهال را پرورش می‌دهد.» از هرکشاورزی که بپرسید، همین پاسخ را می‌دهد؛ کاشت و کاشت و ریشه‌هایی که قدرتمند می‌شوند تا غلات غنی را تولید کنند. اگرچه تنها برخی از دولتمردان نخستین دانه‌های دموکراسی اینترنتی را کاشتند، اما هجوم انبوه دانه‌ها، نهال‌هایی به‌وجود آورد که اکنون تنها مشخص‌کنندگان آینده جهان هستند. در این میان برخی می‌گویند تکنولوژی را سرزنش نکنید چه امروز و چه حتی دیروز؛ چراکه تکنولوژی از تمامی جنبه‌های دموکراسی حمایت کرده است. همچنین کم‌بودن منابع مالی را هم سرزنش نکنید، چراکه هزینه‌هایی حاشیه‌ای همکاری‌های اینترنتی برای اجرای دموکراسی برای هردولت الکترونیکی بسیار حایزاهمیت است. در این میان آنچه فراموش شده، سیاستمداران هستند و این حقیقت که آن دانه‌های نخست دموکراسی اینترنتی، اکنون به میوه‌های رسیده‌ای تبدیل شده‌اند که نسلی به‌نسل دیگر منتقل می‌شوند. در این شرایط هرچه کار دولتمردان با پدیده‌هایی نظیر شهروندان همیشه‌آنلاین پیچیده‌تر می‌شود، در آن‌سو شهروندان با پدیده‌ای آشناتر می‌شوند که مرزها را برای آنان از بین می‌برد. در فرهنگ لغت «وبستر» در تشریح معنای لغوی دموکراسی آمده است: «دولتی که خواسته مردم در آن اولویت اصلی است و قدرت برتر توسط آنان چه مستقیم و چه غیرمستقیم به نمایندگی مردم اداره می‌شود.» و اگر لغت «اینترنتی» را به آن بیفزایم، با تغییر معنای آن اینگونه تفسیر می‌شود که هیچ‌چیز مانند استفاده از ابزار فناوری اطلاعات برای تسهیل، بهبود و توسعه تمرین دموکراسی موثر نیست. دموکراسی اینترنتی دارای دوجنبه تکنیکی و استراتژیک است. از منظر تکنیکی، فناوری اطلاعات بیش از هرزمان دیگری پیشرفت ارتباط و دستیابی به اطلاعات را به همراه داشته است. اما در این میان مسایل بنیادی‌تری نیز مطرح است؛ هسته‌ اصلی دموکراسی درواقع تشکیل و مدیریت شهروندان است و اکنون بیشتر دولت‌های جهانی به این مهم از طریق ارتباطات دیجیتالی دست پیدا کرده‌اند، اما اکثر آنان هنوز راه درازی پیش‌رو دارند تا بتوانند دموکراسی اینچنینی را در کشور خود پیاده کنند. مدل‌هایی برای دموکراسی اینترنتی از دهه‌های گذشته دانشگاهیان و دیگر روشنفکران به‌دنبال فهمیدن مدل‌هایی برای دموکراسی اینترنتی بودند. سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) سه‌مدل را برای فعل‌وانفعالات دموکراسی اینترنتی ارایه کرده است؛ نخستین مدل ارایه‌شده اطلاعات «یک‌سویه» است. این سازمان همچنین ارتباط دوطرفه، فضایی که در آن هرشهروند بتواند نظرات خود را ارایه و پاسخ آن را نیز دریافت کند دومین مدل را برای دموکراسی اینترنتی خود معرفی کرده است. سومین و آخرین مدل ارایه‌شده از سوی این سازمان، همان ارتباط برای درگیرشدن در سیاستگذاری‌هاست. همچنین «استفان کلمن» و «جان گوتز» از کارشناسان سیاسی چهارسناریو را برای دموکراسی اینترنتی ارایه کرده‌اند؛ نخستین سناریو آنان حمایت مستقیم تکنولوژی از دموکراسی است. آن‌دو در دومین سناریو خود می‌گویند این مساله بر منافع مردم عادی آنلاین تاثیر می‌گذارد. سومین سناریو تاثیر این نوع از دموکراسی بر تحقیقات و آرای مردمی است. درنهایت آنان معتقدند تکنولوژی بهترین راه برای درگیرکردن مردم در فرآیند آزادی سیاسی است. از سوی دیگر، برخی از کارشناسان چهارمدل مرحله‌ای را برای توسعه اینترنتی مطرح می‌کنند و معتقدند توسعه اینترنتی بر شرایط شهروندی مانند دموکراسی اینترنتی تاثیرگذار است. در نخستین مرحله، آنان می‌گویند سایت‌های اینترنتی اطلاعات آنلاین را با چارچوب مشخص در اختیار شهروندان قرار می‌دهند. در مرحله بعدی کاربران با جست‌وجوی اطلاعات، دانلود آنها یا دستیابی به سایت‌های مشابه، پیوسته باهم در تعامل هستند. در مرحله سوم، شهروندان سعی می‌کنند از طریق ایمیل یا قابل‌دسترس قراردادن اطلاعات، دریافت‌های خود را تکمیل کنند. این کارشناسان مرحله آخر را تحول داده‌ها می‌دانند. آنان بر این باورند که این مراحل، دولتمردان را در شرایط پاسخگویی قرار می‌دهد؛ مساله‌ای که برای اکثر سیاستمداران قابل‌پذیرش نیست. جنبش‌های‌ نوین‌ اجتماعی‌ و دموکراسی یکی‌ از روش‌های‌ فعالیت‌ زیست‌ جهان‌ در دموکراسی‌های‌ مدرن‌، روشی‌ است‌ که‌ توسط‌ جنبش‌های‌ ‏نوین‌ اجتماعی‌ در پیش‌ گرفته‌ شده‌ است‌. جنبش‌های‌ نوین‌ اجتماعی‌ در مرز بین‌ نظام‌ و ‏زیست‌ جهان‌ قرار دارند و از قواعد و شیوه‌های‌ زندگی و نیز از جامعه‌ مدنی‌ در برابر ‏دست‌اندازی‌های‌ نظام‌ حمایت‌ می‌کنند. افزون‌ بر ‏این‌، جنبش‌های‌ نوین‌ اجتماعی‌ به‌ ایجاد هویت‌های‌ اجتماعی‌، دانش‌ و اطلاعات‌ نیز می‌پردازند. آنها، آنگونه‌ که‌ «آیرمن» ‌ و «جیمسون»‌ معتقدند همانند یک‌ قلمرو‌، فضای‌ اجتماعی‌ جدیدی‌ ‏هستند که‌ توسط‌ تعامل‌ پویا بین‌ گروه‌ها و سازمان‌های‌ مختلف‌ پر می‌شود. جنبش‌های‌ نوین‌ اجتماعی‌ ‏دقیقا ارگان‌هایی‌ هستند که‌ مشکلات‌ را درک‌ و آنها را دستور کار عمومی‌ وارد می‌کنند. بر این‌ ‏اساس‌، هدف جنبش‌های‌ نوین‌ اجتماعی‌ ایجاد و انتشار اطلاعاتی‌ است‌ که‌ به‌‌طور مستقل‌ از نیازهای‌ ‏ادارات‌ و بازار پدید می‌آید. ساختار نامنسجم‌ اینترنت‌، بنا بر تحلیل‌ آیرمن‌ و جیمسون‌، این‌ امکان‌ را برای‌ ‏جنبش‌های‌ نوین‌ اجتماعی‌ فراهم‌ می‌کند تا به‌ فرآیندهایی‌ در‌حال‌‌شکل‌گیری‌ تبدیل‌ شوند که‌ محصول‌ ‏یک‌‌رشته‌ برخوردهای‌ اجتماعی‌ هستند. در این میان خدمات‌ خبری‌ و اطلاعاتی‌ سنتی‌ برای‌ این‌ نیازها مناسب‌ نیستند ‏چون‌ بیشتر واکنشی‌ هستند تا کنشی‌. علاوه‌ بر این‌، می‌توان‌ اینگونه‌ در نظر گرفت‌ که‌ جنبش‌های‌ نوین‌ ‏اجتماعی‌، نقطه‌ نظر اخلاقی‌ را در پیش‌ گرفته‌اند؛ به این معنی‌ که‌ آنها برای‌ منافع‌ اعضایشان‌ فعالیت‌ نمی‌کنند، ‏بلکه‌ برای‌ منافع‌ بشریت‌ یا طبیعت‌ به‌‌عنوان‌ اصلی مهم، کار می‌کنند.

منبع: تایم

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.