|

جامعه امروز در آینه سینما

مهدی ملک‌محمد . روان‌شناس

جشنواره سی‌وسوم فیلم فجر هم گذشت؛ با تمامی نقص‌ها و قوت‌هایی که می‌توان با برنامه‌ریزی بهتر، از نقص‌ها، کاست و بر قوت‌ها، افزود. آنچه بیش از هرچیزی در فیلم‌های این دوره از جشنواره رخ نمود، محوریت فیلمنامه‌ها با موضوعات روانشناسی خانواده ایرانی بود. بحران خانواده ایرانی به‌خصوص در نسل جوان که به‌عنوان خانواده نوپا از آن نام برده می‌شود، چندسالی است که در گزارش‌های عالمان علوم روانشناسی و جامعه‌شناسی وجود دارد و صدای هشدار و زنهار چندسالی است بلند است؛ البته کو گوش شنوا. اما همنوا با این کارشناسان، امسال، نسل نو سینمای ایران نیز در قصه‌ فیلم‌هایشان نگرانی‌شان از آنچه در خانواده ایرانی اتفاق می‌افتد را نشان تماشاگر دادند و این اتفاق مثبتی است. دیگر، فیلم‌ها و فیلمسازان، برج ‌عاج‌نشینانی نیستند که بی‌خبر از درد جامعه و به‌خصوص طبقه متوسط شهری داستان‌ برج‌عاج‌نشینانی را روایت کنند که هیچ ربطی به مخاطب عام ندارد. اگر این جمله را نصب‌العین خود قرار دهیم که «هنر، آیینه تمام‌نمای جامعه است»، باید بپذیریم که فیلمساز امروز، به‌درستی به‌مثابه آیینه‌ای تمام‌عیار از آن چیزی می‌گوید که در لایه‌های زیرین جامعه شهری ایران می‌گذرد؛ خیانت، اعتیاد، مشکلات ارتباطی و طلاق موضوعاتی هستند که هر روانشناسی به‌وفور پای صحبت مراجعانش با آن مواجه است و سیاست «نهان‌سازی» و «هیس» نه‌تنها از این مشکلات نکاسته، بلکه آمار آن را افزوده. مخالف‌خوانی که با عنوان منتقد، شیوه فیلمسازان امروزین را پررویی می‌نامد، یا نمی‌داند یا خودش را به ندانستن زده است که مشکل امروز جامعه شهری ایران همین‌هاست که در این فیلم‌ها به بخشی از آنها پرداخته شده است. مگر در «رخ دیوانه» که مساله شبکه‌های اجتماعی و بحرانی که در نسل جوان ایرانی وجود دارد، نمایش داده شده، چه‌چیزی بود که اینطور، برخی را برانگیخته؟ نشان‌دادن نشئگی یک دختر جوان مرفه که مادری خیانتکار دارد و تجربه تجاوز، دروغ و حقه‌ جوان آرزومند و طالب کارت پایان‌خدمت، عشق لحظه‌ای و... چه‌چیزی در درون خود دارد که مسوول سابق سینمایی را چنین آشفته کرده است؟ مگر در «مرگ ماهی»، کارگردان جوان فیلم، چه‌چیزی می‌گوید جز بحران در خانواده ایرانی؟ مگر در «من دیگو مارادونا هستم»، بهرام توکلی چیز دیگری می‌خواهد بگوید جز اینکه بحران در خانواده ایرانی جدی است؟ و گفت‌وگو عنصر غایب مشکلات خانوادگی و ارتباطی ماست؟ مگر در فیلم «خانه دختر»، قصه غیراز این است که یک دختر جوان شاد و خوشحال از رفتن به خانه بخت، در روز آخر دوران مجردی‌اش، با انگ احتمال‌داشتن روابط جنسی پیش از ازدواج مواجه می‌شود و چه زود آرزوهای خود را در مواجهه با مادرشوهری سنتی و بدبین، بربادرفته می‌بیند؟ اگر دیدن فیلم‌هایی با محتوای آسیب‌های اجتماعی، بعضی‌ها را عصبی می‌کند، اجازه دهید بگویم که این آسیب‌ها را، هرروز در کلینیک‌های مشاوره به‌وفور مشاهده می‌کند که البته روندی افزایشی نیز دارد. فیلمساز کاری نکرده است جز اینکه به شکل آینه‌ای در برابر جامعه بایستد تا همه ببینند که این جامعه، حالش بد است. آنچه در این دوره از جشنواره، قابل‌تحسین بود همین رویکرد سینماگران جوان به‌مشکلات جوانان این مرزوبوم بود؛ مشکلاتی که گاه از کلینیک‌ها و تحقیق‌های روانشناسان و جامعه‌شناسان راه به بیرون ندارد و در مجرایی پنهانی، ظهور و بروز می‌کند. فیلمساز امروز ایرانی با شجاعت تمام، به مشکلات انسان امروز ایران، نگاهی روانشناختی و جامعه‌شناختی انداخته و این اتفاق مبارکی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.