«حسین پاکدامن»، رییس انجمن علوم اعصاب ایران در گفتوگو با «شرق» تایید کرد:
با کمبود مراکز تخصصی درمان سکته مغزی در کشور روبهرو هستیم
نگار کرمیان
سکته مغزی دومین علت مرگومیر در کشورهای درحالتوسعه بعد از بیماریهای قلبی- عروقی و سومین علت مرگومیر در کشورهای توسعهیافته بعد از بیماریهای قلبی و سرطانها شناخته شده است. از سابقه خانوادگی، پرفشاری خون، بیماری دیابت، افزایش چربی خون، استرس، مصرف سیگار، موادمخدر و مشروبات الکلی، چاقی و کمتحرکی بهعنوان عوامل خطرساز ابتلا به سکته مغزی نام برده میشود و با رعایت عوامل فوق میتوان از آمار مبتلایان به سکته مغزی کاست. در همین زمینه با دکتر «حسین پاکدامن»، متخصص مغز و اعصاب، رییس انجمن علوم اعصاب ایران و استاد دانشگاه شهیدبهشتی تهران گفتوگویی داشتیم. با ما همراه باشید.
در ابتدا بفرمایید تعریف سکته مغزی چیست؟ سکته مغزی یا استروک به معنای قطع ناگهانی جریان خون مغز است که منجر به تخریب بافت مغزی میشود. معمولا بسته به اینکه جریان خون در کدام قسمت از مغز قطع شود، علایم ظاهرشده متفاوت است. 80درصد سکتههای مغزی بهعلت گرفتگی رگ بهوجود میآیند که به آن «ترومبوز» میگویند. در 20درصد بقیه موارد، سکتههای مغزی بهعلت پارهشدن یک رگ ایجاد میشود. از این 20درصد، 12درصد مربوط به خونریزیهای داخلی مغزی است که بیشتر بهعلت افزایش فشارخون و بیماریهای التهابی که منجر به ملتهبشدن جدار رگ میشود، رخ میدهد. هشتدرصد دیگر نیز به دلیل وجود یک رگ غیرطبیعی در مغز است. در مواقعی هم وجود «آنوریسم» ممکن است در سنین 50 تا 70سالگی موجب پارگی رگ و خونریزی در مغز شود. (گفتنی است برخی افراد بهطور مادرزادی دارای حفرههای غیرطبیعی مغزی هستند که به آن آنوریسم گفته میشود. علایم آنوریسم معمولا تا سنین 50 تا 70سالگی بروز نمیکند.) ناهنجاریهای عروق مغزی از دیگر علل سکته مغزی بهشمار میرود. شیوع سکته مغزی در جهان و در ایران به چه میزان است؟ سکته مغزی دومین علت مرگومیر در کشورهای درحالتوسعه بعد از بیماریهای قلبی و سومین علت مرگومیر در کشورهای توسعهیافته بعد از بیماریهای قلبی و سرطانهاست. سکته مغزی سالانه باعث مرگ 150 تا 160هزار ایرانی میشود. چه عواملی باعث ابتلا به سکته مغزی میشوند؟ نتایج یافتههای پژوهشی در تمام دنیا، رابطه مستقیم سکته مغزی با دیابت و پرفشاری خون را تایید کردهاند تا جایی که گفته میشود، شانس ابتلابه سکته در این بیماران سهتا چهاربرابر بیش از افراد دیگر است. در تعریف فشارخون طبیعی گفته میشود در سنین زیر 60سال باید فشارخون اولیه (سیستولیک) بالای140 و فشارخون دوم (دیاستولیک) بالای90 و در سنین بالای 60سال نیز این میزان باید کمتر از 150روی 90باشد. اگر فشارخون فردی در زیر سن 60سالگی بیشتر از 140روی 90 باشد، این افزایش فشار باید با رعایت رژیم غذایی که مهمترین آن کاهش مصرف نمک است و نیز به کمک دارو اصلاح شود. متاسفانه افزایش فشارخون یک بیماری بدون علامت است که باید خیلی جدی گرفته شود. در صورتی که قند خون مبتلایان به بیماری دیابت نیز کنترل نشود، احتمال ابتلای آنان به سکته مغزی دو تا چهاربرابر بیش از سایرین است. ابتلابه بیماریهای قلبی نیز از عوامل ابتلابه سکته مغزی بهشمار میرود. شناخت عوامل ابتلابه سکته مغزی تا چه حد در کاهش ابتلابه این بیماری طی سالهای اخیر نقش داشته است؟ با اینکه شناسایی عوامل منجربه سکته مغزی از سوی جامعه پزشکی در سهدهه اخیر سبب پیشرفتهای چشمگیری در زمینه کاهش مرگومیر ناشی از سکته مغزی در دنیا شده است، اما متاسفانه وضعیت اطلاعات مردم در این زمینه مطلوب نبوده و اکثرا اطلاع کافی ندارند. البته این تنها مختص جامعه ما نیست. نتایج بررسیها در آمریکا نیز بیانگر آن است که اطلاعات مردم در زمینه علایم سکته مغزی بهمراتب کمتر از سکته قلبی و سرطانهاست. بهنظر میرسد نقش رسانههای گروهی در اطلاعرسانی در زمینه معرفی عوامل مستعدکننده و علایم خبرکننده سکته مغزی بسیار مهم است. در خبرها به نقل از جنابعالی ذکر شده بود سن سکته مغزی در ایران 10سال پایینتر از کشورهای پیشرفته است. لطفا در این مورد توضیح دهید. نتایج یکبررسی هشتساله انجامشده در دهه60خورشیدی در کشور که گزارش آن به وزارت بهداشت و نتایج آن در کنگرههای بینالمللی اروپا، آمریکا و خاورمیانه نیز ارایه شد، بیانگر آن بود که سن سکته مغزی در ایران 10سال پایینتر از کشورهای غربی و خاورمیانه است. یافتههای این پژوهش نیز رابطه افزایش فشارخون، قند و چربی خون را در ارتباط با ابتلابه سکته مغزی موردتاکید قرار داده است. چرا سن سکته مغزی در ایران پایینتر از دیگر کشورهاست؟ بهنظر میرسد ایرانیان از نظر ژنتیکی، برای ابتلابه سکته مغزی مستعدترند بنابراین لزوم پیشگیری از عوامل خطرساز باید بیشتر موردتوجه قرار گیرد. پرفشاری خون، بیماری دیابت، افزایش چربی خون، استرس، مصرف سیگار، مواد مخدر و مشروبات الکلی، چاقی و کمتحرکی ازجمله عوامل کاهش سن سکته مغزی در کشور شناخته شدهاند. چه توصیههایی برای پیشگیری از سکته مغزی دارید؟ همانطور که عنوان شد، کنترل چربی، فشار و قند خون در کاهش ابتلابه سکته مغزی نقشی اساسی دارد. نکته دیگری که در این تحقیق به آن رسیدیم، نقش چربی بد یا کلسترول خون در ابتلابه سکته مغزی بود. طبیعی نگاهداشتن چربی خون شامل کلسترول و تریگلیسیرید در درجهاول با رعایت رژیم غذایی، مانند کاهش مصرف گوشت قرمز و دوم به کمک دارو از دیگر عوامل مهم جلوگیری از سکته مغزی بهشمار میرود. پیشگیری از چاقی با داشتن تحرک، پرهیز از مصرف مشروبات الکلی و سیگار نیز از عوامل مهم در این زمینه است. براساس تحقیق فوق، برای اولینبار ارتباط سیگار با سکته مغزی را گزارش کردیم درحالحاضر شاهدیم در تمام کتابهای پزشکی رابطه مصرف سیگار با سکته مغزی بهخصوص در جوانان موردتاکید قرار گرفته است. یافتههای پژوهشی دیگر در کشور که 10سال بعد انجام شد نیز این مساله را موردتایید دوباره قرار داد. پرهیز از فشارهای روانی و استرس از دیگر راههای پیشگیری از سکته مغزی است. با رعایت این اصول بهطور قابلتوجهی از آمار مبتلایانبه سکته مغزی در کشور کاسته خواهد شد. نقش سابقه خانوادگی را در ابتلابه سکته مغزی تا چه حد موثر میدانید؟ افرادی که سابقه خانوادگی ابتلابه سکته مغزی دارند، باید بیشتر مواظب خود باشند، بهخصوص کسانی که اقوام درجهیک آنان در سنین زیر 55سالگی دچار سکته مغزی شدهاند. چنددرصد از افراد دچار سکته مغزی میتوانند با اقدامات درمانی زنده بمانند و چنددرصد این سکتهها به مرگ منجر میشود؟ با اینکه طی سالهای اخیر با پیشرفتهای پزشکی در دنیا، با کاهش میزان مرگومیر ناشی از سکته مغزی روبهرو بودیم، اما ناتوانی پس از سکته افزایشیافته که این امر علاوه بر ایجاد مشکلات برای بیماران سبب تحمیل هزینههای اقتصادی زیادی بر آنان و جامعه شده است. آمارها نشان میدهد 85درصد مبتلایان به سکته مغزی با اقدامات درمانی زنده میمانند و 15درصد بقیه میمیرند. مساله مهم در میان نجاتیافتگان سکته مغزی، تحمل عوارض پس از عمل است. بنابر آمارهای موجود، 30درصد این افراد قادر به انجام امور اولیه زندگی مانند غذاخوردن، لباسپوشیدن، حمامرفتن و... نیستند و 70درصد نیز ناگزیر به ترک کار میشوند. لطفا در مورد اهمیت عامل زمان در رساندن بیمار دچار سکته مغزی به مراکز درمانی توضیح دهید. ضروری است بیمار به محض روبهرو شدن با اولین علامت سکته به بیمارستان رسانده شود. این امر هرچه سریعتر باشد در بهبود بیمار تاثیر بیشتری خواهد داشت. یافتههای پژوهشی نشان میدهد، هر دقیقه تاخیر در درمان بیماران دچار سکته مغزی سبب ازبینرفتن 1/9میلیون سلول مغزی میشود و از آنجا که هر سلول مغزی مسوول عملکرد خاصی در بدن است با تخریب هر سلول، بیمار در مواردی همچون حرکات چشمی، تکلم و بلع، دچار اختلال و یک دست یا یک دست و پایش فلج میشود. اختلال در هوشیاری و کاهش حافظه و نیز اختلالات تعادلی از دیگر پیامدهای تاخیر در درمان سکته مغزی است. بنابراین آشنایی مردم با علایم سکته مغزی برای رساندن سریع بیمار به مراکز درمانی از نکات مهم و حایز اهمیت است. آیا مراکز درمانی تخصصی برای خدمترسانی به بیماران دچار سکته مغزی در کشور وجود دارد؟ درحالحاضر بیشتر بیمارستانهای عمومی به این بیماران خدمترسانی میکنند، اما ضروری است به کمک مسوولان بتوانیم این مراکز را در کشور افزایش دهیم. در کشور بیمارستانهای تخصصی مستقل برای بیماران دچار سکته قلبی وجود دارد، اما بیمارستان تخصصی مستقل برای بیماران سکته مغزی نداریم. در صورت تاسیس این بیمارستانها، باید مانند کشورهای پیشرفته مجهز به هلیکوپتر و گروه مجرب برای انتقال هرچه سریعتر بیماران باشند تا زمان طلایی درمان از دست نرود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.