لزوم توجه به اهمیت سکتههای مغزی
دقایق ارزشمند را از دست ندهیم
مهدی فرهودی .متخصص مغز و اعصاب ،عضو ایرانی هیات بورد سازمان جهانی سکته مغزی
چشمها را باید شست و باید به سکته مغزی مثل سکته قلبی و تصادفات نگریست و دقیقهای را از دست نداد. هر دوثانیه، یکنفر در جهان دچار سکته مغزی میشود و هر ششثانیه، یکنفر جان خود را در اثر آن از دست میدهد. سکته مغزی، شایعترین علت ناتوانی در افراد بالغ است و سبب تحمیل هزینههای کلان بر خانوادهها و جامعه میشود. از هر ششنفر، در طول زندگانی یکنفر دچار سکته مغزی میشود که آن یکنفر ممکن است خود ما یا یکی از عزیزان ما باشد. متاسفانه براساس بررسیها، سن بروز سکته مغزی مثل سکته قلبی، 10سال پایینتر آمده است. بر این اساس، سازمان جهانی سکته مغزی، از سال2006 زنگ خطر جهانی سکته مغزی را به صدا درآورده و همه را به مقابله با آن فراخوانده است. امروزه با وجود درمانهای موجود در فاز حاد، شروع بیماری، سکته مغزی دیگر مثل قدیم بیدرمان نیست. اگر بهموقع مراجعه شود و درمانهای لازم ارایه شود، تا حد زیادی از عوارض بیماری کاسته میشود و ممکن است بیمار به زندگی طبیعی خود برگردد. امروز کشورهای توسعهیافته توانستهاند با ارایه درمانهای جدید پیشگیریهای لازم، این بیماری را تا حد زیادی کنترل کنند و آن را از علت سوم مرگومیر به علت چهارم و اخیرا به علت پنجم رساندهاند ولیکن متاسفانه در کشورهای در حال توسعه، از علت سوم مرگومیر به علت دوم مرگ بالا آمده است. سکته مغزی انواع مختلفی دارد که در اثر انسداد یا پارگی رگ بروز میکند. فرم انسدادی که سبب نرسیدن خون به قسمتی از مغز و بروز علایم ناشی از آن میشود، شایعترین فرم سکته مغزی است. بسته به محل گرفتار مغز، علایم مختلفی بروز میکند که بروز ناگهانی اختلال تکلم، انحراف ناگهانی دهان یا ضعف یا فلج ناگهانی یک طرف بدن بهویژه دست از شایعترین آنها است که فرد به محض بروز و مشاهده هرکدام از این علایم باید سریعا به بیمارستان دارای بخش سکته مغزی ارایهگر درمان مراجعه کند. یکی از درمانهای مهم ثابتشده فاز حاد، استفاده از داروی تزریقی حلکننده لخته (با نام «tPA») است که در بیماران حائز شرایط، در زیر 3 الی 4/5 ساعت بهصورت وریدی تزریق میشود. از درمانهای دیگر، مداخلات شریانی برای حل یا درآوردن لخته است که اگر بهموقع و مناسب استفاده شود، میتواند نجاتبخش زندگی مبتلایان باشد. درمانهای فوق، بهصورت برنامههای تعریفشده جهانی، در بیمارستانهای دارای بخش ویژه سکته مغزی (استروک یونیت) یا مراکز خاص سکته مغزی انجام میشود و در کنار درمانهای مرحله حاد، در مراحل بعدی، درمانها و مراقبتهای متعدد بعدی مثل توانبخشی، تغذیه، مراقبتهای قلبی و... بهصورت تیمی و فراگیر در سطح کشورهای پیشرفته ارایه میشود که همین اقدامات سبب کاهش چشمگیر عوارض سکته مغزی و پیشگیری قابل توجه از بروز آن شده است. متاسفانه این بیماری مهم در کشور ما مغفول مانده است و فعلا برنامه جامعی برای آن تصویب و اجرا نشده است. البته بعضی مراکز دانشگاهی بهصورت خودجوش و براساس احساس نیاز، برای ارایه حقوق بیماران، قدم پیش نهادهاند و با وجود عدم پوشش بیمهای دارو، این خدمت مهم ثابتشده جهانی را ارایه میدهند که در این میان بیمارستان فیروزگر تهران، بیمارستان امامرضای تبریز، بیمارستان نمازی شیراز و بیمارستان قائم مشهد در این زمینه فعال هستند. دانشگاه علوم پزشکی تبریز این افتخار را دارد که در سایه همت جمعی مجموعه دانشگاه و گروههای نورولوژی، طب اورژانس، رادیولوژی، آزمایشگاه و نرسینگ توانسته است بهصورت سازمانیافته، کد سکته مغزی را تعریف کرده و بیماران را پذیرش و خدمت لازم را در مرحله حاد ارایه دهد و در سطح کشور، بیشترین تعداد تزریق را انجام داده است (بالغ بر 140 مورد) و حتی اولین انتقال هوایی بیمار سکته مغزی با هلیکوپتر را بهصورت موفقیتآمیز عملی کرده است و با درمان بهموقع، جان بیماران وخیمی را نجات داده است. لیکن این حرکتهای پیشرو تنها نقش راهبازکنی و تشویقی دارند و بدون حمایت کلان کشور در عرصه دولت و وزارت محترم بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، نمیتوان بر این بیماری مخوف غلبه کرد و بهصورت جامع حرکت کرد. در تمام کشورهای موفق در عرصه مذکور، وزارتهای متبوع نقش حمایتی قوی و گستردهای داشتهاند. بنابراین امید میرود دولت تدبیروامید (که سلامتی مردم را سرلوحه برنامههای خود قرار داده است و با پوشش دارو در بعضی دانشگاهها کمک اولیهای کرده است)، به این موضوع بسیار خطیر، نگاه ویژه، عمیق و عملیاتی مبذول کند. امید است بسته جامع درمانی استروک، بخش استروک و مراکز استروک، بیمارستانهای حائز شرایط تعریف شوند و حمایتهای لازم بهصورت پایدار از آنها بهعمل آید، چراکه در این بخش، از قافله جهانی بسی عقب ماندهایم. امروزه لازم است آنچنان که به تصادفات و سکتههای قلبی نگریسته میشود، به این بیماری نیز توجه شود چرا که هر دقیقهای که بر بیمار سکته مغزی سپری میشود، بار بیماری را گرانتر و عوارض ناشی از آن را بیشتر میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.