|

گل‌به‌خودی هسته‌ای

زینب اسماعیلی‌سیویری

این‌روزها با انتشار خبرهایی که از درز اطلاعات مذاکرات‌هسته‌ای توسط اسراییل حکایت می‌کند، می‌توان نگرانی مذاکره‌کنندگان ایرانی در تمام یک‌سال‌و‌نیم گذشته را بهتر درک کرد.

واشنگتن‌پست افشا کرده که «دفتر نتانیاهو جزییات مذاکرات‌هسته‌ای ایران را به رسانه‌ها درز می‌دهد.» در یک‌سال‌و‌نیم گذشته که هدایت مذاکره‌هسته‌ای‌ایران به وزارت‌خارجه سپرده شده، تمام اعضای تیم‌مذاکره‌کننده هسته‌ای ایران از درز اطلاعات داخل مذاکره به اغیار نگران بودند. یک‌جمله کلیدی در دیپلماسی مذاکره می‌گوید که «انتشار هر خط اطلاعات از داخل مذاکره، یعنی دادن یک‌ امتیاز به طرف مقابل مذاکره» موضوعی که مدام مورد ‌تاکید جواد ظریف، رییس تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای و همراهانش قرار دارد؛ اگرچه مذاکره‌کنندگان ایالات‌متحده به‌عنوان یک‌عضو تاثیر‌گذار مذاکره، عمدتا به عهد افشا‌نکردن اطلاعات مذاکره پایبند نماندند و این‌را در سفرهای متعدد آنها قبل یا بعد از مذاکرات به «تل‌آویو» یا میزبانی میهمانان اسراییلی در واشنگتن‌، می‌توان دید؛ همان‌چیزی که این روزها به چالشی جدی بین «تل‌آویو» و «واشنگتن» تبدیل شده‌است؛ اما واضح است که این کانال ارتباطی، هیچ‌گاه به طور کامل قطع نشده‌ است. از همین‌رو اطلاعاتی به درست یا غلط‌، غلوط‌ شده و اغراق‌آمیز یا تخفیف‌یافته از میزان توافق و عدم‌توافق به مقامات اسراییلی داده می‌شود که بازتاب آن را هم در نشریات وابسته به این رژیم می‌توان دید. اما میزان «غلو» یا «تخفیف اطلاعات» منتشرشده در این رسانه‌ها مشخص نیست. نتیجه همه این پیچیدگی این است که مذاکرات تهران و 1+5، به‌ویژه آنگاه که دستیابی به توافق نزدیک می‌شود، از ریاض تا تل‌آویو، از برخی کشورهای عربی تا همسایگان دور‌و‌نزدیک، ولوله ایجاد می‌کند تا این توافق را دورتر و دورتر کنند. تا به‌اینجای‌کار، حرجی نیست. در همه سال‌های گذشته، اعتمادی بین ایران و کشورهایی که اکنون برای حل و فصل مساله هسته‌ای با آنها در‌حال مذاکره است، وجود نداشته (این‌نکته هم بارها از سوی مذاکره‌کنندگان ایرانی موردتاکید قرار گرفته‌است). حال اگر در این بین آنها با حربه اطلاعات دادن به اسراییل یا عربستان و غیره، بخواهند روی مذاکره تاثیر منفی بگذارند یا هر اقدام دیگری، مذاکره‌کنندگان ایرانی باید آنقدر هوشیاری داشته‌باشند که آن را خنثی کنند. اما این حکایت، یک وجهه داخلی هم دارد. تمام یک سال‌گذشته جواد ظریف، عباس عراقچی و مجید تخت‌روانچی زیر ضرب و فشار داخلی بوده‌اند که چرا از آنچه داخل مذاکرات می‌گذرد به آنها اطلاعات داده نمی‌شود. عمدتا سردمداران این دعوا هم، برخی اعضای تندرو در مجلس بودند؛ همان‌کسانی‌که اتفاقا در برهه‌هایی با انتشار بخش‌هایی از اطلاعاتی که تحت‌عنوان «محرمانه» با آنها در میان گذاشته‌ شده بود، موجب شکستن قدرت چانه‌زنی تیم مذاکره‌کننده ایرانی شدند. در یکی از جلسات همین کمیسیون، رییس کمیسیون می‌گوید: «این اطلاعات محرمانه است و نباید به بیرون درز پیدا کند»، اما یک‌عضو کمیسیون در جواب به رییس می‌گوید «خودش در مورد طبقه‌‌بندی اطلاعات تصمیم می‌گیرد و نظر او را نمی‌پذیرد.» بدین‌‌گونه، شرایط دست‌کمی از وضعیت «مات» و «پات» همزمان ندارد. در‌حالی‌که وزیرت را از دست داده‌ای و شاه هم در یک قدمی سقوط باشد، چه‌چیزی برای چانه‌زنی و مذاکره می‌ماند؟ به‌جای آنکه امنیتی‌ترین کمیسیون مجلس، در مدیریت امنیتی‌ترین و حساس‌ترین و در‌عین‌حال فنی‌ترین پرونده کشور به تیم مذاکره‌کننده، کمک فکری برساند و «یار شاطر» باشد، یک‌تنه نقش «بار خاطر» را برعهده گرفته ‌است. ماجرا اتفاقا همان‌جایی پیچیده‌تر می‌شود که اعضای تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای در بسیاری مواقع، به بهانه انتشار اخبار یا گزارش‌هایی در رسانه‌های اسراییلی، از تریبون رسانه‌های نزدیک به طیف‌خودشان به باد انتقاد گرفته می‌شوند یا برای ادای توضیح به مجلس کشانده می‌شوند. بارها تیم مذاکره‌کننده گلایه کرده‌اند چرا به جای اعتماد به آنها، به حرف مقامات صهیونیستی و مطالب منتشرشده در رسانه‌های آنها اعتماد و استناد می‌کنند. هیچ‌کدام از ما در شرایط فعلی مخاطب سخنانمان و تاویل آنها از سخنمان را انتخاب نمی‌کنیم. این قاعده پیچیده در جهان امروز شامل حال همه می‌شود؛ از مقامات بالای سیستم گرفته تا آنها که در رده‌های پایین‌تر کار می‌کنند. در یک‌ماه آینده، همه این فشارها بیشتر خواهد شد، اما هیچ‌کدام ما (ما به‌عنوان یک رسانه با سطح سیاسی مشخص، مذاکره‌کنندگان، نمایندگان مجلس و...) از تاثیر‌گذاری ناشیانه بر مذاکرات مبرا نیستیم. این روزها، بخشی از آنچه به اسراییلی‌ها مرتبط بود، فاش شد. باید امیدوار بود آنها که در یک‌سال‌و‌نیم گذشته در داخل کشور به بهانه‌های مختلف سیاسی مذاکرات‌ هسته‌ای را سیبل قرار دادند، در ضرب‌الاجل موجود تا دستیابی به توافق نهایی هسته‌ای، همدلی پیشه کنند. اگر توافق صورت گرفت، می‌توان آن را به‌صورت فنی و جدی نقد کرد، اگر توافق هم به‌دست نیامد، فرصت برای غر‌زدن بسیار است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.