نگاهی نو به «هیستری»
عبدالرحمن نجلرحیم . عصبشناس و عصبپژوه
هیستری، با تولد نورولوژی (عصبپژوهی بالینی) در قرننوزدهم معنای مدرنی پیدا کرد. بیماران هیستریک بهجای پناهبردن به معبد و دیر و صومعه (بهدنبال معجزه)، به درمانگاهها و بیمارستانهای مجهز به علم پزشکی جدید (برای تشخیص و درمان) سرازیر شدند. «ژان مارتینشارکو»، یکی از پیشگامان علم نورولوژیست که درطول 20سال به تحقیق درباره هیستری پرداخت. با ادامه پیگیرانه پژوهش در بیماری هیستری توسط «شارکو» و شاگردانش، سنگبنای بررسی آسیبهای گذرا در مغز و اعصاب پویا، گذاشته شد که در آسیبشناسی معمولی ردپایی از آنها دیده نمیشد. نورولوژی پویا که «شارکو» با پیگیری مسرانه بیماری هیستری بهدنبالش بود، به نقش اختلال کارکردی در مدارهای بین مناطق پیچیدهتر مغزی (یعنی روان) در ایجاد بیماریهایی چون هیستری توجه داشت. کارهای اولیه شاگردان «شارکو»، «پیر ژنه»، در برپایی آزمایشگاه روانشناسی تجربی و «پل سلیه»، در زمینه بررسی نوروفیزیولوژی این بیماری قابلذکر است. جلسات هفتگی «شارکو» که با شرکت شاگردان و بازدیدکنندگانی از سراسر دنیا همراه بود، بیشتر به نمایش تئاتری شباهت داشت که با صحنهآرایی و نورپردازی خاص، درپی نشاندادن قدرتنمایی بالینی در ایجاد و درمان حملات هیستریک هنگام خلسه خواب مصنوعی (هیپنوز) بود. افراد هیستریک در بدیهیترین امور (یعنی کنترل اعضای تن خود) از اعمال اراده، ناتوان و پذیرای نقش قدرت بیرونی (دیگری) در القای اراده برای ایجاد کنشهای تنانه در خویشتن خود هستند. بعید بهنظر میرسد «شارکو» از نقش قدرت خود بر بیماران هیستریک آگاهی نداشته و اگر او از چنین پدیدهای آگاه بوده، قطعا به چشمانداز دیگری از نورولوژی (عصبپژوهی بالینی-اجتماعی) توجه داشته که هنوز در قرن بیستویکم تحقق نیافته است. آزمون بالینی ساده «هوور» (پزشک آمریکایی غیرنورولوژیست) در بیماران هیستریک، نشان میدهد با انحراف توجه این افراد از عضو بهظاهر فلج، عضو فلج بهحرکت میافتد. این نشان میدهد تا چه حد توجه و تمرکز فرد هیستریک معطوفبه عضو ازکارافتاده است. این توجه وسواسگونه به عضو مبتلا، با فعالیت افزایشیافته قشر پیش پیشانی مغز در امآرآی کارکردی افراد هیپنوز مطابقت دارد. در هیستری، توجه به قدرت اراده خودی تضعیف میشود و سیستم شناختی فرد مبتلا، با تمرکز توجه به عضو ازکارافتاده، درطلب استمداد، توجه مشترک از سوی منبع قدرتی بیرونی (اغلب پزشک) را لازم دارد. در امآرآی کارکردی شواهد اندکی از اختلال کارکرد در قشر مغز پیش پیشانی و میانی (بخشی از مغز اجتماعی)، دیده میشود که نشان از اختلال در افتراق احساسی-عاطفی خود از دیگری و محدودیت کنترل ارادی و اجرایی کنشهای هیجانی-عاطفی در صحنه تن برای ارتباطات اجتماعی دارد. این اختلال میتواند ناشی از تروما یا ضربههای عاطفی گذشته باشد. تنوع تفسیرهای معنایی از علایم هیستریک در شرایط مختلف اجتماعیفرهنگی، خود میتواند ناشی از طبیعت وابستهبه شرایط و بافت اجتماعی مقولههای معنایی در محور شناخت استوار بر عاطفه و احساس باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.