گفتوگو با ابراهیم نوروزی درباره اینکه چرا سلفی میگیریم
مریضی که از عکس تب میکند
آزاده تاجعلی : سن شروع عکاسی به سه، چهارسالگی رسیده است. در خیابانهای شهرها و حاشیه روستاها هر روز عکسهای بیشمار گرفته میشود. مردم عادی تا دیروقت به جای خواب و آرامش به انتشار عکسهای روزمره خود در فضاهای مجازی مشغولند و از این کار لذت میبرند. مهم نیست کیفیت یا تکنیک عکسهایشان چگونه است. آنها موبایل دارند پس عکاس هستند. اما این عکسها قرار است کجا به نمایش گذاشته شود و هرکدام چقدر دیده میشود؟ شاید گفتوگو با یک عکاس - ابراهیم نوروزی- که عکاسی را از روزنامه جامجم تا شعبه آسوشیتدپرس در ایران در کارنامهاش دارد و برنده یک دوره جایزه ورلدپرسفوتو هم بوده بتواند به این ماجرا کمک کند.
تب عکاسی چنددرجه شده است؟ عکاسی پاپیولار (عمومی) این سالها به اوج خودش رسید. مردم بهدلیل برخورداری بیشتر از گوشیهای موبایل مجهز، شروع به ثبت بیشتر تصاویر خانوادگی، هنری و اجتماعی کردند. هرشخصی دیگر توان عکاسی نیمهحرفهای را در خودش میبیند و بهدلیل داشتن موبایل میگوید من عکاس هستم در حالی که بسیاری از ما در خانه یکساز داریم اما نوازنده نیستیم یا هرروز رانندگی میکنیم، اما راننده بهشمار نمیرویم. تب عکاسی اکنون باید به چهلویکی، دودرجه رسیده باشد چون هدف اصلی بسیاری از مراحل زندگی این شده که عکس بگیریم. دیگر مهم نیست در خیابان دعوا میشود تصادف یا آتشسوزی رخ میدهد یا کسی را اذیت میکنند، باید فقط عکس گرفت و عبور کرد. جالب است که ما بهعنوان عکاس حرفهای در بسیاری از رویدادها از مردم عادی عقب میمانیم، مثلا در تجمع مقابل سفارت فرانسه خود من نتوانستم حریف یک مرد میانسال شوم که تلاش میکرد با دوربین موبایلش هرلحظه را ثبت کند. به او گفتم میتوانی عکسهای بسیار باکیفیت از امروز را در خبرگزاریها برای خودت ذخیره کنی و این همه به زحمت نیفتی اما به خرجش نرفت. نمیشود گفت این رویکرد همگانی ناپسند است اما با این وضع، نگاه حرفهای به عکس و عکاسی تا حدودی از مردم دور میشود. رسانهها و بهویژه روزنامهها تا چه میزان علاقه مردم به عکس را درک کردهاند؟ با وجود اقبال بیش از حد مردم به عکس جالب است که هنوز در رسانههای نوشتاری مانند روزنامهها نتوانستهایم تقاضای آنان را برآورده کنیم. همه روزنامهها سرویس عکس دارند اما منظورشان جایی است که باید در خدمت دیگر سرویسها باشد و مطالب مورد نیاز برای صفحات مختلف را تامین کند، یعنی از عکس بهعنوان ابزار مستقل و مفید در رسانهها استفاده نمیشود و برایش فقط جنبه تزئینی و صفحهپرکنی تعریف کردهایم. جالب است که میبینیم مردم تا حد مرگ به عکاسی از رویدادهای مختلف علاقه دارند مثلا به علت عکاسی در مکانهای خطرناک یا زمانهای نامناسب، قربانی میشوند، اما نمیآییم از این موضوع برای بیشتر خواندهشدن و دیدهشدن نشریاتمان استفاده کنیم. در بسیاری از روزنامههای معتبرجهان صفحات اختصاصی برای عکس وجود دارد که کار روزنامهنگاری فقط با درج عکس انجام میشود، یعنی بدون متنهای سنگین، طولانی و طاقتفرسا که بیشتر خوانندگان حوصله اتمام آن را ندارند، از تصاویر برای بیان هدف استفاده میشود. ما هم میتوانستیم مثلا برای مبارزه با اعتیاد بهعنوان یکی از بحرانهای اساسی جامعه، به جای نشر مقالههای هرروزه و گزارشهای مبسوط و علمی، به انتشار عکسهای مستند بپردازیم. میل به دیدن عکس به هرحال بیشتر از میل به خواندن مطلب است ولی هنوز صفحه عکس در کنار دیگر صفحات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و هنری روزنامههایمان تعریف نشده است و کار چندانی نمیشود برای ارایه عکس به صورت حرفهای انجام داد. در سالهای گذشته البته یکروزنامه داشتیم که راه خوبی برای ارایه عکس بهکار میگرفت؛ هرهدفی داشت در صفحه اولش بهصورت کامل، یکعکس کار میکرد. بههرحال فهمیده بود که با دیدن عکس تمامصفحه، اقبال خرید و خواندن روزنامه بیشتر میشود. شاهد استقبال از ارایه عکس به صورت ساختارشکنانه در شبکههای اجتماعی هستیم. اینها عکس حرفهای هستند؟ ارزش تکنیکی دارند؟ بسیار پیش میآید که یکعکس بدون تکنیک، بیکیفیت و ساختگی، با شرحی هنجارشکنانه یعنی با جملات غیرعرفی شامل توهین و ناسزا، هزارانلایک گرفته است. امکان داشت عکاسان این آثار سالها زحمت بکشند و کار حرفهای عکاسی کنند اما اسمشان را کسی نشنود و مشهور نشوند، اما اکنون برای خودشان یک ژانر دارند و تصور محبوبیت در میان عکاسان ایران و جهان لحظهای آنان را رها نمیکند. نمیخواهم نام ببرم اما بیشتر این اشخاص تجربه و دغدغه عکاسی ندارند. سطح ارایه آثارشان بسیار پایین است و در صورت داوری حرفهای و بینالمللی عکاسی، هیچ امتیاز و شانسی برای برندهبودن و موفقیت ندارند. مگر در کشورهای دیگر میشود تصویری را با طنز و شوخی و ناسزا یا رویکردهای غیرهنری شرح داد و اسمش را عکاسی گذاشت؟ فکر میکنم اینگونه از عکاسان نوظهور قصد ندارند حرف خاصی با آثارشان بزنند و فقط دوست دارند معروف باشند؛ وضع آنقدر دردناک است که از یک جایی شروع میکنند به نشر عکسهای شخصی از زندگی روزمره خودشان و آن را سبک شخصی مینامند. اینگونه موارد البته بهصورت عمومیتر هم در جهان دیده میشود. گاهی عکسهای منتشرشده در سایت اصلی اینستاگرام 300هزارلایک میگیرند که هیچتکنیک و ارزش عکاسی خاصی هم ندارند اما در مقابل وقتی صفحه شخصی عکاسان برتر دنیا را میبینم عکسهایشان حتی صد طرفدار هم ندارد. این موضوع نشان میدهد که اگر عکسی بسیار دیده و بازنشر نشود دلیل حرفهایبودن آن نیست اما نمیشود گفت فقط هم حرفهایبودن مهم است. بسیاری از مردم حوصله دیدن عکس حرفهای را ندارند. مانند آنکه حوصله دیدن فیلم معناگرا را هم ندارند. میروند سراغ فیلمهای کمدی سطح پایین. نه پیامی به آنها منتقل میشود و نه خودشان خواستار دریافت اندیشهای هستند. فقط ببینند، سرگرم شوند و تمام. عکاسی مستند در ایران چه وضعی دارد؟ دغدغه عکاسی مستند خیلی کم بهچشم میخورد؛ چون برای این کار باید جهانبینی خاص داشت و بهوسیله عکس، آن را به دیگران نشان داد. متاسفانه عکاسان ما دغدغه کار مستند را ندارند؛ چون آنقدرها نمیخواهند با دوربین حرف ویژهای بزنند و برای این کار دغدغهمند نیستند. گاهی فقط میخواهند جایزه بینالمللی بگیرند، به شهرت برسند یا درآمد مناسب دستوپا کنند. شاید به دوستان و همکاران عکاسم بر بخورد اما من عکاس مستند در ایران ندیدم و خودم را هم عکاس مستند نمیدانم؛ چون توقع بسیار بیشتری از خودم دارم. درست است که برای چهارمجموعه عکاسی جوایز برتر عکاسی در دنیا را کسب کردهام اما اینها مرا اقناع نمیکند. در عین حال که بسیاری مرا نقد کردند که عکسهای مستندم از مراسم اعدام و قربانیان اسیدپاشی، سیاهنمایی است و برای نشان دادن این تصویرهای ناخوشایند از ایران جایزه به من دادهاند. باید بگویم که هدف از کار مستند در عکاسی باید بیان یک واقعیت و فراهمکردن زمینه برای کاستیها و ناراستیها باشد. بههرحال آسیبهای اجتماعی در همه جوامع وجود دارند که نمیشود آنها را نادیده گرفت. من با بهتصویرکشیدن معضلاتی در جامعهام، میخواهم راه برای صحبت اساسی درباره آنها باز شود و در مقابل، عدهای میگویند: اصلا این عکسها نباید دیده شود و هیچ حرفی هم نباید دربارهشان بزنیم. میخواهند کل یک جریان تلخ را نبینیم و دربارهاش حرف هم نزنیم. مجموعه مستند من از قربانیان اسیدپاشی دوسال پیش از جریانهای اصفهان، منتشر و برنده جایزه ورلدپرسفوتو شد. همانموقع میشد توجه بیشتری به این موضوع کرد و برای پیشگیری از افزایش قربانیانش راهی اندیشید نه اینکه عکاس مستندش را به چالش کشید. قایلبودن به این گونه عکاسی، قایلبودن به آزادی بیان است. هدف از مستندنگاری هم اصلاح جامعه است. اگر عکاس بخواهد برای اصلاح جامعهاش یک مجموعه مستند را برای یک مدیر قضایی بفرستد که راه به جایی نمیبرد. بهتر است کاری کند که مجموعهاش در سطح جوامع بیشتر دیده شود تا تصمیم بهتری توسط همان مدیر در داخل گرفته شود. رویارویی خودتان با دنیای عکاسی چگونه بود؟ در سال83 برای کار در قسمت انفورماتیک به یکخبرگزاری وارد شدم. اما بیشتر از آنکه به درستکردن شبکه و مشکلات فنی آیتی علاقه نشان دهم، از سرویس عکس سر درمیآوردم. یک دوربین حرفهای خریدم و یکسال مطالعه تخصصی و عکاسی کردم. هروقت تیم خبری به سفر میرفت، من هم برای کارهای فنی همراهشان میرفتم و پابهپای عکاسان خبری عکس میگرفتم تا اینکه پس از تحمل مشکلات فراوان برای درج عکسهایم در خبرگزاری، دبیر عکس همراهیام کرد و کمکم عضو و دبیر سرویس عکس همانجا شدم. اکنون هم پس از فعالیت در سرویسهای عکس روزنامهها، در دفتر آسوشیتدپرس مشغول هستم. وقت بسیاری برای راهنمایی عکاسان جوان میگذارم و دوست دارم هر عکاسی خودش باشد و نگاه شخصی خودش را دنبال کند. برای این هدف خیلی ساده و صمیمی با هر کسی که برایم اثری بفرستد همراهی میکنم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.