پاولوس کاپرالوس:
در هوا انقلاب را تنفس میکنیم
سیاوش رزمند
«پاولوس کاپرالوس» را با مولانا به یاد میآورم که شیفتهاش بود؛ او را با اطلاعات بینظیرش از فرهنگهای مدیترانه به یاد میآورم که تا دوردستترین روستاها را واکاویده بود. به یاد دارم که چگونه از نابودی فرهنگی به نام یونان زیر بار ریاضت میگفت و میدانم امروز چه شور و امیدی به فردایی دارد که در تمام سالهایی که میشناسمش، لحظهای از کنشگری برایش جدا نمانده است. او دانشآموخته دانشگاه تسالونیکی در یونان و «روانشناسی بازار» در دانشگاه «وستمینستر» لندن است؛ شهری که اکنون هم در آن زندگی میکند. از او خواستم تا برایم از یونانیبودن در اینروزها بگوید: تنها چیزی که قطعی است، این است که آنها (سیریزا) میخواهند به هرقیمتی موفق شوند و خودشان کاملا به این قضیه اعتقاد دارند! اگر قابلیت آنها تلفیقی از اراده و آگاهیشان باشد، در مرحله نخست به موفقیت چشمگیری خواهند رسید: مجموع آنچه میتوانند ارایه دهند در کل بالاتر از تمام دولتهای پیشین خواهد بود، برای مثال دولت ساماراس دولتی امتحان پسداده به حساب میآمد اما در چه محیطی؟ سیستم سیاسی بحرانزده، مالامال از فساد و زدوبند که ساماراس و ائتلاف پشتسرش بندبازهای خوبی در آن بودند. از سویی «سیریزا» برنامهریزی کرده که تیمی از دانشمندان سیاسی و اقتصادی عملگرا تشکیل دهد و به غرب این پیام را مخابره کند که اهداف اصلاحاتی آنها بیش از آنکه تجربی باشد، واقعبینانه و کمیتگرا خواهد بود. اصلاحات داخلی بخش سادهتر کار است، اما نباید از یاد برد که مذاکرات اروپایی برای بازپرداخت بدهیهای مالی یونان در واقعیت غیرقابل پیشبینیتر و پیچیدهتر از آن چیزی است که در زبان گفته میشود. این پیشبینیناپذیری ناشی از امکان ریسکی است که در تمامی مراحل مذاکرات، خود را نشان میدهد و سنجشی برای موفقیت دولت جدید یونان خواهد بود. جدای از تمام اینها، از نظر تاریخی هم هیچ انقلابی بدون ریسک به وقوع نپیوسته است. از لحاظ روانی هم اینروزها یونانیها در هوا انقلاب را تنفس میکنند و بیش از هرزمانی آمادگی پذیرش ریسکهایی را دارند که این نسیم تغییرات با خود به میانشان خواهد آورد. رهبر سیریزا «الکسیس سیپراس» در اوایل حرکت عمومیاش پس از انتخاب به عنوان نخستوزیر به شکلی کاملا سمبلیک به 200پارتیزانی که توسط نازیها اعدام شده بودند، ادای احترام کرد. ولی حقیقت این است که پشت این سمبلیسم سیپراس پیامی روشن برای آلمان امروز نهفته است. این لید آوازی، پیامی محرمانه از سوی نخستوزیر جدید یونان است، مسلما این است که او نمیتوانست ماموریتش را بدون ادای احترام و انجام مناسکی ماتریالیستی در مدح و ستایش نیاکان قهرمانش (پارتیزانها) آغاز کند. بهنظر میرسد شعارهای پیش از انتخابات چندان برای جذب رایدهندگان چپگرا کافی نبوده است. خلاف «پودموس» (حزب چپگرای رادیکال اسپانیایی، به معنی: «ما میتوانیم»)، «سیریزا» حزبی نسبتا قدیمی به حساب میآید، ولی مانند بقیه احزاب اروپایی هم خانوادهاش (از لحاظ ایدئولوژی) تنها پس از بحران اقتصادی اخیر بود که رشدی چشمگیر پیدا کرد. حال سوالی که پیش میآید، این است که آیا قرار است همهچیز ساده و راحت باشد؟ خب، پاسخ این است که قضایا بیشتر شبیه یکرابطه عاشقانه اما دیوانهوار است و نتیجه نهایی را باید به این حساب گذاشت که عشاق (دولت و مردم یونان) چقدر جسور باشند و بتوانند دست به معجزه بزنند! آنچه امروز پیشروی ما قرار گرفته، این نکته است که آیا ما با شیوهای نوین از حکمرانی و سیاست در اروپا روبهرو هستیم؟ یافتن پاسخ وابسته به چندپارامتر است: الف) نتیجه مذاکرات یونان - اتحادیه اروپا در رابطه با بدهی مالی یونان ب) تغییر حقیقی و محسوس در زندگی شهروندان یونانی ج) رشد اقتصادی اروپا بیاییم اینطور نگاه کنیم که اگر گفتوگوها با اتحادیه اروپا و رهبر ظاهریاش آلمان به جایی نرسد (خواه پایان و خواه ادامه ریاضت اقتصادی)، اروپاییها در اسپانیا، پرتغال، ایرلند و ایتالیا احتمالا از حمایت از احزاب آیدهآلیست و ضدسیستم در کشورهایشان عقب خواهند نشست. در سوی مخالف، میتوان تصور کرد که چه اتفاقی خواهد افتاد اگر «سیریزا» به نتیجهای درخشان در مذاکرات برسد یا اینکه حداقل بخشی از بدهی را منتفی کند. این اتفاق نهتنها روشنکننده راه یونان است که خوشبینی را در تمام کشورهای زیر بدهی اروپا گسترش خواهد داد. اما در داخل، اگر یونانیها تغییر محسوسی را در زندگیشان، بهخصوص در زمینه سطح رفاه عمومی احساس نکنند، بهزودی ایمانشان را به دولت منتخب جدید از دست خواهند داد. نباید فراموش کنیم تمام 37درصد رای یونانیها متعلق به حزب «سیریزا» نبوده است و برای سالها پیش از این آنها در حدود پنجدرصد آرا را به خود اختصاص میدادند. در آخر هم نیازی به این نیست یادآوری کنیم محبوبیت دولتهای نوین ضدنئولیبرال هنگامی افزایش مییابد که اقتصاد پیشرفت داشته باشد و این دولتها بتوانند بر مشکل بیکاری فایق آیند. پاسخ نهایی به این سادگی نیست؛ آنهم وقتی که مشکلات اینچنین سیال هستند و هرگونه پیشگویی در رابطه با آینده و جهتگیری سیاستهای اروپایی را مبهم و ناممکن میکند. در هرحال، اینطور بهنظر میرسد گرایش جدیدی شکل گرفته که کمی هم چپگرایانه است. بسیاری از سیاستمداران از «اولاند» تا «رنزی» و از «ازبورن» تا «اوباما» حداقل در اسم «حکمرانی نو» را پذیرفتهاند، بخشی به این خاطر است که این مساله به خودی خود جهتگیری و پرستیژی آرمانخواهانه به آنها میدهد (تمامی این رهبرها روزهایی را به یاد میآورند که جوان، چپگرا و علیه سنن و قواعد مرسوم اجتماعی بودند) و بخشی دیگر به این خاطر است که بتوانند از مزایای بازیابی وجههشان در داخل کشورهای خود نهایت استفاده را ببرند و در پایان اینکه آنها همگی به این درک رسیدهاند که چه حوادث ممکنی در پشت این اروپاگرایی موجود یا جنبش جهانی ضدجهانیسازی نهفته و این خود نشاندهنده تغییری هرچند کوچک در مدل سیاست اروپایی است. اما همین تغییر کوچک نیز توسط همان الیت سیاسی پیشین (احزاب سیاسی پیش از خود) مورد فرصتطلبی و خطدهی قرار میگیرد و در پایان کار آنچه میمانده این است امروز این تنها یونان است که دولتی حقیقتا چپگرا دارد و باقی مردم اروپا همچنان در پیچوخم همان دموکراتبازیهای احزاب سیستماتیک دولتی هستند. همچنین نمیتوانی موافق این نباشی که این نسل جدید از احزاب سیاسی توسط نیروهای اجتماعی مطرح میشوند، آنهم به صورتی که کارل مارکس به شکل پروسه دیالکتیکی شرح داده که به ناچار نتیجهاش این خواهد بود که احزاب جدید با احزاب قدیمی ادغام شده و در عمل جادهصافکن افراد دیگری با منافعی بعضا متضاد به قدرت میشوند. کسی در این بین گفت «تحقیر»؟ آن هم تحقیری غیرقابلدرک از سوی رسانههای جمعی که وجهی کلیشهای به خود گرفته و دیکته میکند سیستم سیاسی و اقتصادی یونان چگونه برای تمامی این سالها بیاثر و غیرقابل اطمینان بوده است. معتقدم این همان مهر پایانی است که سیپراس بر تحقیری پنجساله میخواهد بزند که نادیدهگرفتن و حس حقارت برای پنجسال، پیش چشم یونانیها تنها بخشی از آن است. در عوض آن تحقیر، آنچه امروز ما شاهدش هستیم دستاوردی بزرگ است که بسیار سریع پیش چشم ما یونانیها قرار گرفته، دولت جدید حس وقار و شایستگی را در شهروندان یونان بازسازی کرده و فضای امروز یونان بسیار سبکتر و امیدوارانهتر شده است. در هرحال، ما باید به تعادلی در بین اروپاییها برسیم که هم سیاستمداران و هم شهروندان اروپا باید این شایستگی را بهرسمیت بشناسند و بازخوردی مثبت نسبت به آن نشان دهند و از دولت و مردم یونان حمایت کنند. از سوی دیگر، حس انقلابی ناشی از موفقیت یونانیها را اگر اروپاییها نتوانند بهمثابه اصلاحی در شرایط کنونی بپذیرند، این امر به اعتماد متقابل لطمه خواهد زد و همراه با خود برخوردهایی در هر دوبعد سیاسی و فرهنگی را پدید خواهد آورد که تنها این چرخه شریرانه حقارت (نسبت به یونان و باقی کشورهای بدهکار) را روغنکاری میکند. این به این معنی است که دولت «سیریزا» باید دست به اصلاحاتی موثر بزند و منابع انسانی یونان را کاملا در نظر بگیرد، دولت جدید باید در خارج، همگان را متقاعد کند آنها برای ارتقای تمام اروپا تلاش میکنند و همچنین در داخل، جامعه را متقاعد کند که آنها حقیقتا با تمامی دولتهای پیشین متفاوت هستند. اما باید پذیرفت که انجام همه اینها بسیار دشوار است. شاید اوضاع بهتر شود شاید هم بدتر، اگر بخواهم مقایسهای بگویم، وضعیت امروز ما شبیه به زمان جنگ استقلال یونان است. بسیار دشوار، اما ممکن است راه به آزادی ببرد و ما نیاز به شانس و اقبالی داریم که شجاعانمان را یاری دهد. اینکه «سیریزا» دست به ائتلاف با حزب راستگرای «یونانیهای مستقل» زده است، مرا نگران نمیکند. همکاری میان صداهای متفاوت جامعه تنها در زمینه مثبتش است که قابل تفسیر خواهد بود. از طرف دیگر اینکه اینگونه ائتلاف هم بخشی از عملگرایی سیاسی است، تنها «حزب یونانیهای مستقل» (آنل) هستند که تا انتهای خط در کنار «سیریزا» در مذاکرات پیرامون بدهیهای مالی ایستادهاند و تنها آنها هستند که به عنوان کوچکترین اپوزیسیون داخلی ایفای نقش میکنند. همه اینها به کنار، بسیار غیرواقعی و پرهزینه برای اقتصاد یونان و حزب «سیریزا» میبود، اگر آنها درخواست تجدید انتخابات را میکردند. «یونانیهای مستقل» یکحزب راست افراطی آنگونه که «بیبیسی» تصویر کرده و دیگر رسانهها هم با آغوش باز پذیرفتهاند، نیست. آنها بسیار محافظهکار هستند ولی راست افراطی به هیچعنوان نیستند همانطوری که «سیریزا» آنگونه که تصور میشود یک حزب رادیکال چپگرا نیست. هردو اینها احزابی مردمگرا هستند (مردمنهان) که جریانهای اقتصادی و الیت سیاسی یونان را (طبقه حاکمه) دربر نمیگیرند و نمایندگی نمیکنند. در آخر باید بگویم آنچه یونان احتیاج دارد: برابری برای زنان، مهاجران، مسلمانان، یهودیها، اقلیتهای قومی و مذهبی است. در کنار این، مسایلی همچون رفع باجخواهی اجتماعی، جوانان، کولیهای روما، حقوق شهروندان در برابر پلیس، آموزشی که باید برای همه باشد، اصلاحات اقتصادی، احترام همگان به قانون، محو بوروکراسی، تسحیل زندگی روزمره شهروندان یونانی و اخلاقی والا در جامعه همه آنچه است که یونان چشم به تغییرشان دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.