فرارسیدن زمان تصمیمگیری هستهای
اردشیر زارعیقنواتی
:روند حلوفصل پرونده هستهای ایران در چارچوب مذاکرات گروه 1+5 و تهران به مراحل حساس و تعیینکننده خود رسیده است. با اظهارات مقامهای ارشد ایران و آمریکا درخصوص الزام حصول توافق تا تاریخ تعیینشده و عدم ضرورت تمدید مذاکرات برای یکدوره دیگر، به نظر میرسد که طرفین مناقشه و مذاکره به نقطه پایان و زمان تصمیمگیری نهایی رسیدهاند. در روزها و هفتههای باقیمانده تا پایان این مهلت، بازیگران میدان مذاکره در شرایطی قرار دارند که بیشباهت به راهرفتن روی طناب نخواهد بود. تا اینجای کار، روند مذاکرات و اظهارات طرفین مذاکرهکننده نشان میدهد که تقریبا تمام بحثهای حقوقی و تکنیکی انجام گرفته و اراده سیاسی برای تصمیمگیری نهایی از سوی طرفین اجتنابناپذیر است. در شرایطی که مطالبات و خواست همه طرفهای درگیر در عرصه ملی، منطقهای و بینالمللی در پرونده هستهای ایران حتی در جزییترین زوایای آن کاملا مشخص شده است، با توجه به وضعیت درونی و بیرونی حوزههای تصمیمگیری در این خصوص و تاثیر منفی تداوم این بلاتکلیفی و مذاکرات فرسایشی، ضرورت تصمیمگیری نهایی یک امر عاجل و اجتنابناپذیر است. موقعیت کنونی بهگونهای است که هیچکدام از طرفین مذاکره بهدلیل حرکت خزنده نیروهای بازدارنده و امکان ازدستدادن ابتکار عمل در مقابل این طیفها در حوزههای ملی، منطقهای و بینالمللی، نمیتوانند عنصر «زمان» را برای اجتناب از اطاله پرونده از دست بدهند. همزمان نشانههای خوشبینانه و بدبینانه نسبت به فرجام مذاکرات هستهای توسط منابع مختلف دیده میشود اما بهدلیل آشفتگی بیشتر در جناحهای مخالف توافق هستهای بهخصوص از جانب «بنیامین نتانیاهو» و محور محافظهکار منطقه در کنار جناحهای افراطی در حلقه دلواپسان و جمهوریخواهان کنگره در واشنگتن، به نظر میرسد که روند مذاکرات بهسمت حصول توافق و مصالحه پیش میرود. این روند مثبت حتما به مفهوم سهولت کار تیمهای مذاکرهکننده نخواهد بود و بدون تردید نقش نیروهای بازدارنده و مخالف توافق به دلیل وجود دیوار بیاعتمادی تاریخی بین تهران- واشنگتن را نمیتوان کمرنگ دانست. روندهای دیپلماتیک همواره در چارچوب رهیافت رسیدن به نقطه توافق و مصالحه مرضیالطرفین حرکت میکند و در چنین وضعیتی ترسیم یک خط موازی حول خواستهای حداکثری جواب نخواهد داد. اصولا صرف طیکردن روند دیپلماسی و مذاکره خود میتواند پذیرش منطق چانهزنی از سوی دو طرف باشد و در چنین شرایطی عرف دیپلماسی و معامله لاجرم در موقعیت کاهش سطح مطالبات حداکثری و رسیدن به نقطه تفاهم در موقعیت مطلوب در چارچوب منافع ملی انجام میگیرد. برعکس منطق جنگ که در میدان کارزار یکی پیروز و دیگری شکست خورده برجای میماند، در میدان دیپلماسی و مذاکره موضوع اساسی توافق و مصالحه روی یک قالب بینابینی تنظیم میشود که هر دوطرف، تا حدودی به خواست اصولی خود رسیده و «تنها قاعده»، محاسبه میزان سود و زیان خواهد بود. از زمانیکه بار دیگر در دولت «حسن روحانی» با توافق بالاترین مقامات، مسیر پرونده هستهای کشور در مجرای دیپلماسی و مذاکره قرار گرفت، مسلما ارکان قدرت در ایران به این قاعده سیاسی پایبند هستند چراکه برهمزدن همین قاعده بازی یا کشدارکردن پرونده، چندان منطقی نیست. در طرف غربی و بهخصوص آمریکا نیز همین شرایط و قاعده واقعیت عینی خواهد داشت و بهخصوص دولت «باراک اوباما» که در ششسال گذشته تقریبا در عرصه سیاست خارجی چندان موفق نبوده است و بیشترین اشتیاق و تمایل خود را بر دستیابی به یک موفقیت بزرگ دیپلماتیک در تغییر روابط بین تهران با واشنگتن متمرکز کرده است، باید به این امر وقوف داشته باشد که عدم رسیدن به توافق در کمترین زمان ممکن شاید برای همیشه دست آنان را از ادامه کار و کسب موفقیت کوتاه کند. پیوند انکارناپذیر پرونده هستهای ایران با چگونگی روابط بین تهران- واشنگتن و همچنین بیثباتی در خاورمیانه که در آن تروریسم بنیادگرا به یک تهدید منطقهای و بینالمللی تبدیل شده است، ضرورت حلوفصل این پرونده را بیشازپیش به یک پیشدرآمد «ثبات» استراتژیک ارتقاء داده است. در وضعیتی که ضرورتهای عینی در آرایش نوین نظام بینالمللی و ساماندهی جدید به ژئوپلیتیک منطقه، موفقیت در مذاکرات هستهای و رسیدن به مصالحه را در کانون توجه و تامل خود قرار داده است، هرگونه اخلال در این روند یک زیان اساسی را به تمام طرفهای درگیر تحمیل خواهد کرد. در حاشیه نشست مونیخ وزرای امور خارجه ایران و دیگر همتایان وی در گروه 1+5 طی دیدارهای دوطرفه و چندجانبه خود آخرین تحولات این پرونده را مرور کرده و از زبان مقامات ارشد دو طرف نیز آخرین پالسها و خطوط مصالحه به صراحت بیان گردید. به نظر میرسد هفتههای آینده آخرین فرصت برای تصمیمگیری است و بعد از سپریشدن این فرصت، هرگونه سرمایهگذاری بر آینده نامعلوم برای ادامه فرسایشی این روند جایی در منطق سیاسی نخواهد داشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.