راهکاری برای تجربههای ناب
آزمایش بدون آزمایشگاه
بابک فرهادی
یکی از معضلهای درسهایی مانند فیزیک، شیمی، زیستشناسی یا زمینشناسی این است که بسیار مبتنی بر مشاهده مستقیم پدیدههاست و تا زمانیکه دانشآموز این پدیدهها را از نزدیک مشاهده نکند، از درک عمیق آنها ناتوان میماند. برای حل این مشکل مسوولان آموزشوپرورش، از سالها پیش به فکر چاره بودهاند، از جمله اختصاص فصلی در پایان کتاب برای آزمایش یا حتی تدوین کتاب مستقل آزمایشگاه برای درسهای فیزیک و شیمی. متاسفانه این راهحلها تاکنون چندان موثر نبودهاند، چراکه نه ساعت خاصی برای آزمایش پیشبینی شده است، نه آزمایشگاهی وجود دارد، نه متخصص و کارشناس آزمایشگاه در مدرسه هست و نه... . بسیاری از مدارس نیز سالها برای تجهیز آزمایشگاهها تلاش کردهاند، اما تا زمانیکه معلمان شوقی برای انجام چنین آزمایشهایی نداشته باشند، همه تلاشها محکوم به شکست است. کارشناسان پس از سالها تحقیق دریافتند عدمرغبت معلمان برای آنجام آزمایش، دلایل بسیاری دارد که نبود یا کمبود وسایل و تجهیزات آزمایشگاهی و همچنین کارشناسان و متخصصان آزمایشگاه از مهمترین این نقصیههاست. بههمیندلیل چاره کار را در تجهیز آزمایشگاههای مرکزی دیدند. در این طرح، برای هرشهر یکآزمایشگاه مجهز ساختند و هرروز دانشآموزان یکی از مدارس را به آزمایشگاه دعوت میکردند تا آزمایشهای کتابهای درسی را برای آنان انجام دهند. متاسفانه این طرح هم به دلایل بسیار ناکام ماند، ازجمله مشکلات مربوط به نقلوانتقال دانشآموزان به آزمایشگاه مرکزی. خلاصه آنکه متاسفانه تاکنون مسوولان آموزشوپرورش اهتمام چندانی برای انجام آزمایش در مدارس نداشتهاند و طرحهایی هم که در این زمینه ارایه شدهاند، هیچکدام به سرانجام نرسیدند. اگر احیانا در مدرسهای، برنامهای برای انجام آزمایشهای علمی وجود داشته باشد، بیشتر بر مبنای انگیزههای شخصی معلمان و مدیران است و نه رویهای که آموزشوپرورش مبتکر و مجری آن باشد، اما شاید راهکارهای زیر بتواند تاحدودی باعث رونق آزمایش در مدارس شود: 1 آزمایشهایی را باید در کتابهای درسی مطرح کرد که با حداقل تجهیزات قابلانجام باشد. متاسفانه برخی از مسوولان آموزشوپرورش که با فرایند آموزش آشنا نیستند، گمان میکنند در آزمایش حتما باید هسته اتم را شکافت، اما واقعیت این است که بسیاری از آزمایشهای فیزیک و شیمی بسیار ساده هستند و با ابزارهای ابتدایی و دردسترس، میتوان آنها را در مدرسه و خانه انجام داد. 2 مدارس بهجای آنکه آزمایشگاهها را از انبوهی از وسایل و تجهیزات آزمایشگاهی پر کنند، بهتر است کیتهای ساده و ارزانقیمتی را تهیه کنند. امروزه بسیاری از آزمایشگاههای مدارس پر از وسایل آزمایشگاهی است، اما آزمایشی در آن انجام نمیشود. مدیران و مسوولان گلهمند هستند که با آنکه آزمایشگاه مدرسه کامل است، آزمایشی در آن صورت نمیگیرد ولی، معلمان هم مدعی هستند که آزمایشگاه ناقص است و نمیتوان آزمایشی را در آن انجام داد. شاید بهنوعی هردوطرف حق داشته باشند. شاید تهیه کیتهای آزمایشگاهی راهحل سادهای برای این معضل باشد. برای مثال هماکنون کیتهایی برای آزمایش مبحث الکتریسیته یا نور دبیرستان در بازار موجود است که مدارس بهآسانی میتوانند آن را تهیه کنند. مهمترین ویژگی این کیتها این است که انجام آزمایشها با استفاده از آنها آسان است، دیگر اینکه میتوان این آزمایشها را در کلاس درس و همزمان با تدریس انجام داد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.