استفاده از فناوریهای جدید در آموزشوپرورش نوجوانان
تهدید یا فرصت
ترجمه: سیروس تقیپور . کارشناسارشد حقوق خصوصی، مدرس دانشگاه
سومین کنفرانس بینالمللی شهروند دیجیتالی سال گذشته در شهر سنسباستیان اسپانیا برگزار شد. موضوع کنفرانس، استفاده از تلفنهای همراه جهت تعلیم و تربیت نوجوانان بود. باوجود نظرات مختلفی که در مورد فواید، مضرات و کاربرد چنین فناوریهایی در نظامهای آموزشی وجود دارد، اما روند معمول در مدارس، ممنوعبودن استفاده از آنها در کلاسهای درس است. بااینحال به نظر میرسد اگر استفاده از فناوریهای نوین ارتباطی و اطلاعاتی که روشی نوآورانه و مبتکرانه است، به فرایند یادگیری دانشآموزان کمک کند، میتواند در پیشبرد اهداف آموزشی بسیار مفید واقع شود. مضافا اینکه قابلیت دسترسی آسان و ویژگی منحصربهفرد آنها را باید بهعنوان امتیازهایی مثبت محسوب کرد. در این مقاله، نظرات نویسندگان مختلف، تجارب آموزشی موجود در این زمینه و درنهایت فرصتها و تهدیدهای استفاده از تلفنهای همراه برای آموزشوپرورش نوجوانان بررسی میشود. اولین سوالی که در این مقاله باید به آن پاسخ دهیم این است: نوجوانان چه کسانی هستند و چه ویژگیهایی دارند؟ نوجوانی دوره سنی گستردهای است که معمولا سنین 12سالگی تا 18سالگی را در برمیگیرد. هریک از آنان دارای ویژگیهای متفاوت و گاه منحصربهفردی هستند. بهطور معمول نوجوانان، اجتماعی هستند. آنها تمایل دارند با یکگروه شناخته شوند و بخشی از کارهای آن گروه را انجام دهند. نوجوانان به ارتباطات اجتماعی نیاز دارند، زیرا آنها ساعتها با دوستان خود در مورد مسایل مختلف مدرسه حرف میزنند. به همدیگر پیام کوتاه و ایمیل میدهند. باهم شوخی میکنند. بازیهای سرگرمکننده، مبادله عکس و فیلم نیز بخشی از اعمالی است که از طریق گوشیهای هوشمند همراه انجام میگیرد. چه اتفاقی در آموزشوپرورش رخ خواهد داد؟ خوشبختانه در سالهای اخیر، آموزشوپرورش تغییرات و دگرگونیهای زیادی کرده است، زیرا در بیشتر مدارس استفاده از فناوریهای جدید گسترش یافته، بهنحوی که این امر باعث شده بهترین استعدادهای دانشآموزان در زمینههای درسی تبلور یابد. دانشآموزان برای ارضای حس کنجکاوی خود نیاز به برقراری ارتباط با گروههای دیگر دارند تا بتوانند تمایلات خود را بروز دهند. پس چرا معلمان، تلفنهای همراه هوشمند را نوعی تهدید دربرابر آموزشوپرورش میدانند؟ از نظر برخی مسوولان آموزشی، این گوشیها فضای تازهای را بهروی دانشآموزان گشوده و باعث حواسپرتی و عدمتوجه آنها به دروس ارایهشده بهوسیله معلمان شدهاند، اما در پاسخ میتوان گفت حواسپرتی امر جدیدی نیست و همیشه در کلاسهای درس وجود داشته، که باید سعی شود این امر به حداقل برسد. اگر ما بهجای آنکه دانشآموزان را مجبور به گوشدادن کنیم، سعی کنیم تلاش، تمرین و آموختن علم را در کلاسها یاد بدهیم، درآنصورت دانشآموزان فرصت کمتری برای گریز از مسایل درسی خواهند داشت و حواسپرتی موضوعیت خود را از دست خواهد داد. سابقه تحقیق آموزشوپرورش با استفاده از تواناییهای تلفنهای همراه هوشمند یک الگوی آموزشی جدید بسیار شبیه آموزش الکترونیک است. اولین تعاریفی که از این نوع آموزش وجود دارد، بر استفاده از فناوریهای جدید متمرکز شده است. این تعاریف، تلفنهای همراه هوشمند را به مثابه دستیار دیجیتال شخصی دوسویه و تعاملی بین دانشآموزان و معلمان میداند که در فرایند آموزش از امکاناتی چون پخش صوتی و تصویری و نیز ضبط صدای دوسویه معلم و دانشآموز بهره میبرد. از نظر برخی نویسندگان، این دستگاهها علاوهبر اینکه بسیار مهم و بااهمیت هستند، میتوانند با استفاده از ارتباطات بیسیم به افزایش دامنه و محدوده یادگیری مطالب نیز کمک کنند. برخی دیگر از پژوهشگران این گوشیها را به عنوان ابزاری با توانایی آموختن به افراد در جاهای دوردست در نظر میگیرند. چنین ویژگیهایی باعث میشود تا این ابزار قدرتمند بتواند خلأ ناشی از شکاف دیجیتالی که باعث شده برخی توان دستیابی به فناوریهای نوین اطلاعاتی و ارتباطی را نداشته باشند، پُر کند و ساکنان کمدرآمد مناطق روستایی بتوانند از آموزش ارزان و آسان استفاده کنند. درنهایت بهعنوان تعریف پذیرفتهشده تحقیق میتوان گفت، الگوی آموزشوپرورش به وسیله تلفنهای همراه هوشمند، استفاده از دستگاههای کوچک و قابلحملی است که در همهجا و در هرزمانی میتواند استفاده شود. با این حال رویکردهای جدید آموزشی با محوریت استفاده از تلفنهای همراه، نقش زیادی را برای دانشآموزان قایل است؛ زیرا آنها در هر زمان و مکانی که هستند میتوانند با کلاسی که معلم در آن آموزش میدهد ارتباط برقرار کنند و به این وسیله مهارتهای یادگیری خود را افزایش دهند. پذیرش این امر به آن معنی است که میتوان به این باور رسید هر عملی که بتواند از طریق دستگاههای کوچک قابلحمل، آموزش کارا و سودمندی را از طریق ارتباط دوسویه بین دانشآموزان و معلمان برقرار کند، میتواند به پیشبرد اهداف آموزشی کمک کند. در عصر حاضر، توانایی ارتباط اینترنتی از طریق تلفنهای همراه هوشمند که از برنامههای نرمافزاری کاربردی متنوعی استفاده میکنند در حال تبدیلشدن به راحتترین روش ارتباطی است. در واقع میتوان گفت تلفنهای همراه هوشمند تقریبا از همان ابزارها و برنامههای کامپیوترهای رومیزی استفاده میکنند. بهنظر میرسد این ویژگیها باعث میشود که بتوان از آنها بهعنوان یکی از ابزارهای اصلی ارتباطی استفاده کرد. هرچند که برخی دیگر از شاخصههایی چون اختلال در سیستمهای مخابراتی و صفحه نمایش کوچک میتواند در امر یادگیری دانشآموزان چالشهایی ایجاد کند. از نظر برخی دیگر از پژوهشگرانی که در زمینه استفاده از گوشیهای هوشمند در آموزشوپرورش دانشآموزان تحقیق کردهاند، باید مقررات و دستورالعملهای روشن و خاصی در این زمینه تصویب شود تا بتوان از قابلیت این گوشیها برای ارتقای کیفیت تحصیلی با درنظرگرفتن اصول و چارچوبهای نظامهای آموزشی، دسترسی آسان و ارزان آموزشی را برای دانشآموزان مهیا کرد. تجارب قبلی یک نمونه از تجربه آموزشی به وسیله تلفن همراه هوشمند توسط «آریانا ال.لئونارد» در فلوریدا انجام گرفته است. او از تلفنهای همراه هوشمند در کلاس استفاده و دانشآموزان را به تحقیق و جستوجوی مقالات به زبانهای انگلیسی و اسپانیولی در اینترنت تشویق کرد. او پس از دستهبندی دانشآموزان در چندگروه از آنها خواست نتیجه تحقیقات خود را ترجمه کنند و پس از ترجمه در مورد آنچه از مطالب فهمیدهاند در کلاس توضیح دهند. با استفاده از این تجربه نوین معلوم شد چگونه میتوان یک کانال ارتباطی جدید که میتواند همیشه باز باشد بین معلم و دانشآموز ایجاد کرد. مضافا معلوم شد که دانشآموزان این کلاس هنگام طرح سوال در مورد مسایل درکنشده یا پاسخگویی به سوالات، کمتر ترس به خود راه میدهند و از اعتمادبهنفس بیشتری برخوردارند و نتیجه جالبتر اینکه دانشآموزان اوقات بیشتری را صرف فعالیتهای درسی کرده، به سوالات بیشتری پاسخ و نمرات بهتری میگرفتند. تجربه آموزشی دیگر در نیویورک به وسیله پروفسور «توماس جی. فیلیپس» انجام گرفت. از نظر ایشان استفاده از تلفنهای همراه هوشمند جهت یادگیری دانشآموزان، موجب تغییر و دگرگونی در نقش معلمان و دانشآموزان شده است؛ زیرا این فناوریها امکاناتی را در اختیار معلمان قرار داده تا با استفاده از روشهای نوین تعلیموتربیت موجباتی را برای دانشآموزان فراهم آورند که آنها راحتتر و بهتر بتوانند تکالیف درسی خود را انجام دهند. در کارولینای شمالی، دکتر «کی نختپروجکت» نیز از تلفنهای همراه هوشمند در مدارس این ایالت استفاده کرد. دانشآموزان ابتدا با ترس و نگرانی در این برنامهها شرکت کردند. آنها با دیرباوری و عدماعتماد به چنین تجربه جدیدی مینگریستند و نمیتوانستند باور کنند که یک دستگاه سختافزاری ممکن است از آنچنان توان ارتباطیای برخوردار باشد که بتواند روند یادگیری آنان را در دروس دشوار ریاضی تسهیل کند زیرا آنها میتوانستند از طریق این گوشیها بدونمحدودیت زمانی و مکانی با دسترسی به اینترنت سوالاتشان را با دوستان یا معلمان خود در میان بگذارند. این برنامه به افزایش انگیزه دانشآموزان در یادگیری و درک عمیق مطالب منجر شد، مضافا دانشآموزان از طریق پیامهای فوری و وبلاگها به کمک یکدیگر آمده و توانستند مشکلات موجود را از طریق همفکری با دوستان و معلمان خود حل کنند. تهدیدات اشتباه است اگر پنداشته شود فناوریها در زندگی امروز فقط فواید و مزایای زیادی به ارمغان آوردهاند زیرا استفاده از آنها خطراتی را نیز برای کاربران بهویژه نوجوانان به وجود میآورد. برخی از این مشکلات بهطور مستقیم ارتباطی به فناوریها ندارد، بلکه بیشتر به ویژگیهای سنی، جنسی، خانوادگی، محیطی و... نوجوانان بستگی دارد. آنها دوست دارند قوانین را بشکنند، تجارب جدیدی به دست آورند و به بزرگترها ثابت کنند که بزرگ شدهاند. آنها نمیخواهند به قیدهای ایجادشده بهوسیله اولیا جهت عدمارتباط با دیگران گردن نهند و تمایل دارند که از طریق شبکههای اجتماعی با بزرگسالان ارتباط داشته باشند و برای انجام این کار در مورد سن خود دروغ میگویند، همانطور که احتمال وقوع این امر در زندگی واقعی هم امکانپذیر است. ارتباط با یک شبکه اجتماعی بدونمحدودیت زمانی و مکانی فقط با داشتن یک تلفنهمراه هوشمند امکانپذیر است. در چنین شرایطی اگر نوجوانان احساس کنند که به یک گروه تعلق ندارند منزوی میشوند. درواقع میتوان گفت اتصال و ارتباط در تمام طول شبانهروز میتواند نوجوانان را نسبت به این نوع تلفنها وابسته کند و نوعی اعتیاد را در آنان به وجود آورد. درنهایت امور مربوط به مسایل جنسی، قمار و دیگر سرگرمیهای انحرافی ممکن است خطراتی را برای نوجوانان به وجود آورد که این مسایل را باید پدر و مادر، آموزگاران و حتی معلمان خصوصی نیز در نظر داشته باشند. تهدیدات شرح دادهشده نوع جدیدی از تهدیدات علیه نوجوانان نیستند بلکه فقط فناوریهای جدید راههای جدیدی را برای گسترش استفاده از آنها به وجود آورده است. مضافا اینکه ویژگیهای روانی و نوع استفاده نوجوانان از این فناوریها مخصوصا انتشار مسایل شخصی و حریم خصوصی در شبکههای اجتماعی به این نوع تهدیدات دامن زده و خود را به صورت پاشنه آشیل طرح استفاده از تلفنهای همراه در نظامهای آموزشی نشان داده است. بسیار دیده شده است که نوجوانان شرح روزانه شخصیترین جنبههای زندگی خود و خانوادهشان را به اطلاع دوستانشان در شبکههای اجتماعی میرسانند. این اطلاعات از طریق لینکهای هرکدام از دوستان به اطلاع افراد دیگر میرسد و اینگونه بهراحتی اموری چون ایدهها، احساسات، دیدگاههای سیاسی، اجتماعی، دادههای خصوصی، عکس و فیلم از کنترل اولیه نوجوان خارج میشود. این مسایل چند سوال را به ذهن متبادر میکند. آیا نوجوان میتواند بر امور شخصی که در شبکه اجتماعی به اشتراک گذاشته کنترل و نظارتی داشته باشد؟ آیا این حلقه دوستان نوجوان تا سالهای بعد با او ارتباط خواهند داشت؟ آیا امکان ندارد چند نفر از دوستان فعلی به رقبا یا دشمنان آینده او تبدیل شوند؟ آیا زدودن و پاککردن اطلاعات خصوصی نزد دیگران بهسادگی امکانپذیر است؟ به نظر میرسد جوابهای روشنی را نمیتوان به این سوالها داد زیرا فناوریهای جدید دروغ و تقلب را آسان، اما درک تفاوت آن را با درستی و حقیقت دشوار کرده است. اما این امر را نیز باید در نظر داشت که ناشناسماندن در جهان مجازی و واقعی تفاوت زیادی باهم دارد. همانگونه که قبلا ذکر شد یکی از اولین مشکلات در راه گسترش الگوی جدید آموزشی با استفاده از تلفنهای همراه هوشمند، سرعت شتابان و تنوع در تولید انواع نمونههای تجاری آن در بازار است. البته در برخی از مناطق همه دانشآموزان گوشیهای هوشمند ندارند و تعداد زیادی از آنها فاقد امکانات دسترسی به اینترنت، ایمیل یا عضویت در شبکههای اجتماعی هستند. اگر فکر کنیم که میتوانیم با توزیع گوشیهای هوشمند درصدد توسعه این نوع آموزش برآییم، در آن صورت باید به فکر تامین بودجه و منابع مالی چنین طرحی نیز باشیم. زیرا این راهحل، هزینههای مالی زیادی را به نظامهای آموزشی تحمیل میکند. اندازه کوچک صفحه نمایش تلفنهای همراه، چالش دیگری در توسعه و گسترش آموزشوپرورش با آنهاست. زیرا این امر، تلاشهای زیادی را از سوی دانشآموزان جهت خواندن متون یا تجزیهوتحلیل تصاویر کوچک که هرکدام دارای جزییات زیادی هستند، به خود معطوف میکند. علاوهبر اینکه آنها پیامهای متنی زیادی را نیز باید ارسال کنند. ما فعلا فناوریهایی که بتواند مطالب را در صفحات بزرگ قابلحمل و به اندازه وزن گوشیهای هوشمند ارایه و انتقال دهد در اختیار نداریم. بنابراین مجبوریم آنها را در صفحه نمایش کوچک نمایش دهیم. البته امیدواریم در آینده فناوریهای ارتباطی و اطلاعاتی بتوانند این نقیصه را نیز رفع کنند و دانشمندان در این زمینه فعالیتهای ویژهای را برای طراحی روزآمد تلفنهای همراه هوشمند انجام دهند. درنهایت هزینههای مالی و آمادهسازی فکری آموزگاران و نیز انجام برنامهریزیهای آموزشی از طریق تلفنهای همراه هوشمند در نظامهای آموزشی کشورهای مختلف از جمله برنامههای اجرایی و کاربردیای است که در این زمینه باید انجام شود. حمایت، آموزشوپرورش، اعتماد و اطمینان بهنظر ما ایجاد الگوی آموزشوپرورش از طریق تلفنهای همراه هوشمند از سهمولفه زیر تبعیت میکند. - حمایت و پشتیبانی: ما باید از نوجوانان در برابر تقلب و تخلفهای اینترنتی حمایت کنیم، زیرا ما آنها را تشویق به استفاده از فناوریهای جدید و نصب برنامههای کاربردی نرمافزاری روی تلفنهای همراه در یادگیری مطالب درسی کردهایم. مضافا اینکه نوجوانان جهت استفاده از خدمات جدید آموزشی توافقنامهای را با مسوولان مدارس امضا میکنند بدون اینکه هیچگونه آگاهیای از عواقب و خطرات این تعهد داشته باشند. بهنظر میرسد برای مقابله با خطرات ذکرشده، باید سازمانی جهت حمایت و حفاظت از دادههای معلمان و دانشآموزان تاسیس شود تا این اطمینان در دانشآموزان و خانوادههای آنان ایجاد شود که مکان امنی برای نگهداری و ذخیره اطلاعات آنان وجود دارد و هیچ خطری این اطلاعات را تهدید نمیکند. - آموزشوپرورش: آموزگاران، اولیا و معلمان خصوصی، مسوولیت آموزشی نوجوانانی را که از فناوریهای نوین ارتباطی برای یادگیری مسایل درسی استفاده میکنند برعهده دارند. آنها باید تفکر عمیق و نقادانه را به نوجوانان بیاموزند تا آنان چگونگی تحقیق و جستوجو در اینترنت را یاد بگیرند و درعینحال باید بتوانند برای اوقات فراغت خود برنامهریزی کنند. آنها باید بتوانند برنامههای نرمافزاری کاربردی مفید را روی گوشیهای خود نصب کنند و مطالب مفید را از طریق اینترنت در اختیار دوستانشان بگذارند. اما آنها این امر را نیز باید یاد بگیرند که همه مطالبی که در اینترنت وجود دارد نمیتواند لزوما درست باشد. درک این مساله از سوی نوجوانان باعث میشود در مورد هر آن چیزی که در اینترنت به دست میآورند به تفکر و تدبر بپردازند. این خوب نیست که یک نوجوان بیشتر اوقات خود را با کامپیوتر، تبلت و گوشیهای هوشمند بگذراند، زیرا در این حالت او تبدیل به انسان بیسواد دیجیتالی و فاقد اراده میشود که این ابزارها مجال تفکر را از او گرفته و در بندهای دیجیتالی و نامریی خود محبوس کردهاند. همه ما انسانها برای بقا و دوام خود به ارتباطات فیزیکی و رودررو احتیاج داریم، زیرا اینگونه ارتباطات بسیار وسیع، متنوع و درعینحال به نسبت ارتباطات مجازی بسیار صمیمانه هستند. ما باید بین دادههای خصوصی و عمومی و نیز بین اطلاعات شخصی و خصوصی فرق بگذاریم. بهعنوان مثال، نامخانوادگی، حرفه یا شغل، دادهای شخصی است، در حالیکه انتخابهای سیاسی، مذهب و شریکجنسی مربوط به حریم خصوصی است. نسل جوان ما باید این را درک کند، اطلاعاتی که از آنان در فضاهای مجازی منتشر میشود برای سالها در آنجا خواهد ماند. زدودن و پاککردن این اطلاعات که طی این سالها افراد بیشماری از آنها آگاهی پیدا کردهاند بسیار دشوار خواهد بود. این اطلاعات میتواند برای شرکتهای تبلیغاتی و موسسات تجاری استفاده شود. مضافا حتی امکان دارد به وسیله رقبا یا حتی دشمنان احتمالی علیه منافع آنان استفاده شود. تمامی حساسیت ما در این موارد به دلیل حفظ حریم خصوصی نوجوانان فعلی و بزرگسالان آینده است که علیالاصول هدایت و مدیریت اجتماع آینده را برعهده خواهند داشت. - اطمینان، اعتماد: از نگاهی دیگر میتوان گفت آموزگاران، اولیا و حتی معلمان خصوصی، نیز باید اعتماد نوجوانان را جلب کنند، به نحوی که آنها بتوانند بدون ترس و واهمه اطلاعات خود را با آنها در میان بگذارند. نوجوانان باید آنقدر به آموزگاران و اولیای خود اعتماد داشته باشند که بهمحض برخورد با موارد انحرافی، تقلب، فریب یا تهدید بتوانند این مسایل را با آنها مطرح کنند. فرصتهای نوین برای نظامهای آموزشی شکی نیست که تلفنهای همراه هوشمند با قابلیتهای فراوان، امکانات بسیار وسیع و سودمندی را برای نظامهای آموزشی در سراسر جهان به وجود آوردهاند، بنابراین بهتر است که به جای ممنوعکردن استفاده از گوشیهای هوشمند، سعی شود به بهترین نحو از قابلیتهای آنان در آموزشوپرورش استفاده شود. اولین استفاده از این گوشیها برای پیشبرد اهداف آموزشی، امکان توسعه و پیشرفت یادگیری دانشآموزان در داخل و خارج از کلاس در طول 24ساعت و هفتروز هفته است. به بیانی دیگر با ازبینرفتن محدودیت زمان و مکان آموزش، انگیزههای بیشتری در دانشآموزان برای یادگیری عمیق و اساسی ایجاد میشود. از طرف دیگر آموزگاران میتوانند پیگیری یادگیری آنان را به طور انفرادی نیز دنبال کنند. از آنجا که از طریق آنها به راحتی میتوان به اینترنت دسترسی پیدا کرد، به نظر میرسد این دستگاهها در آینده جانشین لپتاپها خواهند شد. اخیرا مشاهده شده بسیاری از دانشآموزان آفریقایجنوبی، کامپیوترهای شخصی و لپتاپهای خود را فروخته و به جای آنها گوشیهای هوشمند تهیه کردهاند تا راحتتر بتوانند به اینترنت دسترسی داشته باشند که البته این نوع دسترسی به اینترنت، فعلا گران و پُرخرج است. بهنظر میرسد در شیوههای دریافت و ارسال اطلاعات دانشآموزان سراسر دنیا تغییرات زیادی به وجود آمده است. قراین و شواهد حکایت از این دارند که این ابزارها در این نقش جدید بهدلیل داشتن قابلیتهای منحصربهفرد ذخیره و پردازش اطلاعات، از جایگاه ویژهای برخوردارند؛ زیرا از طریق آنها هدایت یادگیری مسایلی مانند ارایه راهحلهای علمی از نظر خود دستگاه، انتخاب بهترین ابزار برای دستیابی به نتایج مورد انتظار و مدیریت اطلاعات پُرحجم مربوط به دانشآموز انجام میگیرد. در واقع با این اعمال، دانشآموزان هم تولیدکننده علم و هم مصرفکننده آن هستند. آنها نهتنها میتوانند از این دستگاهها برای پخش فیلمهای ویدیویی استفاده کنند، بلکه میتوانند از آنها برای ضبط صدا و رفع ایرادات تلفظ زبانهای خارجی نیز استفاده کنند. این دستگاهها در هر زمان و مکان قابلدسترسی هستند. جوانان آنها را در تمام طول شبانهروز با خود حمل میکنند. ما میتوانیم آموزشوپرورش را از طریق گوشیهای هوشمند بهعنوان یکی از راههای نوین ارتباطی با دانشآموزان برای افزایش کیفیت تحصیلی آنان ترویج کنیم. در بعضی از تجربههای آموزشی جدید از روشهای ارسال و دریافت پیامهای متنی (پیامک) برای افزایش روابط تعاملی بین آموزگاران و دانشآموزان برای افزایش یادگیری آنان استفاده شده است. بدونشک بیشترین استفاده از گوشیهای هوشمند وقتی انجام میگیرد که بتوان از طریق نصب برنامههای نرمافزاری خاص به سایتهای مختلف اینترنتی متصل شد و به جستوجو در شبکههای اجتماعی، وبلاگها، وبسایتها و... پرداخت. ردوبدلکردن فیلمهای ویدیویی از دیگر قابلیتهای تلفنهای همراه هوشمند است که با ضبط و اشتراکگذاری دادههایی چون موقعیت جغرافیایی در نقشه گوگل، مصاحبهها، اطلاعیهها، ضبط صوتی و تصویری گفتارهای آموزشی در مکانهای مختلف و... میتواند امکانات جدیدی را برای یادگیری بیشتر دانشآموزان مهیا کند. به سوی یک الگوی جدید ادغام و یکپارچهسازی عناصر مختلف تشکیلدهنده فناوریهای نوین ارتباطی و اطلاعاتی با مولفههای اصلی تشکیلدهنده گوشیهای هوشمند به منظور استفاده از تواناییهای بالقوه آن در آموزشوپرورش نیازمند عزمی جهانی با تمرکز روی اهداف عالیه نظامهای آموزشی و درنظرگرفتن ویژگیهای خاص اجتماعی، سیاسی و فرهنگی هر جامعه است. ما نیاز به توسعه مهارتهایی داریم که توان پاسخگویی به مسایل روز را داشته باشد همچنین بتواند با یکپارچهسازی روشهای استفاده از فناوریهای نوین ارتباطی، تحولی اساسی در ارتقای کیفی یادگیری دانشآموزان و افزایش سطح آگاهی آنان نیز ایجاد کند. به بیانی دیگر میتوان گفت یکپارچهسازی روشهای استفاده از فناوریهای جدید در آموزشوپرورش میتواند به ارتقای کیفی سطح آموزشی در سراسر جهان منجر شود. نکته مهم آن است که نظامهای آموزشی فعلی با توجه به پیشرفتهای شتابان فناوریها، نیازمند یک الگوی جدید آموزشی هستند تا بتوانند در این فضای اطلاعاتی و ارتباطی، فعالیتهای علمی و آموزشی دانشآموزان را به سمت جدیدی سوق دهند. در واقع مدیریت حاکم بر نظامهای آموزشی باید بتواند با استفاده مدبرانه از ابزارهای فنی و تکنولوژیکی به افزایش سطح آگاهی دانشآموزان، کمک کرده و آنان بتوانند منافع آتی خود را تشخیص داده و درنهایت با ایجاد رابطه دوسویه وتعاملی بین معلمان و دانشآموزان اهداف راهبردی تعریفشده آموزشوپرورش تامین شود. این الگوی آموزشی با شبکههای اجتماعی سازگار خواهد بود و سعی خواهد کرد یک نمونه جدید آموزشی را که ویژگیهایی چون استمرار و پویایی دارد، بدون محدودیت زمانی و مکانی دسترسی برای همه جوامع بنیان نهد. امکان افزایش استفاده از تواناییهای بالقوه گوشیهای هوشمند برای ارتقای کیفی سطح یادگیری، نظامهای آموزشی را قادر میکند محیطی فعال و پویا برای دانشآموزان و آموزگاران ایجاد کند. تمامی جنبههای این روش جدید آموزشی باید در برنامهریزیهای دقیق ایجاد شود. همچنین باید یک دگرگونی اساسی و بنیادی در روابط بین دانشآموزان و معلمان در نظر گرفته شود. معلمان علاوه بر اینکه باید تمهیداتی برای یادگیری دانشآموزان از طریق تلفنهای همراه هوشمند ایجاد کنند، باید در دوره آموزشی، نحوه یادگیری آنان را از طریق پیگیریهای مستمر کنترل کنند که این امر موجب افزایش نقش انسانی در کنترل یادگیری و کاهش نقش فناوریها به عامل یگانه و منحصربهفرد آن خواهد شد. بهاینترتیب دانشآموزان از حالت انفعالی خارج و به عامل فعال در پروسه یادگیری تبدیل میشوند؛ به بیانی دیگر آنها از یکطرف تولیدکننده علم و از طرف دیگر مصرفکننده آن میشوند. البته مساله مهم این است که به دلیل آشنایی بیشتر دانشآموزان با ابزارهای نوین ارتباطی و افزایش شتابان رشد این ابزارها، اگر معلمان خود را با این پیشرفتها روزآمد نکنند، نظامهای آموزشی دچار چالشهای بزرگی خواهند شد. پیشنهادها برای اجرای برنامه یادگیری دانشآموزان از طریق تلفنهای همراه هوشمند به صورت یکپارچه و سراسری، پیشنهادهای زیر میتواند مفید و کارساز باشد: - شروع برنامههای یادگیری از طریق تلفنهای همراه بسیار ساده است؛ زیرا اکثر دانشآموزان به طرق مختلف از آنها استفاده میکنند، همچنین جهت انطباق با تنوع روزافزون تولید و ارایه این گوشیها نیازی به خرید روزآمدترین آنها نیست، بلکه آنچه مهم است تهیه برنامه نرمافزاری کاربردی مناسب است که بتواند خود را با فناوریهای روز تطبیق دهد. بنابراین معلم و دانشآموز باید دانش و مهارت کافی جهت استفاده بهینه از برنامههای نرمافزاری کاربردی مختلف تلفنهای همراه هوشمند را داشته باشند. - باید این اطمینان در دانشآموز ایجاد شود که روند یادگیری او به وسیله معلم پیگیری و کنترل میشود. این سیستم یادگیری باید بهنحوی طراحی شود که آموختههای دانشآموزان به معلم منتقل شود تا دانشآموز هنگام یادگیری، احساس تنهایی نکند. آنها باید در جریان پیشرفت مراحل مختلف یادگیری باشند که این امر از طریق مبادله پرسشنامه، هشدار، راهنمایی و... امکانپذیر است. - استفاده از روشهای جدید آموزشی از طریق تلفنهای همراه هوشمند، باید بهطور منصفانه و مساوی برای همه اقشار جامعه مهیا شود. برای مثال، حتی افرادی که دارای معلولیتهای خاص جسمی هستند نیز باید بتوانند از چنین امکاناتی استفاده کنند. - این الگوی آموزشی باید منعطف و مولفههایی چون برنامههای یادگیری ارایهشده، نرخ پیشرفت یادگیری، علایق و تواناییهای هر دانشآموز را در استمرار برنامههای راهبردی خود درنظر داشته باشد. نتیجهگیری و آینده قبل از این که فناوریهای جدید در کلاسهای درس استفاده شود باید موارد زیر رعایت شود: - به یاد داشته باشیم که بهدلیل قابلیتهای فنی ارتباطی شگفت و منحصربهفرد این گوشیها، بهروزرسانی آگاهیهای معلمان برای سازگاری با پیشرفتهای سریع و غیرقابلتصور آنها دشواریهای خاصی دارد. بنابراین بهعنوان یک امر مدیریتی راهبردی باید احتمال پپیشرفتهای سریعتر از زمان حاضر در برنامهریزیهای آموزشی گنجانده شود. - اتخاذ رفتارهای فعال و پویا برای ایجاد نوآوری و ابتکار در فرایند یادگیری دانشآموزان از سوی معلمان درصورتی میتواند به یادگیری مستمر و پایدار آنان منجر شود، که شروع آن با تغییرات بطئی و تدریجی در روشهای سنتی یادگیری باشد، علاوهبر این باید استفاده از ابزارهای نوین ارتباطی در مسیری برنامهریزی شود که بتواند روشهای جدید آموزش ازراهدور را اجرایی و عملیاتی کند. افزایش شایستگی و مهارت معلمان در ارایه روشهای تدریس و انعکاس این موفقیت بین دانشآموزان موجب علاقهمندی آنان به این نوع روش تدریس خواهد شد. با توجه به مطالب ذکرشده میتوان در پایان این سوال را مطرح کرد که آیا واقعا فناوریهای جدید میتوانند در نظامهای آموزشی تغییر و دگرگونی بهوجود آورند یا اساسا توانایی این تغییرات را دارند؟ اگر پاسخ مثبت است آیا باید به فناوریها فقط بهعنوان ابزاری حرفهای نگریست یا اینکه آیا عامل انسانی در آن دخالتی ندارد؟ بهنظر میرسد چنین پاسخی منفی است و باید به سوال آخری پاسخ مثبت داد و سعی کرد با انجام تغییرات آرام و برداشتن گامهای آغازین در این مسیر حرکت کرد. با شروع هرسال جدید آموزشی میتوان از تجارب روشهای یادگیری پیشین برای پیشرفت برنامههای آموزشوپرورش استفاده کرد. درنهایت تجارب آموزشی معلمان چه تجارب موفقیتآمیز و چه تلاشهای ناموفق، دراختیار دیگران قرار میگیرد. به نظر میرسد استفاده از قابلیتها و تواناییهای تلفنهای همراه هوشمند میتواند برای آموزشوپرورش بسیار مفید باشد. www.ieeexplore.ieee.org
------------------------------------------------------------------------------------------- بررسی تاثیرهای تدریجی گوشیهای هوشمند روی اعصاب سازماندهی مغز با صفحهنمایشهای لمسی ترجمه: سپیده کیانی نتایج تحقیق تازه منتشرشدهای در حوزه زیستشناسی نشان میدهد استفاده زیاد از گوشیهای هوشمند لمسی، رابطه حسی میان مغز با انگشت شستمان را تغییر میدهد. پیش از این، آزمایشها و ارزیابیهای زیادی پیرامون تاثیرپذیری و شکلپذیری مغز از حرکات تکراری انجام شده است. این آزمایشها، بهخصوص روی پیانیستها و گیمرها بارها تکرار شدند. اکنون دانشمندان عصبشناسی دانشگاه زوریخ آلمان و ایتیاچ زوریخ اعتقاد دارند گوشیهای هوشمند و بهطور ویژه گوشیهای هوشمند لمسی فرصت منحصربهفردی فراهم کردهاند که درک کنیم چگونه استفاده از این دستگاهها در زندگی روزمره، مغز انسان را در مقیاس بزرگ تغییر شکل میدهند. رشد میزان استفاه از گوشیهای هوشمند موجب شد مردم از انگشتان دستشان بیشتر استفاده کنند، بهویژه از انگشت شست و این کار را در طول روز بارها تکرار کنند. طراحی این دستگاهها به این ترتیب است که معمولا آمار همه کارهایی را که با انگشت شست خود روی تلفن همراه انجام میدهیم، ثبت میکنند. همین موضوع اطلاعات ارزشمند گستردهای برای عصبشناسان به وجود آورده تا دست به مطالعه و تحقیق در حوزههای مختلف زیستشناسی بزنند. «آرکو گاش» از تیم تحقیقاتی موردنظر دراینباره میگوید: «این آمار برای ما عصبشناسان به این معنی است که تاریخچهای دیجیتالی از اطلاعات کارهایی را که با نوک انگشت شست انجام دادیم، در جیبمان حمل میکنیم.» برقراری ارتباط بین «تاریخچه دیجیتالی» و فعالیت مغزی با استفاده از دستگاه نوار مغزی (EEG) میتواند چگونگی تاثیرگرفتن مغز کاربران از گوشیهای هوشمند را نسبت به گوشیهای تلفن همراه قدیمیتر بررسی کند. در این آزمایش، پاسخ مغز به لمسهای مکانیکی مختلف از جمله حرکات انگشت شست، انگشت اشاره و انگشت وسط هر کاربر تلفن ثبت شده است. نتایج این تحقیق نشان میدهد در کاربران گوشیهای هوشمند، فعالیت الکتریکی مغز در هنگام کارهای لمسی با هر یک از این سه انگشت افزایش مییابد. همچنین، سطح فعالیت قشر مغز هنگام استفاده از تلفن همراه به شدت افزایش مییابد. این فعالیتها توسط لاگهای باتری استفادهشده در این آزمایشها ثبت میشوند. جالبتر اینکه مشخص شده نقاط زیادی از انگشت شست بر اثر استفاده مستمر از تلفن همراه به نوسانات حساستر میشوند. فعالیت مغز نیز در یک دوره بسیار کوتاه سپریشده پس از استفاده از تلفن همراه، بیشتر است. این نتایج نشان میدهد حرکات تکراری که در استفاده از تلفن همراه لمسی توسط شست ما انجام میشود، پردازشهای حسیمان را تغییرشکل میدهند و براساس تقاضای استفاده از تلفن همراه تنظیم میشوند. براساس همین شواهد است که دانشمندان اعتقاد دارند «مغز انسانهای معاصر بر اثر استفاده مداوم از فناوریهای دیجیتالی در حال تغییر و شکلگیری جدیدی است». در این تحقیق، تواناییهای مکانیکی انگشت شست یا آسیبهای جسمی استفاده طولانیمدت از گوشیهای هوشمند بررسی نشده است، ولی نشان میدهد صفحهنمایشهای لمسی موجب سازماندهی مغز شده و حسهای تقویتشده انگشت شست را میزبانی و بهبود میبخشند. www. wired. co. uk
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.