|

نهادینه‌کردن وحشت با تصویر

مجید سعیدی

بیش از دو‌دهه از زمانی که «کنت جارک»، عکاس آمریکایی نتوانست عکسی از سوخته‌شدن یک سرباز عراقی که در جریان جنگ خلیج‌فارس گرفته بود را منتشر کند، می‌گذرد و امروز شاهد هستیم انتشار فیلم و تصاویر سوخته‌شدن یک خلبان اردنی توسط داعش توانسته است تاثیرات زیادی در سیاست‌های کشورهای منطقه و فرامنطقه‌ای بگذارد. عکس «جارک» سربازی را نشان می‌داد که جان خود را حین فرار از وسیله نقلیه‌ای که گرفتار حریق شده بود از دست می‌دهد؛ هرچند تمام عضلات صورت سرباز بعثی سوخته بود، اما درد و وحشت کاملا از صورت زغال‌شده سرباز مشخص است و عکس به‌تنهایی خشونت جنگ را کامل نمایان می‌کند و ظاهرا همین مساله سبب شده بود تا سردبیران آمریکایی که کشورشان در حمایت از کویت در جنگ شرکت کرده بود، حاضر به انتشار این تصویر نباشند. شاید غرب و مدیران رسانه‌ای در آن زمان هرگز تصور هم نمی‌کردند روزی برسد که تصاویری خبری بدون رای و نظر آنها منتشر شود و چنان روی سیاست‌های منطقه تاثیر بگذارد که آنها نیز ناگزیر باشند تابع شرایط حرکت کنند. باید به این باور برسیم که تاثیر بر افکارعمومی به‌عنوان یک‌علم تنها در دست سیاستگذاران و مدیران رسانه‌ای نیست و اکنون در دوره‌ای به‌سر می‌بریم که گروه‌های تروریستی و در راس آنها داعش، به تاثیر شگفت‌انگیز علم تسلط بر افکارعمومی جامعه موردنظر خود پی برده اند. از روزهای نخست پیدایش این گروه افراطی کاملا مشخص بود آنها مانند گروه‌های القاعده، طالبان و سایر افراط‌گرایان پیش از خود، تمام توان و قدرت خود را روی ساختار نظامی متمرکز نکرده‌اند و به تاثیرگذاری در شبکه‌های اجتماعی در اینترنت کاملا توجه دارند. گروه کوچکی که امروزه ما به‌عنوان گروه داعش می‌شناسیم، هم‌اکنون در حال جنگ غیرمستقیم با کل جهان هستند. آنها خیلی بیش از جهانیان قدرت شبکه اجتماعی و تصویر را شناختند. فناوری مدرن و انتشار اخبار، نقشی مهم در ایجاد وحشت و پیشرفت نیروهای داعش داشته و درواقع ترس و هراس را در دل مردم سرزمین‌های تحت تصرف این جریان نهادینه کرده است. به‌نظر می‌رسد اتاق فکر این جریان تروریستی به‌خوبی می‌دانست خشونت، سلاح تبلیغاتی‌ای علیه آنها خواهد شد؛ همان‌طوری که در مورد نیروهای القاعده و سایر افراط‌گرایان چنین شد بنابراین سعی کردند تا از آن به نفع خود بهره ببرند به‌طوری‌که خود خشونت‌بار‌ترین تصاویر از جنایاتشان را منتشر کردند تا با ایجاد وحشت میان مردم بتوانند از مقابله نیروهای مردمی جلوگیری و سرزمین‌های بیشتری در عراق و سوریه را تصرف کنند. درواقع آنان با انتشار سربریدن‌های سربازان و اسیران خود، برگ‌برنده‌ای که در دست طرف مقابل بود را روکردند. این تصور غلطی است اگر فکر کنیم داعشی‌ها تنها جنگجویان وحشی و بی‌اطلاعی از دنیا هستند که تنها سلاحی در دست گرفته‌اند و برای افکار خود می‌جنگند؛ داعشی‌ها بر خلاف انتظار جامعه، هدف خود را به‌خوبی می‌شناسند و به تکنیک‌های تبلیغاتی هم به‌خوبی واقفند. اولین برنامه تبلیغاتی آنها ایجاد رعب‌ووحشت بود تا از رویارویی با نیروهای مردمی جلوگیری کنند اما در عین‌حال از طریق هزاران آی‌دی و پیج‌های مختلف در شبکه‌های اجتماعی سعی در انتشار افکار خود و جذب نیروهای جوان کردند. نارضایتی‌ها و سرخوردگی‌ها در میان جوامع عرب مساله‌ای بود که ظاهرا نیروهای داعش از آن اطلاع داشتند. در حقیقت باید گفت استراتژی نظامی داعش وحشیانه اما در عین‌حال هوشمندانه است؛ ویدئو‌های منتشرشده توسط این گروه که روش‌های اعدام توسط آنان را به تصویر می‌کشد هرچند وحشیانه است، اما به نظر می‌رسد نتایجی که رهبران این جریان مدنظرشان است را به همراه دارد. با انتشار جنایات این گروه، بسیاری از مخالفان آنان فرار را بر جنگیدن ترجیح دادند. البته این همه نتیجه‌گیری از تبلیغات آنان نیست، باید در نظر گرفت که انتشار تصاویر خشونت و جنایات آنان هرچند بسیاری از مردم سوریه و عراق را به وحشت انداخته یا وادار به تسلیم کرده، اما جنگ علیه آنها را هم سرعت بخشیده است. انتشار تصاویر سوزاندن خلبان اردنی نیز هرچند امارات‌متحده‌عربی را از جنگیدن با این جریان کنار کشاند، اما به تشدید حملات اردن و تاکید غربی‌ها به از بین‌بردن این جریان منجر شد که به نظر می‌رسد تا مدت‌ها این وضعیت ادامه داشته باشد. اما در کل آنچه از جنگ داعش در منطقه باید نتیجه گرفت، گسترش تبلیغات در جهان است که حتی تروریست‌ها نیز از آنها بهره‌مند هستند و اکنون سیاستمداران جهان باید در دنیایی تاثیرگذار باشند که سلاح مهمی مانند تبلیغات در دست طرف مقابل هم هست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.