نگاهی اجمالی به ۱۳پیشبینی علمی که ممکن است سال ۲۰۱۵ محقق شود
از کجا آمدهایم و به کجا میرویم
کوین لوریا . ترجمه: سلیمان فرهادیان
دنیای علم در سال2014 شاهد اتفاقات جالب و چشمگیری بود، اما یکی از بهترین و دلگرمکنندهترین موضوعها در علم این است که ما هرسال چیزهای بیشتری یاد میگیریم و بیشتر پیشرفت میکنیم. ما هرساله گامهای بلندی برمیداریم که تا همین چنددهه پیش حتی فکرش را هم نمیکردیم. اگر به سرعت تغییرات در این چنددهه توجه کنیم، میبینیم سرعت پیشرفت، بهتآور بوده است. «کریس هادفیلد»، فضانورد بازنشسته کانادایی بهتازگی گفته است: «ما طی صدسال، از فیلمبرداری پرواز برادران رایت به قراردادن دوربینی روی قمر تیتان در فاصله 3/1میلیاردکیلومتری زمین رسیدهایم.» این پیشرفت بسیار چشمگیر و باورنکردنی است. اکنون خوب است نگاهی به آینده داشته باشیم. در ادامه این مقاله به چندموضوع اشاره میکنیم که ممکن است در سال2015 ظهور کنند و جهان را تغییر دهند. 1- موشکهای اسپیسایکس موشکهای قابل استفاده مجدد که شرکت اسپیسایکس آنها را آزمایش کرده است، میتوانند سفر فضایی در آینده را دگرگون کنند. اگر انسان زمانی بخواهد مستعمرهای در مریخ بسازد، باید موشکهای فرودگری بسازد که توانایی فرود در مریخ را داشته باشد و درعینحال بتواند دوباره به زمین برگردد. چنین موشکهایی نهتنها هزینههای سفر به مریخ، بلکه کلا هزینه همه سفرهای فضایی را بسیار کاهش خواهند داد. درحالیکه تاکنون مرحله اول موشک (قسمت انتها یا بزرگترین بخش موشک در برخی پرتابهای خاص) را هیچگاه برای استفاده مجدد بازیابی نکردهاند، اما «الون ماسک» و شرکت اسپیسایکس قصد دارند امسال این رویه را تغییر دهند. این شرکت در روز دهمژانویه (20دی) توانست موشکی را مستقیما از ارتفاع حدود 80کیلومتری روی پایگاهی در اقیانوس فرود آورد، اما بهدلیل برخورد شدیدی که با آن داشت، دیگر قابل استفاده نیست. اما ارزیابی مسوولان این شرکت این است که چنین آزمایشهایی، میتواند مقدمات موفقیتهای آینده را فراهم کند. «الون ماسک» گفته است او و شرکتش قصد دارند در طول سال2015 دههاپرتاب و فرود را روی پایگاههای دریایی انجام دهند. «ماسک» بهتازگی گفته بود شرکت اسپیسایکس امیدوار است برنامههای مربوط به طراحی و ساخت فضاپیمای ویژه سفر به مریخ را ارایه کند که کاملا با فضاپیماهای فالکون و دراگون که تاکنون از آنها استفاده میشود، متفاوت است. 2- عرضه ربات «C-3PO» اولین نمونه از ربات C-3PO در فوریه برای فروش عرضه میشود. این ربات «پپر» (به معنای تحتاللفظی فلفل) نام دارد. شرکت ژاپنی سافتبانک (Softbank) فروش ربات انساننمای «پپر» را (که شرکت فرانسوی Aldebaran Robotics آن ر ا تولید کرده است)، از سال2015 آغاز میکند. «پپر» موتور حسی دارد و با استفاده از هوش مصنوعی، احوالات و روحیات انسان را از طریق نشانههای چهره و تجربیات قبلی، درک میکند و همچنین بهراحتی به زبانهای ژاپنی، انگلیسی، اسپانیایی و فرانسوی صحبت میکند. اگرچه این ربات را بیشتر بهعنوان یک همدم و همراه طراحی کردهاند تا یک یاور و کمککار، (طبق نظر نشریه IEEE Spectrum پپر این توانایی را دارد که برای مثال دستورالعملهای پخت غذا را برای شما بخواند، اما این توانایی را ندارد که با استفاده از لوازم آشپزخانه، آشپزی کند)، ولی با گذشت زمان و افزودهشدن ابزارها و قابلیتهای جدید، تواناییهای «پپر» هم بیشتر میشود. 3- شناخت بیشتر جهانهای دیگر ما شاید در سال2015 بتوانیم اطلاعات بیشتری در مورد جهان نامرئیای که آینه جهان ماست، بهدست آوریم. برخورددهنده بزرگ هادرونی در ماه مارس (اسفند 94) و پس از دوسال وقفه، روشن میشود و ذرات را با دوبرابر قدرت پیشین، بههم میکوبد. کسی نمیداند با انجام این آزمایشها، چه بخش از علم و دانش ما کاملتر میشود، اما یکی از این احتمالها شامل کشف ذرات مرتبط با ماده تاریک است. همچنین بودونبود ذراتی خاص میتواند نظریه ابرتقارن را تایید یا رد کند. طبق نظریه ابرتقارن، جهان دیگری وجود دارد که آینه جهان ماست و از ذرات نامرئی دارای جرم ساخته شده و متناظر با ذرات مرئیای است که ما در جهان خود میبینیم. 4- اثبات یا رد بخشهایی از نظریه نسبیت بسته به کشف یا عدمکشف امواج گرانشی، بخشهایی از نظریه نسبیت «اینشتین»، اثبات یا رد میشود. اگر کارکرد فیزیک همانطور باشد که «اینشتین» میگفت، باید امواج گرانشیای وجود داشته باشد که در فضا-زمان منتشر میشود. در سال2015، دوآزمایش انجام میشود که نتیجه آنها ارایه تصویری دقیقتر و آشکارسازی این امواج است. در ماه جولای (تیر94)، فضاپیمای رهیابلیزا به فضا پرتاب میشود تا فناوری یکرصدخانه فضایی آشکارسازی امواج گرانشی را آزمایش کند. حساسترین آشکارسازهای امواج گرانشی روی زمین نیز که تاکنون ساخته شده، «آشکارسازهای پیشرفته لیگو» (LIGO) نام دارد که سال 2015 کارش را شروع میکند. 5- رصد پلوتو در سال2015 نزدیکترین رصد از پلوتو (و همچنین دیگر سیاره کوتوله که سرس نام دارد)، انجام میشود. فضاپیمای افقهای نو (نیوهورایزنز=New Horizons) 19ژانویه2006 (29دی 1384) به فضا پرتاب شد. جالب آنکه هشتماه پس از آنکه این فضاپیما برای شناخت پلوتو سفرش را شروع کرد، عنوان سیاره را از پلوتو گرفتند و آن را در دسته سیارههای کوتوله قرار دادند. فضاپیمای افقهای نو 14جولای (23تیر94) پس از طی سفری پنجمیلیاردکیلومتری به این سیاره کوتوله میرسد. این فضاپیما در ماموریت خود تصاویری از سطح پلوتو و کارون، بزرگترین قمر آن تهیه میکند و سپس برای بررسی کمربند کوییپر به مسیر خود ادامه خواهد داد. در ماه آوریل نیز کاوشگر «داون» (به معنای سپیدهدم) ناسا به سرس میرسد که بزرگترین سیارک در کمربند سیارکها بین مریخ و مشتری است و تصور میشود یکی از سیارکهایی است که در زیر پوستهاش آب منجمد وجود دارد. 6- شدیدترین همهگیری ابولا متوقف میشود شیوع ابولا در گینه، لیبریا و سیرالئون کاملا کنترل شده است. هماکنون آزمایشهای دارویی انجام میشود و طبق برنامهریزیها، کارآزماییهای بالینی واکسن نیز بهزودی آغاز میشود. امید است این فعالیتها در کنار اقدامات ارتقای بهداشت عمومی، بتواند موجب توقف نهایی شدیدترین همهگیری ابولا شود. 7- وضع قانون برای تازهواردها ازمان فدرال هوانوردی آمریکا در سال2015، قوانینی را برای پرواز پهپادها وضع میکند. کنگره آمریکا، سازمان فدرال هوانوردی این کشور را موظف کرده که تا ماه سپتامبر (شهریور1394) راهی بیابد تا پهپادها هم شامل قوانین حریم هوایی آمریکا شوند و به اینترتیب انتقال بستههای پستی بهوسیله پهپادها توسط شرکتی مانند آمازون را به واقعیت تبدیل و علاوه بر آن کاربردهای دیگری را برای دانشمندان ممکن کنند که از جمله مشاهده حیاتوحش، تولید نقشه و نظارت بر مناطق مختلف است. البته نشانههایی وجود دارد مبنیبر اینکه با وجود مقررات قانونی، سازمان هوانوردی در ضربالاجل تعیینشده به این اهداف دست پیدا نمیکند. 8- توافق برای جهانی پایدارتر به احتمال بسیار جهان در سال2015 توافقنامه جدیدی برای کاهش تاثیرات تغییر آبوهوایی تصویب خواهد کرد. زمینه برای حصول یک توافقنامه بینالمللی در نشستهای سازمانملل در پاریس که ماه دسامبر (آذر94) برگزار میشود، آماده شده است. هدف از این توافقنامه، تلاش برای محدودکردن انتشار گازهای گلخانهای در آینده است که از سال2020 لازمالاجرا میشود. چین و آمریکا که دومنتشرکننده بزرگ دیاکسیدکربن جهان هستند، پیش از این قراردادی را امضا کردهاند که حصول این توافقنامه را سادهتر میکند. اکنون پرسش اساسی این است که با افزایشیافتن دیاکسیدکربن جوی به بیش از ppm400 (400 قسمت در میلیون)، در بیشتر بخشهای نیمکرهشمالی در اکثر اوقات سال (که بیشتر از مقدار مجاز ppm 350 است)، آیا چنین اقدامها و تصویب این قوانین، کارگشا خواهد بود؟ 9- رمزگشایی اسرار 400هزارساله در سال2015 ژنوم کامل یک انسان 400هزارساله بررسی و تعیین میشود تا اطلاعات بیشتری درباره آمیزش گونههای باستانی انسان به دست آید. متخصصان کهنژنتیکشناسی تلاش میکنند توالی کل ژنوم بقایای یک انسان (به نام Sima de Los Huesos) را تعیین کنند که در غاری در شمال اسپانیا کشف شده است. این کار بسیار مشکل است و هنوز مشخص نیست آیا این کار امکانپذیر است یا خیر (بررسی دیانای میتوکندریایی بسیار دشوار است)، اما این پروژه در صورت تکمیل، میتواند اطلاعات بیشتری در مورد آمیزش گونههای انسان باستانی در اختیار ما قرار دهد و بیان کند چطور گونه ما سر برآورد و تنها گونهای است که باقی ماند. 10- رویارویی با هیولای قرن ما در سال2015 احتمالا چندگام دیگر به درمان ایدز نزدیکتر میشویم. ایدز هنوز هم مرگبارترین بیماری عفونی در جهان محسوب میشود. با توجه به اقدامات مهمی که در زمینه تشخیص و درمان این بیماری انجام شده است، دانشمندان به این نتیجه رسیدهاند که ما به نقطهعطف مهمی در مبارزه با ویروس اچآیوی رسیدهایم. قرار است در سال2015 آزمایشگاههای تشخیص طبی به اندازه کولهپشتی وارد آفریقا شود و داروهای جدید مانند «تروادا» (Truvada) میتوانند از ابتلای افراد به ایدز در اولین گامها جلوگیری کنند. علاوهبر این اگرچه از سالها تلاش دانشمندان برای تولید واکسن ایدز - که بتواند مانع این ویروس مرگبار شود - هنوز نتیجه دلخواهی حاصل نشده است، اما محققان میگویند بهتازگی به ساختار پروتئینهای خاص اچآیوی پیبرده و در نتیجه بیش از گذشته به ساخت و تولید واکسن این بیماری نزدیک شدهاند. 11- درمان بیماری دردناک شاید در سال2015 واکسن تب دانگ در دسترس قرار گیرد. اگرچه بیماری تب دانگ همیشه مرگبار نیست، اما بیماری بسیار دردناکی است که نیمی از جمعیت جهان در خطر ابتلا به آن قرار دارند. همچنین این بیماری سالانه باعث مرگ 20هزارنفر میشود و یکی از عوامل اصلی مرگ کودکان در برخی کشورهاست. اما واکسنی تولید شده که میتواند در برابر 60درصد موارد عادی تب دانگ و 95/5درصد گونه شدید و مرگبار این بیماری محافظت کند. شاید این واکسن در نیمهدوم سال2015 عرضه شود. 12- گامهای بزرگ برای هوش مصنوعی پروژههای پژوهشی بزرگ در زمینه هوش مصنوعی در سال2015 اولین گامها را برمیدارند. زمانی که هوش مصنوعی با تواناییهایی همانند انسان ابداع شود، جهان تغییر میکند و دیگر همانند قبل نخواهد بود. برخی دانشمندان بر این باورند که بهزودی زمان این تغییر فرامیرسد. موسسه «پل آلن» به نام «هوش مصنوعی آلن» در سیاتل یکی از سهبرنامه آزمایشی هوش مصنوعی خود به نام پژوهشگر معنایی را در سال2015 اجرا میکند. هدف از اجرای این برنامه، کمک به محققان است تا بتوانند از نتایج سیل تحقیقات جدیدی که بهطور مداوم در جهان علمی منتشر میشوند، بهرهبرداری کنند. علاوه بر آن، یک پژوهش جدید صدساله در مورد هوش مصنوعی، اولین گزارش خود را در پایان سال2015 منتشر میکند. اواخر سال2014، «اریک هورویتز» پژوهشی صدساله را در دانشگاه استنفورد آغاز کرد که موضوعش تاثیرات آینده هوش مصنوعی است. محققان اولین تحلیلهای خود در مورد وضعیت کنونی و آینده هوش مصنوعی را در اواخر سال2015 منتشر میکنند. 13- گامی برای تغییر جهان موسسات و پروژههای مربوط به تحقیقات تغییردهنده جهان، اولین گامها را برمیدارند. موسسه صدمیلیوندلاری «علوم سلولی آلن» در آمریکا، در سال2015 برای نخستینبار اجزای سازنده اصلی حیات را بررسی میکند. موسسه ملی «گرافن» در بریتانیا، افتتاح میشود و در آن ماده شگفتانگیز گرافن را بررسی میکنند که درنهایت میتواند همهچیز را تغییر دهد و دگرگون کند؛ از فناوری سلولهای سوختی گرفته تا باتری و نیروی محاسباتی و خیلی چیزهای دیگر. در فرانسه نیز گروههای مختلف به مونتاژ اجزا برای ساخت دستگاه انرژی همجوشی «آیتر» (Iter) میپردازند. «آیتر» پس از ساخت، بزرگترین رآکتور گرماهستهای جهان خواهد بود.
www.businessinsider.com
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.