گفتوگو با رضا کریمی کارگردان «تگرگ و آفتاب»
علاقهمند به سینمای قصهگو هستم
بهناز شیربانی: رضا کریمی پنجسال پس از ساخت آخرین اثر سینماییاش «آدمکش» در جشنواره سیوسوم فیلم فجر با فیلمی درگونه دفاع مقدس حضور دارد. هر چند که نمیتوان این فیلم را فیلمی تمام دفاع مقدسی دانست بلکه برشی است از داستانی که در دهه 60 روایت میشود. کریمی معتقد است که پیوسته در مسیر سینمای قصهگو حرکت کرده و «تگرگ و آفتاب» نیز متکی به همین اتفاق است. به بهانه حضور این فیلم در بخش سودای سیمرغ با کریمی به صحبت نشستیم.
شما از جمله سینماگرانی هستید که معتقد به سینمای قصهگو هستند و اساسا سعی کردید این فاکتور را در آثارتان رعایت کنید، «تگرگ و آفتاب» تا چهحد از الگوهای فیلمهای پیشین شما در این بخش تبعیت میکند و چه زمانی را صرف نگارش فیلمنامه کردید؟ همانطور که شما اشاره کردید، من علاقهمند به سینمای قصهگو هستم و پیوسته سعی کردم در این مسیر حرکت کنم. بدونشک فیلمساز با دغدغهها و علاقهمندیهایش فیلم میسازد. بنابراین نقطه آغاز برای من مثل فیلمسازان دیگر پیدا کردن و رسیدن به یک ایده جذاب بود که قابلیت تبدیل به یک قصه را داشته باشد. علاوه بر اینکه این ایده شوق و انگیزه ساختن یک فیلم را در من ایجاد کند. ایده اولین انتخابی است که یک کارگردان میتواند داشته باشد. به نوعی این انتخاب سوژه است که میتواند حتی تاثیر زیادی در موقعیت و جایگاه یک کارگردان داشته باشد به این معنی که باعث بالارفتن جایگاه او شود یا بالعکس. هر نویسندهای نیز وقتی ایدهای به ذهنش میرسد ممکن است در وهله اول کمی هیجانزده شود. اتفاقی که برای من هم، وقتی ایده ساخت «تگرگ و آفتاب» به ذهنم رسید، افتاد. مدتی را با این ایده سرکردم که هیجانزده در مورد آن تصمیمگیری نکنم یا دست به نگارش آن نزنم. اما بعد از مدتی متوجه شدم که این ایده قابلیت زیادی برای پرداخت دارد و شروع به نگارش آن کردم. بعد از نگارش آن احساس کردم تشابهاتی با یک داستان کوتاه و معروف دارد و سعی کردم از این شباهت پرهیز کنم. بعد از مدتی، نظری عکس این پیدا کردم که به جای پرهیز از این تشابه، نکاتی از آن را برای داستان خودم استفاده کنم. نگارش فیلمنامه حدود چهارماه زمان برد که روزهای سخت و البته شیرینی بودند. فکر میکنم سالهای جنگ و آدمهایی که به جبهه میرفتند، فیلمساز را با دنیایی از سوژه مواجه میکند. هرکس با نگاه و تفکر خودش میتواند به ایده خاصی برسد و روایت تازهای از آن دوران داشته باشد. من هم به دنبال همان نگاه و روایت تازه بودم. فکر میکنم سختگیریهای من در انتخاب سوژه و تعریف این قصه حتما حاصلش میتواند این باشد که تماشاگر با کار تازهای مواجه شود. دلیل این تغییر نگاه شما و ساخت فیلمی درگونه دفاع مقدس به چه دلیل بود؟ من این اتفاق را تغییر نگاه نمیبینم. بلکه آن را ادامه مسیری میدانم که در سینما شروع کردم. از نگاه من یک تکامل است تا تغییر. در «تگرگ و آفتاب» هم قصه تعریف کردم. قصهای در حالوهوای خاص خودش که از این نظر با کارهای قبلی متفاوت است. این حق من به عنوان فیلمساز است که به جنگ و آدمهایی که از این سرزمین دفاع کردند بپردازم. معتقدم فیلم ساختن درباره جنگ میتواند در انحصار فیلمسازان خاصی نباشد. جنگ یک مقطع مهم از تاریخ کشور ما است که آن دوران را زندگی کردیم، پس پرداختن به سویهای در این زمینه نمیتواند تغییر نگاهی از جانب من قلمداد شود. اما قطعا تفاوتی بزرگ در مسیر فیلمسازی شما محسوب میشود. رضا کریمی تا چه حد سعی کرد، فیلمش به شعارزدگی دچار نشود؟ فکر میکنم در قصهای که درست تعریف شود و قصهای که در آن اصول و قاعده قصهنویسی رعایت شده باشد، میتواند از شعار اثری نباشد. من در آثارم، متناسب با تجربهام سعی کردهام برای تماشاگر، خوب قصه تعریف کنم و به او احترام گذاشتم و او را با قصه همراه کردم. بنابراین تصور میکنم آنهایی که من را میشناسند و با آثارم آشنا هستند با نگاه مثبتی به دیدن کار من خواهند آمد و دیگرانی که این پیشزمینه را ندارند، بعد از دیدن فیلم متوجه پرهیز من از شعار خواهند شد. «تگرگ و آفتاب» بازیگر شناخته شدهای به عنوان نقش اصلی فیلم ندارد. انتخاب شخصیت اصلی از نابازیگران چه دلیلی داشت؟ یک فیلم نمیتواند فقط چهرههای شناختهشده به عنوان بازیگر یا به قول شما ستاره داشته باشد. فکر میکنم اصلیترین عنصر در فیلم قصه خوب است و اینکه هر کاری مختصات خودش را دارد و براساس مختصات آن کار، چینش بازیگران اتفاق میافتد. گاه شاید نیاز به چهرههای شناختهشده باشد و گاه خیر. «تگرگ و آفتاب» چنین ترکیبی از بازیگران را میخواست. استفاده از بازیگران شناختهشده و یک نابازیگر برای ایفای نقش اصلی.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.