بهروز افخمی پس از ۲۰سال فیلم جاسوسی ساخت
«روباه» سیاسی نیست
عسل عباسیان
«بهروز افخمی» که در جشنواره سیودوم با فیلم «آذر، شهدخت، پرویز و دیگران» توانست جایزه سیمرغ بهترین فیلمنامه را از آن خود کند، امسال با «روباه» میهمان جشنواره سیوسوم است؛ فیلمی که تم جاسوسی دارد و بابک حمیدیان در آن به ایفای نقش میپردازد. این فیلم برخلاف «گاوخونی» یا «آذر، شهدخت، پرویز و دیگران» که فیلمنامههایی اقتباسی داشتند، ژانر و حالوهوای دیگری دارد. در روزهای شلوغ پیش از جشنواره قبل از تماشای «روباه»، با بهروز افخمی درباره آخرین ساخته سینماییاش به گفتوگو نشستهایم و در پایان به بررسی عملکرد وزیر ارشاد کنونی هم نقبی زدهایم.
سال گذشته طی گفتوگویی اشاره کرده بودید دیگر با سیاست کاری ندارید. چه شد که در کمتر از یکسال، تصمیم گرفتید فیلمی آمیخته با مسایل سیاسی بسازید؟ «روباه» ابدا سیاسی نیست، بلکه فیلمی جاسوسی و پرحادثه است و حتی به یک معنا میتواند اکشن باشد. سالی چنددهفیلم معمایی و جاسوسی در آمریکا و دیگر نقاط جهان ساخته میشود که هیچ ربطمستقیمی هم به سیاست ندارند. به هرحال موضوع انرژی هستهای، در ایران سیاسی تلقی میشود؟ خب من تاکید دارم که فیلمم جاسوسی است و نه سیاسی. شبیه آنچه در فیلمهای آمریکایی میبینیم، صرفا جاسوسی و نه سیاسی. مسایل جاسوسی، بهخصوص مسالهای که به ترور دانشمند هستهای مربوط میشود، موضوعات حساسی به نظر میرسند. این سوژه و همینطور ثبت صحنههای پرتنش، شما را پیش از شروع فیلمبرداری، نترساند؟ من اساسا دنبال دردسر میگردم. برای همین هم بدم نمیآید فیلم اکشن بسازم. قبلا هم صحنههای اکشنی ساختهام که باید بااحتیاط ثبت میشد و خطرناک بود. بههرحال فکر میکنم خطر همیشه در زندگی هست و اتفاقا جایی برای ما اتفاقات خطرناک افتاد که اصلا انتظارش را نداشتیم. در «آذر، شهدخت، پرویز و دیگران» جایی تصادف کردیم و خسارت دیدیم که صحنه کاملا کمتحرکی بود و هیچ اکشنی نداشت. اصلا ایده فیلم «روباه» از کجا آمد؟ اوایل تابستان امسال مشغول نگارش فیلمنامه «خمسهخمسه» که فیلمنامهای جنگی است و داستانش در پاییز اولینسال جنگ میگذرد، بودم که وقتی به اواخرش رسیدم، محمد پیرهادی از من پرسید علاقهای به ساخت فیلمی با زمینه جاسوسی که فیلم حادثهای با موضوع ترور دانشمندان هستهای است دارم یا نه؟ چون 20سالی میشد که فیلم جاسوسی نساخته بودم در پاسخ به محمد پیرهادی گفتم که بله علاقه دارم. فوری گشتی میان طرحها و ایدههای مکتوب و غیرمکتوبم زدم و طرحی را پیدا کردم درباره موتورسوار مسافرکشی که فکر میکند در یک قمارخانه اینترنتی کار میکند، بیاینکه بداند برای عملیاتی جاسوسی آمادهاش میکنند. وقتی این طرح را با آقای پیرهادی در میان گذاشتم استقبال کردند. من هم شروع کردم فیلمنامه اولیه را مفصل و فصلبندیشده در 50-45صفحه نوشتم که در این مسیر از مشورت آقای مرتضی اصفهانی برخوردار شدم. او از جوانهای قدیمی وزارت اطلاعات بوده که از دوره نمایندگیام در مجلس او را میشناختم. در همان دوره آشنایی هم صحبتهایی برای تبادل ایده کرده بودیم و حرفهایی مطرح شده بود اما بهجایی نرسید. سالها از هم بیخبر بودیم و دوباره به هم برخورد کردیم و او چون مرا میشناخت داستانهای دستاولی برایم تعریف کرد که باعث شد نیمهدوم داستان خودم را کنار بگذارم و با ماجرای مستندی که واقعا اتفاق افتاده و البته با تغییراتی، نیمهدوم داستان را بنویسم. فیلمنامهای که نهایتا ساخته شد ممکن است برای مخاطب شباهتی به فیلم «نیش» جرج رویهیل داشته باشد؛ فیلمی که پل نیومن و رابرت ردفورد در آن بازی میکنند، اما حادثههایی که در «روباه» رخ میدهد، واقعا اتفاق افتاده و صرفا براساس قصه من دستخوش تغییراتی شده است. سیمرغ سال گذشته چه تاثیری بر فیلم امسالتان گذاشت؟ برایم جایزه اهمیتی ندارد. همیشه گفتهام جایزه نباید فیلمسازی را که جایزه برده چندان خوشحال کند و متقابلا نباید فیلمسازی را هم که جایزه نمیبرد، ناراحت کند. جشنواره بیشتر از هر چیز، جشنی است برای جمعشدن جوانان و علاقهمندان به سینما دور هم و ما هم مجلسگرمکن ماجرا هستیم. پس جایزه چه اهمیتی دارد؟ فکر میکنید «روباه» به قول خودتان چقدر مجلس امسال جشنواره را گرم میکند؟ به نظرم فیلم خوبی شده است. دستکم مطمئنم مخاطب را خسته نمیکند. دولت یازدهم توانسته رضایت شما را بهعنوان یک سینماگر جلب کند؟ روند رضایتبخشی را درپیش گرفته است؟ واقعا نمیتوانم قضاوت درستی کنم. چون سال گذشته در ایام جشنواره فقط توانستم حدود 10فیلم را ببینم به این دلیل که نمایش «آذر، ... » را در سینماهای مردمی تعقیب میکردم تا کیفیت نمایش فیلم را بدانم. بنابراین از دیدن بسیاری فیلمها محروم شدم و نمیتوانم از روی فیلمهای محدودی که دیدم قضاوت کنم پیشرفتی در محصولات دولت جدید حاصل شده یا نه، اما همان 10، 12فیلمی که دیدم راضیکننده بودند. فارغ از کیفیت فیلمهای ساخته شده در دولت آقای روحانی، بهلحاظ بوروکراتیک، دولتمردان کنونی عرصه فرهنگ، رضایت شما را جلب کردهاند؟ سینمای ایران بیش از هر چیز گرفتار تولید و توزیع است. بیش از هر چیز نمایش فیلمهاست که مساله پیدا کرده. باید وضعیت نمایش فیلمها روشنتر از قبل باشد. دولتمردان باید سلیقه و خواست مردم را در اکرانها در نظر بگیرند و فیلمهایی را نمایش دهند که تماشاگر دارد. فیلمهای بیمخاطب نباید پرده سینماها را اشغال کنند. این هم فقط مربوط به دولتمردان کنونی نیست. چه مسوولان این دولت و چه مسوولان دولتهای قبل و بعد، باید بر موضوع نمایش تمرکز کنند تا اوضاع نمایش را سامان دهند و آن را بهعهده بخشخصوصی بگذارند، شاید بازار سینمای ایران رونق بگیرد و تماشاگران واقعی به سالنها بازگردند. چنین چیزی ممکن نیست مگر اینکه دولتها دست از سر بخش نمایش بردارند و نمایش فیلمها را به گروههای خصوصی بسپارند. اینگونه از بهوجودآمدن مافیا هم جلوگیری میشود. باتوجه به اینکه شما تجربه نمایندگی مجلس را پشت سر گذاشتهاید، واکنشهای وزیر ارشاد دربرابر انتقادات برخی نمایندگان تندرو مجلس را چطور ارزیابی میکنید؟ واقعا فکر نمیکنم بتوانم بهصورت دقیق و جزیی اظهارنظر کنم. چون در جریان جزییات اتفاقات نیستم، ولی بهطورکلی آقای جنتی را از روزگاران قدیم میشناسم. سال62 که مدیر بخش فیلم و سریال شبکه اول سیما بودم حکم مدیریتم را از او گرفتم و سریال «کوچک جنگلی» با حمایت و خطرپذیری او ساخته شد. البته ابتدا قرار بود این سریال به کارگردانی ناصر تقوایی ساخته شود که بعدتر من آن را ساختم. جنتیای که من میشناسم اصولی و شجاع است و از هنرمندان و ساختهشدن فیلمهای خوب حمایت میکند. اگر مشکلاتی هم برایش پیش بیاید، ایستادگی میکند و از اصولش ابدا کوتاه نمیآید. اما عدممقاومت آقای جنتی در قبال اکراننشدن برخی فیلمها نشانی از ایستادگی مورداشاره شما ندارد. نمیدانم چقدر لازم بوده که ایستادگی کند و نمیدانم این ماجراها را دقیقا چطور پیش برده، اما بههرحال او وزیر است و سیاستمدار. فراموش نکنیم که کار سیاستمدار تعامل با اوضاع و احوال روز است. احتمالا او هم مشغول تعامل با اوضاع موجود است و این را نباید پای عدمایستادگیاش گذاشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.