امیدم را مگیر از من خدایا
گیتی صفرزاده
در ایام نوجوانی دوستی داشتم که همیشه میگفت مهمترین کابوس زندگیاش این است که در دوران جنگجهانیدوم باشد. وقتی با تعجب نگاهش میکردم میگفت: تصور کن، در شرایطی که انگار همه جهان عقلشان را از دست دادهاند، کشورت اشغال شده، غذا جیرهبندی شده، کنارت پر از آدمهای غریبهای است که هراشتباهی از تو سر بزند در کشتنت تردید نمیکنند، مجبوری از خانوادهات دور بیفتی، حقوق اولیه و زندگی عادیات را از دست بدهی، همهچیز به نظرت احمقانه میآید ولی نمیتوانی کاری بکنی، میتوانستی امید به زندگیات را نگه داری؟ من به حرمت دوستیمان بهجای اینکه به او بگویم خدا شفایت بدهد، میگفتم: پس خدا را شکر کن که جنگ دوم جهانی تمام شد و در آنجا نبودی. اما از همانموقع ترسهای آدمها برایم جالب شد. اولش متوجه شدم که ترس از ناشناختهها بدترین کابوسهای آدمها را میسازد. هرمسالهای که نمیشناسی وحشتزدهات میکند. بچه که هستی فکر ولشدن دستت از دامن مادر کابوس همیشگی گمشدن در خیابانهای شلوغ و ناآشناست. از آنجا که به قول قدما ازدواج مثل هندوانه دربسته میماند، موقع ازدواج هم همینقدر وحشتزدهایم. خیلیها فکر قبولنشدن در دانشگاه بزرگترین کابوسشان میشود (احتمالا بعد از 12سال کلهسحر بیدارشدن فکر میکنند اگر این روال را تعطیل کنند، تندرد میگیرند). تصور ازدستدادن چیزهایی که زندگیمان را تیرهوتار خواهد کرد نیز کابوسمان میشود. ممکن است فکر کنید منظورمان ازدستدادن عزیزان است اما تجربه ثابت کرده که آدمها با کابوس مرگ عزیزترین کسانشان نیز کنار میآیند و بعد از آن عزیز، زندگیشان را ادامه میدهند. ولی بر فرض مثال تصور نداشتن پول کابوس قویتری است. اگر به نظرتان کابوس خندهداری است همین فردا صبح به بقالی محلتان بروید و بگویید دو سیر پنیر بهتان بدهد و بهجایش یک تار سیبیلتان را گرو بگیرد، آنوقت متوجه میشوید که زندگیکردن بدون پول چه عواقب خطرناکی دارد. بعدا فهمیدم غیر از ناشناختهها ما از چیزهایی هم میترسیم که نسبت به آنها کنترلی نداریم، مثلا بیماری. همین الان که سونامی سرطان در کشور به راه افتاده، کابوس سرطان در وجود خیلیهایمان هست. میرویم بیمه سرطان میگیریم و براساس نظریه جدید دانشمندان که سرطان ارثی است، شجرهنامهمان را میریزیم بیرون تا ببینیم چندنفر از فامیل دورونزدیکمان از سرطان مردهاند. از آن طرف کافی است یک گسل کوچک در حاشیه شهرمان جابهجا شود تا تمام شب را در هوای آزاد بهسر ببریم چون کابوس زلزله دست از سرمان برنمیدارد. حتی ایمان قلبی هم به جهان پس از مرگ نمیتواند وحشتمان را از اینکه سرنوشتمان در آن جهان چه میشود کم کند. خودمان را آرام میکنیم، با گفتن اینکه خواب پدرمان را دیدیم که بعد از مرگ داشت گلی را میبویید و میگفت اینجا خیلی خوب است یا مادربزرگمان که داخل باغی نشسته و میگوید دلم برایتان تنگ شده (البته این مورد آخر باز هم وحشتزدهمان میکند که نکند دارد خبر میدهد که یکی از ما بهزودی قرار است بمیرد!) هرکاری میکنیم این روانشناسان دست از سر ما برنمیدارند. مثلا میگویند خیلی از این کابوسها ریشه در کودکی شما دارند. مثلا چون فلانروز مادرتان پنجدقیقه دیر به مهدکودک دنبالتان آمده الان دچار نوعی وحشت بهنام ترس از بیپناهی شدهاید. ما که روی حرف روانشناسان حرف نمیزنیم اما به تجربه دیدهایم اگر مادرمان تمام 12سال تحصیلی هم سر ثانیه دنبالمان بیاید، باز یک ترس دیگری در وجودمان پیدا میشود. حالا اسمش را بگذارید ترس ازدستدادن مادری به این خوبی و منظمی. بعضی ترسها ظاهرشان خوب هستند اما کابوس زندگی یکنفر میشوند آنقدر که عوارض جانبی دارند. بر فرض مثال آدمهایی هستند که همیشه میترسند دیر سرقرار برسند. البته این ترس برای کسانی که با آنها قرار دارند خوب است اما چون معمولا از دوساعت قبل از قرار اضطراب دارند، کارهایشان را با عجله انجام میدهند، دایم ساعت را میپرسند و نگرانند، حال مبسوطی به کسی که کنار دستشان است میدهند. کابوسهایی هم به قول امروزیها یونیورسال هستند؛ مثل ترس از تمامشدن منابع آبی یا گرمشدن بیشازحد زمین یا سوراخشدن لایه ازون و از بین رفتن محیطزیست. راستش این ترسها با اینکه شواهد بیشتری دارند و زندگی همه آدمها را تحتالشعاع قرار میدهند، کمتر تبدیل به کابوسهای ترسناک میشوند. حالا یا علتش این است که فکر میکنیم وقتی پیش آمد، دسته جمعی یک فکری به حالش میکنیم یا توی دلمان میگوییم کو تا بیاید! راستش را بگویم با این همه اطلاعات که درباره ترس و کابوس دارم ولی در همه زندگی به کابوس همان دوست دوران نوجوانیام فکر کردم. الان به این نتیجه رسیدهام که کابوسی که داشت خیلی عمیق و واقعی بود. کابوس واقعی، قرارگرفتن در شرایطی است که امیدت به زندگی را از دست بدهی. مهم نیست بهانهاش جنگ دوم جهانی باشد یا بیمهری شریک زندگیات یا نابسامانی امور جامعه. حتی ترس از ناشناختهها را به امید اتفاقنیفتادن یا بهتعویق افتادن، پشتسر میگذاریم. بدترین کابوس زندگی ازدستدادن امید است. خداوند همه ما را از وحشت ناامیدی حفظ کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.