|

درباره چگونه‌خواندن دریدا

دریدا یکی از مهم‌ترین فیلسوفان فرانسوی قرن بیستم بیش از 40 اثر منتشر کرد و بر رشته‌ها و حوزه‌های مطالعاتی بسیاری از تعلیم و تربیت، جنسیت، حقوق، ادبیات و ریاضیات تا سیاست، روان‌شناسی، مطالعات نژادی و الاهیات اثرگذار بود. «واسازی» ترم ابداعی او بود که نه‌تنها به انواع فرهنگ‌‌لغت‌ها راه یافت بلکه در عنوان یکی از فیلم‌های وودی آلن و ترانه‌های اسکریتی‌ پولیتی و حتی به‌عنوان یک سبک معماری و طراحی مد هم شهرت یافت. اخیرا انتشارات رخ‌داد نو دو کتاب درباره دریدا منتشر کرده و هردو درباره چگونه‌خواندن فلسفه اوست: «چگونه دریدا بخوانیم؟» و «فرهنگ واژگان دریدا».

چگونه دریدا بخوانیم؟ ژاک دریدا بافتی را شرح می‌دهد که در آن چیزی ناب‌بودن قسمی «درون» را تهدید می‌کند. بسیاری از آثار دریدا به ایده‌آل‌های ناب‌بودن در دین، فلسفه، سیاست عمومی، ژنتیک و بسیاری از حوزه‌های دیگر ارجاع دارند. دریدا در «پراکنش» ناب‌بودن در آثار فیلسوف یونان باستان، افلاطون را شرح می‌دهد. او به این امر علاقه‌مند است که نشان دهد چگونه می‌توانیم میراث ایده‌هایی را که به ارث می‌بریم تغییر دهیم. از این‌رو، آثار او اغلب پاسخی به نویسندگان و فلاسفه‌ دیگر هستند، نویسندگان و فلاسفه‌ای که در دستانش از نو متولد می‌شوند. کار دریدا با تفسیر چهره‌هایی از تاریخ فلسفه و ادبیات قرن‌بیستم آغاز شد، اما بیشتر آثار متاخرش به مسایل روزمره و سیاست می‌پردازد. بنابراین به نظر می‌رسد خواندن دریدا نیز مثل دیگر متفکران هم‌عصرش راهنما می‌خواهد. کتاب «چگونه دریدا بخوانیم؟» می‌تواند کتاب مهمی برای آشنایی با دریدا باشد چون دردسر فهم دریدا را خوب نشان می‌دهد: آغاز به خوانش دریدا، مخاطب را به قسمی دردسر دوگانه مواجه می‌کند؛ افلاطون و دریدا را باید با هم فهمید. این کتاب می‌کوشد راهنمایی برای فهم دریدا باشد در چند بعد از فلسفه او: واسازی، زبان، دیفرانس، تصمیم‌ناپذیرها، ارتباط، عدالت، قانون، کمال، سوگواری و غیره. ایده‌آل‌های ناب‌بودن امروزه نیز همچون نزد افلاطون معمول و مرسوم‌اند. اما دریدا ترغیبمان می‌کند که به بررسی و پرسش از انسجام این ایده‌آل‌بودن بپردازیم. دریدا معتقد نیست که ناب‌بودن بتواند اعاده شود. اگر همچون دریدا قضیه را بخوانیم وقتی با چیزی مواجه می‌شویم که گویی به‌طور بالقوه ناب است، چیزهایی مثل طبیعت، هویت فرهنگی، خاستگاه و خدا. ممکن است یک گوینده یا نویسنده ایده‌آلی از ناب‌بودن را مطرح کند و ما به‌طور غیرمستقیم به‌خاطر اینکه آن گوینده یا نویسنده به‌سرعت چیزها یا اشخاصی را غیرطبیعی یا تهدیدکننده فرض می‌کند، آن ایده‌آل را حس کنیم. دریدا این تهدید را دیگری می‌نامد. در هر حال هم می‌توان گفت که دیگری به‌هیچ‌وجه تهدیدی برای ایده‌آل مورد بحث نیست و هم می‌توان گفت که هست. دوراهی‌ای که می‌تواند به فهم دریدا کمک کند. «واسازی خنثی نیست، بلکه مداخله است». این محور خوانش دویچر از دریدا است. او با توجه به سابقه و تجربه‌اش به‌ویژه در سیاست جنسیت، تقریبا همه‌جا دریدایی سیاسی را می‌یابد. البته خوانش او تا حد مشخصی مداخله‌گرانه نیز هست و به همین دلیل خوانشی قابل‌توجه است. پس چگونه دریدا بخوانیم، نمونه‌ای است برای مشاهده اینکه چگونه می‌توان دریدا خواند. دویچر مفاهیم و متون خاصی را انتخاب می‌کند و با توجه به این انتخاب‌ها پرسش‌هایی می‌پرسد که معمولا در این بافت پرسیده نمی‌شوند. پرسش‌هایی از قبیل اینکه مسوولیت ما در قبال ناممکن‌بودن ایده‌آل‌ها چیست؟ دویچر در این کتاب متونی از قبیل داروخانه افلاطون، تک‌زبانی دیگری، درباره گراماتولوژی، مسوولیت محدود و درباره میهمان‌نوازی را می‌خواند و به مسایلی از قبیل بدن طبیعی (سیاسی) و دارو، زبان مادری، ملیت و استعمار، جنسیت، سیاست اروپا، قراردادهای اجتماعی و مهاجران غیرقانونی و پناهندگان می‌پردازد. او نشان می‌دهد که چگونه منطق متفاوت (منطق تفاوت) دریدا کمک می‌کند که این مسایل را به‌گونه‌ای متفاوت و شاید کمتر ظالمانه ببینیم. چگونه دریدا بخوانیم؟ پنلوپه دویچر/ ترجمه: مهدی پارسا، سیدمحمدجواد سیدی

فرهنگ واژگان دریدا درباره فرهنگ واژگان دریدا چیزهای هوشمندانه و غیرهوشمندانه زیادی می‌توان گفت: درباره اینکه فرهنگ واژگان دریدا نباید یک کتاب تعریف‌ها باشد یا بسیاری فلسفه دریدا را نماینده ناممکن‌بودن اظهار گزاره‌های ایجابی درباره هرچیزی دانسته‌اند. با این‌حال، هردو این آغازها یک چیز می‌گویند، چیزی که می‌توان آن را به صورت شکلی تغییریافته از جمله آغازین کتاب «پراکنش» دریدا خلاصه کرد: «این یک فرهنگ واژگان نخواهد بود». از این‌رو، نیل لوسی هدف خود در این کتاب را فراهم‌آوردن مجموعه‌ای از سرفصل‌ها و تفسیرها از برخی ایده‌ها و استدلال‌های کلیدی دریدا می‌داند نه مجموعه‌ای از تعاریف تثبیت‌شده. نویسنده این ایده‌ها همراه با پروژه واسازی که با نام دریدا گره خورده در بافت گسترده تفکر قاره‌ای بررسی می‌کند. نیل لوسی در کتاب خود سعی می‌کند تبیینی مستدل از پیام‌های دریدایی ارایه کند اما نه به کمک مفاهیم متعارف فلسفی بلکه به کمک باب دیلن، امینم، پل استر، بن‌لادن و بسیاری از وقایع سیاسی، اجتماعی و فرهنگی زمانه ما. او در این کتاب می‌کوشد به‌جای تعارف خشک و معمول از مفاهیم دریدایی، این مفاهیم را وارد زندگی روزمره ما کند و بدین‌ترتیب آنها را برای ما ملموس و نه مفهوم سازد. از این‌رو، این کتاب هم برای دانشجویان فلسفه و رشته‌های علوم انسانی مفید است و فلسفه و نظریه را با نگاهی جدید آشنا می‌کند و هم برای تمام مخاطبانی که پدیده‌های زندگی روزمره برایشان مهم است. فرهنگ واژگان دریدا نیل لوسی/ ویراستار ترجمه: مهدی پارسا

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.