|

هرمنوتیک سوءظن

هرمنوتیک در اصطلاح شامل مجموعه بحث‏هایی است که درباره «تفسیر متن» و فهم آن مطرح می‏شود. تفسیر به معنای شناخت معنای مقصود و کشف و بیان مراد گوینده است. «متن» در این تعبیر، شامل هر‌چیزی است که در ورای آن مطلبی و مفهومی نهفته باشد. از این‌رو، نه تنها نوشته، بلکه سخن و هر اثر هنری؛ مانند نقاشی، موسیقی و سینما را در‌بر‌می‌‏گیرد. گاهی همچنان که در مباحث هایدگر مشاهده می‌شود معنای متن آنقدر توسعه می‌‏یابد که شامل عالم عین نیز می‌شود و اینجاست که هرمنوتیک از حوزه تفسیری خود خارج می‌شود و به قلمرو فلسفه و هستی‌‏شناسی گسترش می‌‏یابد. بنابراین، هر‌بحثی که مربوط به تفسیر متن باشد و اصول و ضوابطی را در جهت کشف مراد مولف و رسیدن به معنای نهایی متن معرفی، یا وجود چنین اموری را انکار کند، در حوزه مباحث هرمنوتیکی قرار می‌‏گیرد. این معنا، اصطلاح عام «هرمنوتیک» و شامل همه نحله‌های تفسیری است. هرمنوتیک در این اصطلاح، در واقع از زمان پیدایش متون پدیدار شده است و تاریخی به قدمت فرهنگ بشری دارد. هرمنوتیک دانشی است که به فرآیند فهم اثر می‌پردازد و به دنبال یافتن پاسخی برای این پرسش است که آیا روش و راهکاری وجود دارد تا خوانندگان یک متن یا بینندگان یک اثر هنری، با به‌کارگیری آن روش، به دریافت معنای ثابت و مشخصی از آن اثر یا متن دست یابند یا اینکه درک و فهم هر مخاطبی مختص اوست و با دیگری تفاوت دارد. ظهور هرمنوتیک از دل تفسیر کتاب مقدس و پیدایش هرمنوتیک فلسفی در قرن نوزدهم، محور مباحث کتاب «هرمنوتیک» نوشته ژان گروندن است. «چگونه به مدد هرمنوتیک می‌توان هستی را بازیافت و بر نیهیلیسم غالب شد؟ بر‌چه‌اساس میتوانیم بگوییم فهم ما درست است یا خیر؟» اینها پرسش‌هایی است که گروندن در مقدمه کتاب، بحث خود را با بیان سه معنای هرمنوتیک آغاز می‌کند و در آخرین فصل، پژوهش خود را با ذکر هفت تلقی اصلی از رابطه واقعیت و حقیقت به پایان می‌برد. نویسنده از پرسش‌های بنیادین هرمنوتیک فلسفی در اندیشه‌های شلایرماخر و دیلتای آغاز می‌کند و با نگاهی تاریخی، زمینه‌های شکل‌گیری چرخش هستی‌شناختی هرمنوتیک نزد هایدگر و گادامر را شرح می‌دهد. مناظره گادامر و دریدا در پاریس و پیامدهای مهم آن، دستاوردهای پل ریکور، تاثیر هرمنوتیک بر فلسفه‌ انگلیسی- آمریکایی از طریق افکار ریچارد رورتی و برداشت پست‌مدرن جیانی واتیمو از هرمنوتیک از دیگر مباحثی است که در این کتاب به بحث گذاشته می‌شود. مساله اصلی هرمنوتیک از نظر گادامر توجیه تجربی حقیقت علوم انسانی بر مبنای مفهوم مشارکتی فهم است. او برای توضیح رویداد فهم از الگوی هنر استفاده و مواجهه با حقیقت را از طریق مفهوم بازی تشریح می‌کند. گروندن در فصل پنجم به بررسی «تاریخ تاثیرات» از منظر گادامر پرداخته و کوشیده است نشان دهد تمام تلاش فلسفی گادامر معطوف به شرح و بسط آگاهی منطبق بر «تاریخ تاثیرات» بوده است. گرچه هرمنوتیک زبان مشترک عصر ماست اما گاه چهره‌ متفاوتی از خود نشان می‌دهد که تصورش هم بعید می‌نماید. کتاب سعی می‌کند راهی به این پرسش بیابد که چگونه به مدد هرمنوتیک می‌توان هستی را بازیافت و بر نیهیلیسم غالب شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.