جشنوارهای با قوانین متغیر
گلاویژ نادری
جشنواره فیلم فجر هرسال با قوانین و مقررات متفاوتی آغاز میشود، ادامه پیدا میکند و به پایان میرسد. فیلمسازان و تهیهکنندگان با انتشار فراخوان جشنواره با یکسری مقررات جدید روبهرو میشوند که بنا به سلیقه و عقاید مدیران تعیین شده است، بهطوریکه گاهی اوقات نمیتوان دلایل منطقی و معقولی برای این تغییرات پیدا کرد. گاهی، این مقررات تنها به تغییر نام بخشهای مختلف جشنواره محدود میشود، گاهی تعداد سیمرغها را کاهش میدهد، گاهی مقررات خاصی برای فیلمهای اول وضع میشود، گاهی مثل امسال بخش مهمی مانند بینالملل از جشنواره حذف میشود، گاهی محدودیتی برای حضور فیلمها در جشنواره اعمال نمیشود و مانند سال گذشته 72 فیلم در بخشهای رقابتی جشنواره شرکت داده میشود و تعدادی از فیلمها در بخش غیررقابتی جشنواره به نمایش درمیآید و گاهی دبیر جشنواره، برخلاف سال قبل، بر محدود و قطعیبودن تعداد فیلمها اصرار میکند و حاضر نیست بیش از آنچه از ابتدا اعلام میشود فیلمی را به بخش مسابقه اضافه کند. اینها همه جزو قوانینی است که نه ثابت است و نه همیشگی. سالبهسال تغییر میکند، نظرات کارشناسی عوض میشود، کارشناسان هم تغییر میکنند و اگر دبیر جشنواره هم ثابت بماند، باز هم هرسال به نتایج تازهای منجر میشود که نیمی از تصمیمات سال قبل را نقض کرده و برخلاف آنها قانونگذاری شود. شاید یکی از معدود جشنوارههایی که اینچنین دچار تغییر و تحول میشود، جشنواره فیلم فجر باشد. جشنوارههای معتبر جهانی، علاوهبر دارابودن یک دبیر ثابت، ساختار و جوایزی یکسان دارد که هرسال تکرار میشود و از قوانین ثابت و مطلقی بهره میبرد و همین یکی از نقاط قوت این جشنوارههاست که هرسال دچار تغییر و تحولات اساسی و جزیی نمیشوند و تکلیف همه از قبل روشن و مشخص است و هیچکس در انتظار تغییرات محیرالعقول نیست. کارها طبق روال عادی و همیشگی پیش میرود و همه با برنامهریزی مشخص و از قبل تعیین شده در جریان کارها قرار دارند. اما در ایران و در جشنواره فجر، هرسال، تصمیماتی گرفته میشود که بعضا با سال قبل متفاوت است اما ممکن است مشابه تغییرات دوسال پیش باشد که در سال گذشته دستخوش تحول شده است. امسال هم همین روال در جشنواره فیلم فجر طی شد. در ابتدا، طی یک تغییر بنیادین، جشنواره از شکل بینالمللی به جشنواره داخلی تغییر پیدا کرد که البته این اقدام، هرچند دیر انجام شد، اما بهترین اتفاقی بود که باید از خیلی قبلتر رخ میداد. جشنواره فجر نه یک جشنواره بینالمللی بود و نه میتوانست باشد. کمپانیهای فیلمسازی بهدلیل محدودیتهای ناشی از اعمال ممیزی و سانسور فیلمها در ایران، تمایلی برای شرکت در این جشنواره نداشتند و مدیران فجر فیلمهایی را که با نگاه ممیزی خود انتخاب کرده بودند، در جشنواره شرکت میدادند و درنهایت به آنها سیمرغ هم میدادند. در این میان، حتی بازیگر برتر هم معرفی میشد درحالیکه حتی روح آن بازیگر هم از نمایش فیلمش و انتخاب او بهعنوان بهترین بازیگر خبر نداشت. این شکل معیوب باید سالها پیش تغییر میکرد که خوشبختانه سرانجام امسال این اتفاق رخ داد. تعداد فیلمهای جشنواره امسال هم تفاوت فاحشی با جشنواره سال گذشته داشت. درحالیکه دبیری این دو دوره برعهده علیرضا رضاداد است، اما او سال گذشته درهای جشنواره را باز گذاشت تا جذب حداکثری داشته باشد و همه فیلمسازان دور هم باشند، اما امسال تعداد فیلمها را آنقدر محدود کرد که سروصدای هیات انتخاب هم درآمد و در بیانیه خود بهطور واضح و علنی اعلام کرد، دستشان در انتخاب بسته بود و اگر میتوانستند تعداد فیلمهای بخش مسابقه را از 22 به 30 و نگاه نو را از 11 به 20 فیلم افزایش میدادند. با همه اینها رضا داد هم نتوانست همچنان روی حرف خود بایستد و پافشاری کند. او هم تاب نیاورد و در مقابل فشارها و انتقاداتی که به او میشد، کوتاه آمد. یداله صمدی، که با انتخابنشدن فیلمش هرروز نامه مینوشت و همه را به باد انتقاد میگرفت، سرانجام موفق شد حرف خود را به کرسی بنشاند و دبیر جشنواره فیلم او «پدر آن دیگری» را به بخش خارج از مسابقه راه داد. پیش از صمدی هم فیلمهای «ابوزینب» ساخته علی غفاری، «جزیره رنگین» به کارگردانی خسرو سینایی، «این سیب هم برای تو» اثر سیروس الوند هم بنا به مصالحی با اینکه جزو فیلمهای برگزیده هیات انتخاب نبودند اما در بخش خارج از مسابقه قرار گرفتند. به همین دلایل است که طبق روالی که همیشه وجود داشته و همچنان هم ادامه دارد هیچ بعید نیست در طول برگزاری جشنواره هم شاهد تغییرات این چنینی و خارج از برنامه باشیم. با اینکه مدیران جشنواره امسال با جدیت تلاش کردند همهچیز از قبل قابل پیشبینی و روشن باشد و بهقول رییس سازمان سینمایی هیچ اتفاق غیرمترقبهای رخ ندهد، اما مانند آنچه سال گذشته دو ساعت قبل از مراسم اختتامیه رخ داد یا آنچه خارج از برنامه برای نمایش فیلم محمدرسولالله در افتتاحیه امسال به وجود آمد و این فیلم به این مراسم و جشنواره فجر نرسید، اتفاقاتی غیرقابل پیشبینی رخ دهد که مدیران جشنواره چارهای جز تغییر در سیاستها و تصمیمگیریهای خود نداشته باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.